[Page] Newyddion mawr oddiwrth y Sêr, NEU ALMANACC.

Am y flwŷddŷn o oedran
  • y Bŷd—5640
  • Crîst—1691

(Ar drydydd ar-ol blwyddyn naid,) Yn Cynwŷs helaeth sywedyddawl farnedi­gaeth; At yr hwn a chwanegwŷd holl Ffeiriau Cymry, &c.

O wneuthuriad Thomas Jones.

Y Deuddêgfed Argraphiad.

Argraphwyd dros yr Awdr, yng Haerludd; ac ar werth ganddo ef, a chan bawb eraill ar a wertho ei Lyfrau.

Gwŷbyddwch (o herwŷdd fôd Papur yn ddruttach or hanner nag mewn amser heddwch) nad ydwi 'n Gwer­thu mor Almanacc hwn Cŷn Rhatted o Geiniog yn y Dwsing ag or blaen.

Observe, (by reason that Paper is now twice as dear as in time of Peace) that I do not Sell this Almanack so cheap as formerly, by a Peny in the Dozen.

[...]hag-Ymadrodd.

[...] anghyfeillion;

GObeithio y Rhowchi Gennad i geisio bôd yn llawen y Leni, bŷm yn ddigon aflawen amrŷw o flyny­ddoedd; Nid ellwch wadu nad yscrifennais Cŷn nessed i'r Gwîr ag odid o un, yn enwedig y ddwŷ flynnedd ddiweddaf: Ac etto Enillais fwŷ o Glôd wrth yscrifennu [...]m y Towŷdd y llynedd nag a allwif fŷth ddwŷn dros y [...]hinniog; yn Chwefror a Mawrth y llynedd, roedd yn agos [...]r hôll blanedau mewn Arwŷddion dyfrllud, ar haul tan ddiffŷg mewn Arwŷdd dyfrllud [...]etyd, y Tystiolaethau hynnŷ wrth Reol yr henuriaid a arwŷddeu wlaw neu Lyba­ [...]iaeth mawr, ac er hynnŷ onibae ir ddaear roddi mwŷ o ddŵr nar nefoedd yn yr amser hwnnw, ni chawsem olchi mo 'n llestri mewn chwech neu saith wŷthnos o amser▪ Ac ar amseroedd eraill pan ddisgwiliem sychder, y nefoedd a biseu am yn pennau; Gwe [...]wn fôd yr haul yn ei symmi­diad yn llyfodraetha mwŷ ar y Tywŷdd na 'r hôll blane­dau eraill, o herwŷdd pan fô 'r haul ymhellaf oddiwrthom Gefen y Gauaf, ni fylystotta ein gwartheg o herwŷdd gwrês ac adnod: A phan fô 'r haul yn ne [...]af attom Gefen yr hâf, ni Rewa ysbigodau ein diodŷdd Cryfion, ac ni Chleddir [...]o'n defaid yn fŷw dan luchfaoedd o eira; Ac am hynnŷ nid ofer mo 'n hôll ddaroganiad am y Tywŷdd, gan hynnŷ ni rusaf fyned Rhagof, ac nid wif yn ammeu na bŷdd yr hŷn a yscrifennaf Cŷn gywired ar Cywiraf o Almanacc sacsnaeg, er bôd Cymmaint o'r Cymru yn diystyru Gwaith gŵr eu gwlâd, ac yn tybied nad ŷw eu Safnau yn drefnus heb Saesnaeg neu Lading ar eu [...], mae gormod yn y bŷd yn balchio ar fedru Jeitho [...] dieithrol, i ddottio a hurtio y rhai nad oedd Ganddyn [...] [...]an iw dwŷn i farchnad y Lading neu 'r saesnaeg yn eu [...]gtud; er hŷn dymu­ [...]wn ar y Tylotta ei ddŷsg [...] Goelio a chredu fô [Page] pôb Ymadrodd dâ mor gymeradwŷ gyda Duw, yn y Gymraeg ag mewn Jeithoedd eraill, ac nad ŷw gwaeth dŷn gar bron Duw a'i molianno yn Jaith ei fam, na'r Rhai a fedreu ei foliannu yn hôll Jeithoedd y Bŷd: I bwy bynnag a Rhoddwyd llawer llawer a ofynnir ganddo. Luc. 12. 48. Ond lle ni roddodd Duw ond ychydig ddealltwriaeth, ni ddisgwil ef ganddo ond yn ôl ei allu.

Holl Bapistiaid y bŷd, a'r Tyrciaid a Godasant mewn Arfau, i Geisio 'r hŷn nid oes iw gael, nid oes dim a'u bodlona ond mwŷ o oruchafiaeth nag sŷdd ar y ddaear iw Gael, neu fwŷ nag a welo Duw yn ddâ roddi iddŷnt; ond yr esgis ŷw er mwŷn Crefŷdd; os ŷw Cydfradwriae­thu, llâdd a lladratta, llosgi tai a threfŷdd, amdwŷo Gwle­dŷdd a theŷrnasoedd yn dystiolaethau o Grefŷdd, ni a Goeliwn maê Crefŷdd ŷw achos helbul y Bŷd.

Yr anghenfil o Ffraingc a aeth yrywan yn ffidler i holl ddawnswŷr Crêd (oblegid efe sŷ 'n Cyffroi 'r holl chwary­ddion) a phan ddarfyddo 'r chwaryddiaeth y ffidler a Geiff y Cyflog a welo 'r dawnswŷr yn dda.

Och, och y Gwŷddelod bradwraidd, yr ydŷchi 'r rywan yn anhawddgar eich trefn; yn llê ymbesgi ar ymborth Jachus, meddwasach ar wenwŷn Ffreinig; a gwewur hwnnw sŷ 'n peri ichwi rywan weiddi ochon ochrî; ochon ochrî. a thyngu myn y mass mae gwell a faseu ichwi Sefŷll gyda St. Patric, na myned at St. Denis: Meddyliwch am y Flwŷddŷn 1641, yr amser a lladdasoch ddau Can mil o Gristionogion mewn gwaed oer ac yn ddiachos, a ydechi yn tybied ollwng o dduw eich gweithredoedd dros go? a Oes arnoch eisieu arian i brynnŷ eich pardwn gan y Pâp, neu a Rwŷstrodd eich pederau Cymmaint na fedrwch mo 'u Cyfri yn uniawn, a fŷochi mor angheuol i'ch Duwiau disi­omgar na waredant monoch o'ch Caethiwed; neu a ollyng­asoch yn ango henwau eich Seintiau, Whitebread, Picrin, a Phlynced i Alw arnŷnt l fôd yn Gyfryngwŷr drostoch; os byddwch feirw derfŷdd am danoch ôll, os bŷw a fyddwch amdwŷwch y naill y llall, Dychwelwch oddiwrth eich Camweddau, a Cheisiwch y Gwîr dduw, Gofynnwch a Rho­d [...]ir i chwi, Ceisiwch a chwi a Gewch, Curwch ac fe agorir [...]chwi. Canys pob un sy 'n Gofyn sy 'n derbyn, a'r nêb sy 'n Ceisio sy 'n Cael, ac i'r hwn sy 'n Curo yr egorir, Matthew 7. [...] 8.

[Page] Ymorowch yn unfrŷd i gymerŷd yn ufudd, yr odfa hon [...]dyfod i wir addoliaeth yr unig wîr Dduw, tan nawdd a [...] [...]weiniad eich Grasusaf Frenin, a Brenhines, Wiliam a Mari, I rhain, (ni a atolygwn i dduw) y bo hîr hoedel a llwŷddiant yn y bŷd hwn, ac yn ol hynnŷ dragywŷddol fywŷd yn nheŷrnas nêf.

Llundain, Medi 16. 1690.
Eich Ʋfudd Wasanaethwr, Thomas Jones.

ANNOG.

AR ddechreu mîs Rhagfŷr 1690. gyraf i Gymru yn Gymraeg Gynhilliad or hôll newŷddion a Gyhoedder yn lloeger yn mîs Tachwedd, ac yn nechreu mîs Jonawr gyraf i chwi hôll newŷdddion Rhagfŷr, Ar fwriad i'ch gwasanaethu a newŷ­ddion pôb mîs yn olynol tra 'parhatho 'r Rhyfel; ac yn hwŷ os rhynga hynnŷ fôdd i chwi Gystal a gwneuthur yn wiw i mi.

Disgwiliwch fod y newŷddion hŷn ar werth gan bawb ar a wertho fŷ Almanac.

Cyffredinol Sywedyddawl farnedigaeth am y Flwŷddŷn, 1691.

BYdd diffŷg ddwŷ waith ar yr haul yn y Flwŷddŷn 1691. heb yr un ar y lleuad.

Y Diffŷg Cyntaf ar yr haul a ddigwŷdd ar y Trydŷdd ar bymtheg dŷdd o Chwefror, ynghylch pump ar y Glôch y boreu; ac ni bŷdd weledig i ni o herwyd ei fod Cŷn Codi haul.

Yr ail Diffŷg a ddigwydd ar yr haul ar y trydŷdd ar ddêg dŷdd o Awst, ynghŷlch chwêch or prŷdnawn, ac a fŷdd diffŷg mawr Jawn iw weled mewn Gwledŷdd pell tua'r deheu, er na welir ond ychydig neu ddim o hono gyda ni: Y Diffŷg hwn sŷ 'n arwŷddo helbul mawr i Rŷw frenin enwog, ac ondodid angeu a ymweliff ag éf Cŷn pen nemawr, Lewis Meddwl dicheu am dy drosglwŷddiad:

Wrth y Reol a dderbŷniasom gan un on hên deidiau Gŷnt, y Flwŷddŷn hon a ddyleu ddigwŷdd yn wŷntiog auaf a hâf, Gwanwŷn Gwlŷb, a Chynhauaf Gwlawiog, a llifeiriant mawr tua diwedd y Flwŷddyn, Llawndra o Gnŵd y ddaiar ac o ffrwŷthudd Coed, ond prinder o Gîg, o herwŷdd y Clefŷdau, ar farwolaeth a ddigwŷdd ar eni­feiliaid. Hebbul a Rhyfel anhoweth drwŷ 'r Bŷd.

Wrth amrŷw dystiolaethau eraill, bŷdd hon yn Flwŷ­ddŷn Ryfelgar iawn, Gorthymder y Werddán a fŷdd rebŷg i barhau tan ddiwedd yr hâf. Swedland a Russia a fŷdd hel­bulus hefŷd, Gwell a faseu i Swedland eiste yn llonŷdd na chodi i Ryfela y Leni; Ffraingc a ddieddu Lawer o Gaethi­wed, nid ŷw Paris yn ddiangol o gythryfwl ynddi chw­aith; lle a torrasant ffôs i eraill, syrthiant ynddi eu hunain. Braband, Flanders, a Spain, a yfant yn helaeth o ffiol digo­faint yr Arglwŷdd. 'Tua diwedd yr hâf, Llundain a de­heudir Lloeger a fyddant mewn Cyffro, ac yn anesmwŷth; ond o holl deŷrnasoedd y bŷd Ffraingc a fŷdd fwŷaf ei chaethiwed, ac ynghŷlch hŷn Coeliant fôd Duw yn Gyfiawn. Hungaria a fŷdd dan chwerw gystudd, a helbulus ei helŷnt dros ychydig amser. Pen llywŷdd Lloeger a fŷdd llwŷddi­anus iawn y Leni, Duw ai Cynhalio fellu dros lawer o fly­nyddoedd.

[...]ynion o Alar am Greulon farwolaeth. J. D. M.

(1.)
O Alar, pwŷ ni wŷla, Gan gwŷmpio
Gwŷch Gampwr Europa:
Am Fynnwŷ, mi a fynna
Ganu Clôd a Geneu Cla.
(2.)
Ffortun, a fŷ i un a anwŷd, fwŷ 'barch?
Yn y bŷd a welwŷd?
Na Siammas Lân a Siomwŷd?
Och,
Ffortun.
Sâl, ac anwadal wŷd.
(3.)
Mewn Parch ar ei farch tra fŷ fo, miloedd
A roe moliant iddo
Ni wnaethant ond gwenheithio
Igid, a'i ollwng dros gô.
(4.)
Milwr o'r goreu a'meulodd mewn Cleddeu,
Cywilyddus iw 'Adrodd,
Y Gwŷr mawr, Garw iw 'r môdd,
Brŵd uchel, a'i brâdychodd.
(5.)
Hŷll frâd, du fwriad di fri, oedd iddŷnt
Addo heb Gyflawni,
Wâr eger, er eu Rhegi
(Stori oer) ni thosturiwn ni.
(6.)
Rwi 'n brudd bôb dŷdd, dan Dô; Deuellwch
Nad allaif fawr gwŷno,
Am Lân-wâs. ond ymlino
[...] wnaeth ei farfolaeth fo.
E. E.

Cyngor i ymwared a Balchder, ac i ymegnio am Jechydwriaeth i'r Enaid, &c.

(1.)
GWrandewch ar gynhanedd gerdd euraid Gyfrodedd,
I ddangos anrhydedd, a rhinwedd sŷ ar hon;
Ar llwŷddiant sŷ 'n digwŷdd o bôb gostyngeiddrwŷdd,
Ac aflwŷdd, a bol-chwŷdd y beilchion.
(2.)
O ufudd-dod daw power, o bower daw Balchder,
O falchder i uchder a Rhyfel yn rhôd;
Mâg Rhyfel dylodi, tro anian trueni,
Ymroi a orfŷdd wedi i ufuddod.
(3.)
Nid digon Gan briddŷn o rwŷsc i orescŷn,
Gan milltir o dyddŷn, i ddilŷn ei ddart;
A chwedi iddo farw, pa Cesclid ei Ludw,
Digon iw gadw a fŷdd godart.
(4.)
Pan oedd Alexander ar Bŷd dan ei faner,
Fe ofnid ei bower, swŷdd ofer i ddŷn;
Pan aeth y Clai drosto, se'i Codid i blastrio,
Ni stoppieu 'r gwŷnt atto gardottŷn.
(5.)
Ond Rhyfedd, ond Rhyfedd i ddŷn yn ei fawredd,
Na ddeall ei ddiwedd, a'i ddechreu;
Pa chwilie 'n ddysgedig, a meddwl yn ffyrnig
Ychydig Awch oerddig a chwardden.
(6.)
Ond Rhyfedd i'r chwannog, a'i bower goludog
Na byddeu drugarog, i anghenog a hèn.
Pan elo fe i ymadel, ar Bŷd i roi ffarwel,
Ni thâl iddo ei gattel ddwŷ Goeten.
(7.)
Nid ydŷw 'r Bŷd ddigon o dammaid i'r gal [...]n;
A hŷn trwŷ ofalon, ond Rhyfedd;
A hitheu 'eb fôd hefŷd ond tammaid i farcud,
Pan fŷch yn y Gwerŷd yn Gorwedd.
(8.)
Dy galon achŷba i 'r Brenin Gorucha,
Os doi i lettyfa dan noddfa Duw nêr,
Heb Galon lân ynod i addef dy bechod,
Nid ydŷw dy dafod ond ofer.
(9.)
Bŷw wrth Lafurio y Bywŷd a 'r dwŷlo,
Nes darfod balchio a chwŷddo drwŷ chwant;
A mynd wrth ein pennau nes dyfod y dyddiau
A'r Cleddeu dialeddau dilwŷddiant.
(10.)
Na chwilia am gyfrwŷddŷd, goeg aspri gwâg ysprŷd,
I geisio Celfyddŷd tŵŷll enbŷd i ti;
Os mynni di yspysrwŷdd, a bôd yn gyfarwŷdd,
Y Bibl iâch hylwŷdd a chwili.
(11.)
Eiff Teŷrnas i ryfel i 'm guttio am y gottel,
I gadw 'r Corph Isel yn uchel ei naid;
Ychydig dan iawn-groes. sŷ 'n dioddeu dolur-loes,
I gadw hir enioes i'r enaid.
(12.)
Pan fyddo 'r Corph priddlud yn poeni am ei fywŷd,
Mae 'r enaid yn hyfrŷd weddio;
A'r Corph pan fo segur, bŷdd Sattan yn brysur,
Yn dyfod ondantur iw demptio.
(13.)
Dy Gorph os doluria, di a werri dy fawrdda,
I dalu hŷd yr eitha i bysygwr;
Ar Jawn bysygwriaeth sŷ 'n rhâd ac yn helaeth
Gyda 'th wŷch odiaeth Jâchawdwr.
(14.)
Cofia di hefŷd mae diles ŷw d'olud,
Pan orffo i ti symmŷd o'th fywŷd i'th fêdd:
Dy Lwŷbŷr gwna 'n union i wlâd yr Angylion,
Yn Gyfion at Goron trugaredd.
(15.)
Cofia dy ddiwedd, ar boen, ar drugaredd;
Dy Gorph eiff i orwedd i Geuwedd y gŵŷs,
Na ollwng di 'n ango mo 'r pêth sŷdd raid wrtho,
Dwŷn d' enaid i rodio paradwŷs.
(16.)
Cofia y daw Jesu heiddiw neu 'foru.
I 'th Alw, i 'th farnu i fynu i'r farn,
Ar ddyled-swŷdd arnad, yn nŷdd adgyfodiad,
I'th farnwr a'th Geidwad bŷdd gadarn.
(17.)
Cofia Cŷn d'orwedd Grefu am drugaredd;
O folia [...]t anrhydedd, a diwagedd waith.
Ni wŷddost di wrth gysgu, ond gobaith ar Jesu,
A godi di o 'th welŷ fŷth eilwaith.
(18.)
Cofia bôb amser, frenin Uchelder,
Na chalŷn di falchder, na thrawster na thrais.
Pan fŷch di yn y ddauar, a 'th esgurn ar wasgar.
Fe fŷdd yn edifar bôb dyfais.
(19.)
Cofia fôd pechod yn gymmaint êi ddyrnod,
Yn pwyso hŷd waelod y dyfnder.
Trugaredd a cheidwad a dalodd am danad,
A dirnad wŷch haeldad uchelder.
(20.)
Ymolch yn berffaeth Cŷn dŷdd y farwolaeth,
I 'r Ail anedigaeth fŷwiolaeth farn;
Fel 'relŷch i'r gwerŷd, a hefyd i'r ail-fŷd,
Ar bywŷd ddiwedd frŷd ddŷdd y farn.
(21.)
Beth bynnag a orfo i'th gorph ei boenydio.
I ddioddeu, neu i rwŷstro, neu i gwŷno heb gêl,
Meddwl yn ddibaid, mewn amser anghenrhaid,
Am d' enaid hoff euraid, a Ffarwel.
W. P.

Dechreu a diwedd y Tympau Cyfraith yn y Gorllew­inol fynachlus, yn y flwŷddŷn, 1691.

Tymp Elian sŷ 'n
  • Dechreu, Jonawr y 23 dŷdd.
  • Diweddu, Chwefror y 12 dŷdd.
Tymp y Pasc sŷ 'n
  • Dechreu, Ebrill 29 dŷdd.
  • Diweddu, Mai 25 dŷdd.
Tymp y Drindod sŷ 'n
  • Dechreu, Mehefin y 12 dŷdd.
  • Diweddu, Gorphenaf 1 dŷdd.
Tymp Mihangel sŷ 'n
  • Dechreu, Hydref y 23 dŷdd.
  • Diweddu, Tachwedd yr 28 dŷdd.

Y nodau Cyffredinawl, a'r Symmŷdawl ymprydian yn y flwŷddŷn, 1691.

  • Y Prif, neu 'r Euraid Rifedi ŷw—1
  • Y Serit, neu 'r Epact ŷw—11
  • Llythyren y Sul ŷw—D
  • O suliau gwedi 'r ystwŷll i mae—4
  • Sul Septuagesima ŷw Chwefror yr—8
  • Y dŷdd Cyntaf or grawŷs ŷw Chwefror y—25
  • Sul y Pasg ŷw Ebrill y—12
  • Sul y gweddiau, neu 'r Erfyniad, ŷw Mai y—17
  • Dŷdd y derchafael, neu dderchafiad Crîst, i'r nêf ŷw Mai y 21
  • Y Sul gwŷn, ŷw Mai yr—31
  • Sul y Drindod ŷw Mehefin y—7
  • O Suliau gwedi 'r Drindod i mae—24
  • Sul yr advent, neu ddyfodiad Crîst, Tachwedd—29

Egluriad dalennau 'r misoedd yn yr Almanacc hwn.

Y Flwŷddŷn a Ranwyd yn ddeuddeg o fisoedd, ac i bôb m [...]s o honŷnt i mae dau du dalen yn perthŷn; a'r tu dalen Cyntaf or ddau (neu 'r nesaf at y llaw aswf) a ranwŷd yn chwêch o golofnau.

[Page] 1. Y Golofn Gyntaf o honnŷnt, neu 'r nesaf ac y llaw aswf, sŷ 'n dangos dyddiau 'r mîs, lle y gwelwch, 1, 2, 3, 4, 5, &c.

2. Yr ail golofn sŷ 'n dangos dyddiau 'r wŷthnos, lle y gwelwch a. b. c. D. e. f. g. Gwŷbŷddwch mae 'r llythyren fawr, sef D. sŷ 'n sefŷll am y Suliau y Leni.

3. Y drydedd golofn sŷ 'n dangos y dyddiau gwŷlion, a'r dyddiau hynod, a Gwŷlmabsanctau Cymru; a Gwŷbyddwch fôd yr hôll ddyddiau sŷdd orchymmŷnedig iw Cadw yn ŵylion gwedi 'hargraphu a llythyrennau duach neu fwŷ na 'r lleill.

4. Y bedwaredd golofn sŷ 'n dangos pâ lê y bŷdd yr Ar­wyddion ynghorph dŷn ac anifail ar bôb dŷdd, fel a gwe­lwch yn y Golofn hono gyferbŷn a'r dŷdd Cyntaf o Jonawr ysgwŷddau, yn dangos fôd yr Arwydd y dŷdd hwnnw yn yr ysgwŷddau, &c.

5. Y bummed golofn a ddengus godiad y lleuad o'i llawn lloned iw newidiad; a'i machludiad o'i newidiad iw llawn-lloned; Cewch yr awr tan A, a'r mynudŷn tan M. Wrth ac arol N. sŷ'n Arwyddo nôs neu Cŷn hanner nôs: Wrth ac arol B. sŷ 'n Arwŷddo boreu, neu rhwng hanner nos a Cho­diad haul.

6. Y chweched golofn sŷ 'n dangos pen llanw 'r môr bôb dŷdd a nôs (yn y flwŷddŷn 1691.) o ddeutu Cymru; Gyf­erbŷn a'r dŷdd a fynnoch cewch yr Awr tan A, a'r mynud tan M.; a hynnŷ a wasanaetha ddŷdd a nôs, neu foreu a hwŷr, heb fawr fai.

Y Chweched golofn sŷ'n dangol hefyd ddyfodiad y lleuad ir deheu: Sef, ar y nosweithiau Goleu bŷdd y lleu­ad yn y deheu ar yr un amser a phen llanw 'r môr. Wrth benyd y lleuad ar ddeiol haul, Geill dyn Celfyddger wybod yr awr o'r nôs, Cewch hytrach athrawaeth o hynny y Flwŷddŷn nesaf.

Yr ail Tu dalen, neu 'r nesaf at y llaw ddeheu, sŷ mor hawdd ei deall, nad ŷw reidiol gwneuthur egluriad arni.

JONAWR. 1691.

Dyddiau 'r mis. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yngh­orph Dŷn, ac Anifail. Codiad, a machlud­iad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 a Enwaediad Crist Ysgwŷddau 05 Ll mac 53 09 45
2 b Bodfan, ac Abel. breichiau 06 49 10 30
3 c Seth, Enoch. Bronnau 07 30 11 15
4 D Methusalem. brwŷden.       12 00
5 e Seimon. Cefen a'r 05 N. 09 12 51
6 f Dydd Ystwyll. galon. 06 Lleuad yn 31 01 44
7 g Cêd Esgob. Bol a'r 07 52 02 36
8 a Erhard. perfedd. 09 15 03 28
9 b Mercel. Clunniau 10 37 04 20
10 c Paul Erem. pedrain. 11 56 05 12
11 D 1 Sul gwedi 'r yst. Arphed 01 B. 10 06 00
12 e Llwchaern. a 'r 02 Codi. 18 06 45
13 f Elian esgob. Dirgelwch. 03 24 07 30
14 g Ffelies. Morddwŷd. 04 25 08 15
15 a Maurus. morddwŷd. 05 17 09 00
16 b Marchell. Gliniau 06 03 09 45
17 c Anthony. a 06 42 10 30
18 D 2 Sul gwedi 'r yst. garrau. 07 15 11 15
19 e Wastan. Coesau n [...]u       12 00
20 f F [...]abian. esgeiriau. 05 N. 05 12 45
21 g Annes, neu Agnes. Traed 06 Lleuad yn 33 01 30
22 a Finsent. Traed 07 43 02 15
23 [...] Tymp yn Dechreu. Traed. 08 58 03 00
24 c Cattwg. Pen a'r 10 09 03 45
25 D Troead St. Paul. wŷneb. 11 20 04 30
26 e Polycarpus. Gwddw 12 30 05 15
27 f Joan, Aeron. gwddw. 01 B. 41 06 00
28 g Oenig. Ysgwŷddau 03 machlud. 00 07 00
29 a Samuel. breichiau. 04 16 08 00
30 o Merthyr Charl. 1. Bronnau 05 19 09 00
31 c Mihangel. brwŷden. 06 10 10 00

Cyfarchwiliad JONAWR. 1691.

Dyddiau 'r mi [...]. Haul

Lleuad yn llawnlloned, 4 Dŷdd, gwedi 11 y boreu.

3 Chwarter oed yr 11 Dŷdd ynghylch un y boreu.

Newid y 19 Dŷdd cyn unarddeg y boreu.

Un chwarter oed, 27 Dŷdd ynghyl. 6 y bor.

Yn Codi Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 8 9 3 51 ER darfod yr hên flwŷddŷn, mae 'r hên gastiau heb ddarfod etto; nid oes ond rhai gweithredoedd drŵg yn tyccio 'r mîs ymma: Gochelwch y rhai a chw­erddo yn eich wŷneb; a chedwch eich ffyn yn eich dwylo erdiengŷd eich arian; gwiliwch y lladron yn Scotland a'r Werddon, mae Rhai yno yn bwriadu dwŷn eich bywŷd gyda 'ch Cyfoeth; nid oes dim ond Cywarch a 'u digona, a diammeu mae hwnnw fŷdd eu Calennig ddiweddaf yngwlâd y Sigleni. Tybiwn fy môd yn yspio rhŷw ddichell yn erbŷn gŵr enwog tua diwedd y mîs, arfedr dyfod ar wei­thred i ben yn y mîs nesaf, mawr nad alleu mâb ymddiried y tâd.
2 8 8 3 52
3 8 7 3 53
4 8 6 3 54
5 8 4 3 56
6 8 3 3 57
7 8 1 3 59
8 8 0 4 0
9 7 58 4 2
10 7 56 4 4
11 7 55 4 5
12 7 54 4 6
13 7 52 4 8
14 7 51 4 9
15 7 50 4 10
16 7 48 4 12
17 7 46 4 14
18 7 44 4 16
19 7 43 4 17 OER a gwyntiog ar ddechreu 'r mîs, aml Gafodŷdd ynghŷlch y Sul Cyntaf. Péth mwŷ tymherus Cyn yr ail Sul. Rhew tyner tua 'r deuddegfed dŷdd. Gwŷntiog y rhan fwŷaf o'r mîs, a Chafo­dŷdd o wlaw ar ol y trydŷdd Sul me [...]n Rhai mannau, ac odwlaw neu eira me [...]n gwledydd uchel yr hanner diweddaf ar mis.
20 7 41 4 19
21 7 39 4 21
22 7 37 4 23
23 7 35 4 25
24 7 34 4 26
25 7 32 4 28
26 7 30 4 30
27 7 28 4 32
28 7 26 4 34
29 7 24 4 36
30 7 22 4 38
31 7 20 4 40

CHWEFROR. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Dyddiau 'r wythnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a'r Dyddiau Hynod. Yr Arwŷ­ddion yng­horph Dŷn, ac Anifail. Codiad, a machlud­iad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 D [...] Sul gwedi 'r yst. Y Cefen a'r 06   52 11 00
2 e Gwyl Fair y can­hwŷllau. Galon.       12 00
3 f Llywelyn. Bol a'r 05 N. 26 12 51
4 g Gilbart. perfedd. 06 Lleuad yn 46 01 44
5 a Agatha. Clunniau 08 11 02 36
6 b Dorothy. pedrain. 09 32 03 28
7 c Romwald. pedrain. 10 53 04 20
8 D 5 Sul gwedi 'r yst. Arphed a 12 14 05 12
9 e Apolon. Dirgelwch. 01 B. 27 06 00
10 f Alexander. Morddwŷd. 02 codi. 27 06 40
11 g Euphrod. morddwŷd. 03 25 07 20
12 a Tymp yn diweddu Gliniau 04 16 08 00
13 b Nôs tynnu falendein a 05 00 08 40
14 c Dŷdd gwŷl falend. garrau. 05 34 09 20
15 D Sul Sexagellina Coesa [...], neu 06 04 10 00
16 e Polycharan. esgeiriau. 06 28 10 40
17 f Diascordia. Traed 06 46 11 20
18 g Undebyst. Traed       12 00
19 a Sabin. Traed. 06 N. 43 12 51
20 b Eucharyst. Pen ac 08 Lleuad yn 00 01 44
21 c Y 69 Merthyron. wyneb. 09 10 02 36
22 D Sul ynyd. Gwddwf, 10 37 03 28
23 e Dŷdd llun vnvd. Gwddwf. 11 55 04 20
24 f Gwŷl St. Mathias. Ysgw [...]ddau 01 B. 09 05 12
25 g Mercher y lludw. breichiau. 02 machlud. 13 06 00
26 a Nestor. breichiau. 03 10 06 51
27 b Ffortunatus. Bronnau 03 59 07 44
28 c Macar. brwŷden. 04 36 08 36

Cyfarchwyliad CHWEFROR. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Haul

Lleuad yn llawnlloned yr ail dŷdd, gwedi 10 o'r nôs.

3 Chwarter oed 9 dŷdd, yngh. hanner nôs. Newid y 18 dŷdd, cyn pump y boreu.

Un chwarter oed, y 25 dŷdd, 5 o'r prŷd­nawn.

Yn Codi Yn mach lud.
A. M. A. M
1 7 18 4 42

O Gwŷch blant y fall, a oes Cydfrad­wriaethu etto heb orffwŷs yn eich plith.

Ffarwel i'r hên ŵr, mae 'n amser iddo sarw.

Pa bêth sŷdd ar frenin Ffraingc yn peri iddo Grynnu Cymaint, naill ai dolur ai arswŷd tŵŷll ymhylîth ei ddeiliaid sŷ 'n siglo ei esgill; a hynnŷ a wna iddo newid ei Swŷddogion neu Gynghorion.

Rhŷw weithredoedd diarferol yn yr amser ymma o'r flwŷddŷn a wneir yn y mîs hwn.

Bŷdd esgeulustra mawr o ddarparu yn erbŷn rhyfel mewn rhŷw wledŷdd, a hynnŷ ondodid yn Ffraingc, Germany ar I [...]tal.

2 7 17 4 43
3 7 15 4 45
4 7 13 4 47
5 7 11 4 49
6 7 9 4 51
7 7 7 4 53
8 7 5 4 55
9 7 3 4 57
10 7 1 4 59
11 6 59 5 1
12 6 57 5 3
13 6 54 5 6
14 6 52 5 8
15 6 50 5 10
16 6 48 5 12
17 6 46 5 14
18 6 44 5 16
19 6 42 5 18
20 6 40 5 20 TEG a thymherus ar ddechreu 'r mîs. Hagar drachefen Cŷn yr ail Sul, Gwlawiog tua newid y lleuad, Dryc­cinog iawn ar ôl hynnŷ hŷd ddiwedd y mîs.
21 6 38 5 22
22 6 36 5 24
23 6 34 5 26
24 6 32 5 28
25 6 30 5 30
26 6 29 5 31
27 6 27 5 33
28 6 24 5 36

MAWRTH. 1691.

Dyddiau 'r mis. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a 'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yng­horph Dŷn, ac Enifail. Codiad, a machlu­diad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 D Gwyl Ddewi. Cefen, a'r 05 B. 06 09 28
2 e Siad, Mawthwl. galon. 05 Ll. m. 30 10 20
3 f Noe fam Ddewi. Bol a'r 05 52 11 12
4 g Adrian. perfedd.       12 00
5 a Theophilus. Clunniau 07 N. 21 01 00
6 b Pryden. pedrain. 08 Lleund 50 02 00
7 c Thomas, a Sannan. Arphed a 10 18 03 00
8 D 2 Sul o'r grawŷs. Dirgelwch. 11 41 04 00
9 e Prydferth. Morddwŷd. 01 B. 00 05 00
10 f Cyhyd dydd a nôs. morddwŷd. 02 yn Codi. 14 06 00
11 g Oswyn. morddwŷd. 03 00 06 40
12 a Gregory. Gliniau a 03 36 07 20
13 b Tudur, Edward. garrau. 04 08 08 00
14 c Candŷn Mer [...]hyri. Coesau 04 32 08 40
15 D 3 Sul o'r grawŷs. neu 04 52 09 20
16 e Cyfodiad Lazerus. esgeiriau. 05 09 10 00
17 f Padrig Wyddel. Traed 05 24 10 40
18 g Joseph gwr Mair. Traed. 05 38 11 20
19 a Cynbryd. Pen ac       12 00
20 b swthert. wŷneb. 07 N. 27 12 51
21 c Bened. Gwddw 08 Lleuad 44 01 44
22 D 4 Sul o'r grawys. Gwddw. 10 04 02 36
23 e Godffridus. gwddw. 11 21 03 28
24 f Qwirinws. Ysgwŷddau 12 30 04 20
25 g Beichiogiad Mair breichiau. 01 B. 31 05 12
26 a Castulus. Bronnau 02 yn machlud 18 06 00
27 b Io. Erem. brwyden. 02 48 06 45
28 c Gideon. Cefen, a'r 03 16 07 30
29 D 5 Sul o'r grawys. galon. 03 34 08 15
30 e Guido. Bol a'r 03 52 09 00
31 f Balbina. perfedd. 04 06 09 45

Cyfarchwiliad MAWRTH. 1691.

Dyddiau 'r mis. Haul

Lleuad yn llawnlloned y 4 dŷdd, ar 8 y bor. 3 Chwarter oed 11 Dŷdd, ynghŷlch 6 o'r prŷdnawn.

Newid y 19 Dŷdd, cŷn 8 o'r nôs.

Un chwarter oed 26 Dŷdd, ynghŷch hanner nôs.

Yn codi. Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 6 20 5 40

CYnghoriaid Brydain a eisteddant yn ddyfal ac yn ddirgel iawn y mis ymma, ar mis nesaf Ceir Gwŷbod beth a wnelont.

Llawer o deŷrnasoedd sŷ 'n brysŷr yn darparu yn erbŷn Rhyfel allan o law.

Llawer o dwŷll a ffalsder a geir ymhy­lith y Twŷsogion neu 'r swŷddogion a fô dan yr Emprwr o Allmain neu Germany, ond na ddisgwiliant mor diengŷd heb eu haeddedigawl Gyflog.

Tua diwedd y mîs y mîlwŷr a ymoso­dant yn erbŷn rhŷw drêf, ac a'i Cymerant wrth nerth eu harfau.

2 6 18 5 42
3 6 16 5 44
4 6 14 5 46
5 6 11 5 49
6 6 8 5 52
7 6 6 5 54
8 6 4 5 56
9 6 2 5 58
10 6 0 6 0
11 5 58 6 2
12 5 56 6 4
13 5 54 6 6
14 5 52 6 8
15 5 50 6 10
16 5 48 6 12
17 5 46 6 14
18 5 44 6 16
19 5 42 6 18 GWŷntiog a Rhai Cafodŷdd o wlaw neu odwlaw ar ddechreu 'r mîs. Têg a thymherus yr ail wŷrhnos, a phêth rhew ar foreuau, ymbell gafod ar ôl newid y lleuad, ac ar ddiwedd y mis bŷdd têg ac oer, a rhai Cafodŷdd digllon o genll [...]g.
20 5 40 6 20
21 5 38 6 22
22 5 36 6 24
23 5 34 6 26
24 5 32 6 28
25 5 30 6 30
26 5 28 6 32
27 5 26 6 34
28 5 24 6 36
29 5 22 6 38
30 5 20 6 40
31 5 18 6 42

EBRILL. 1691.

Dyddiau 'r mis. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yngh­orph Dŷn, ac Anifail. Codiad, a machlud­iad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 g Troead mair. Clunniau 05   50 11 15
2 a Myned. mair i'r Aip pedrain.       12 00
3 b Richard. Arphed 07 N. 51 12 45
4 c Tyrnog, Ambros. a 09 Lleuad yn 01 01 30
5 D Sul y Blodeu. Dirgelwch. 10 07 02 15
6 e [...]lywelŷn. Morddwŷd. 11 09 03 00
7 f Ethelwal Frenin. morddwŷd. 12 03 03 45
8 g Mynediad Crist. Gliniau a 12 48 04 30
9 a Albinus. garrau. 01 B. 26 05 15
10 b Gwener y Croglith. Coesau 01 Codi. 56 06 00
11 c Coroni y Brenin a'r Fren. ac 02 24 06 45
12 D Sul y Pasg esgeiriau. 02 47 07 30
13 e Justŷn. Traed 03 09 08 15
14 f Tiburtius. Traed. 03 29 09 00
15 g Oswald. Pen 03 45 09 45
16 a Padarn. ac 04 04 10 30
17 b Anticetus. wŷneb. 04 21 11 15
18 c Oswin. Gwddw       12 00
19 D Sul y Pasg bych. gwddw. 08 N. 37 12 51
20 e Cadwalad Frenin. Ysgwŷddau 09 Lleuad 49 01 44
21 f Seimon. breichiau 10 54 02 136
22 g Beuno, Dyfnog. Bronnau 11 47 03 28
23 a Gwŷl St. George. brwŷden. 12 28 04 20
24 b Albertus. Cefen a'r 01 B. 02 05 12
25 c Gw. S. Ma. Efeng. galon. 01 yn machlud 25 06 00
26 D 2 Sul gwedi 'r Pasg. Bol a'r 01 51 06 51
27 e Walburg Frenin. perfedd. 02 14 07 44
28 f Ffitalus ferthŷr. Clinniau 02 36 08 36
29 g Pedro filain. clinniau 03 59 09 28
30 a Ganed y Frenhines Mari, 1662. pedrain. 03 22 10 20

Cyfarchwyliad EBRILL. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Haul

Lleuad yn llawnlloned yr ail Dŷdd, ar 7 o'r nôs.

3 chwarter oed y 10 Dŷdd, gwedi un o'r prŷdhawn.

Newid y 18 Dŷdd, cŷn 8 y boreu. Un chwarter oed y 25 Dŷdd, cŷn 5 y bor.

Yn Codi Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 5 16 6 44

YNghŷlch dechreu 'r mis hwn Ceir Clywed ddinistrio Rhŷw drêf neu gastell; ac y bŷdd ymladdfa ar dir neu fôr.

I mae ☿ yn dyfod a newyddion da i Loeger, o rŷw oruchafiaeth a wnaed dan Lyfodraeth ein Brenin mewn rhŷw wlâd arall.

Tybygwn fy môd yn Canffod rhŷw blott newŷdd mewn Cornelau tywŷll yn y mîs hwn, a darparu llettu Cadarn i rai am eu poen.

Burgundy a Lorain sŷ 'n Cael eu hifio a'u ffystuno gan Ladron arfog.

Y Werddon sŷdd etto 'n helbulus Jawn, ac ŷn Cael ei hyssu gan Lygod ffreinig a ddaethant i geisio nythu ynddi.

2 5 14 6 46
3 5 12 6 48
4 5 10 6 50
5 5 8 6 52
6 5 6 6 54
7 5 5 6 55
8 5 3 6 57
9 5 2 6 58
10 5 0 7 0
11 4 57 7 3
12 4 55 7 5
13 4 53 7 7
14 4 51 7 9
15 4 49 7 11
16 4 47 7 13
17 4 45 7 15
18 4 43 7 17
19 4 41 7 19
20 4 39 7 21
21 4 38 7 22 OEr a gwŷntiog ar ddechreu 'r mîs, ac ymbell gafod o wlaw! Sŷch a gwŷntiog a Thêg Tua'r nawfed dŷdd, ac a fŷdd tebŷg [...] barhau fellu hŷd ynghylch newid y lleuad, a chwedi hynnŷ ymbell gafod o wlaw Clauar dros ychydig ddy­ddiau, gwŷnt uchel ar ddiwedd y mis, a chafodŷdd o genllŷsg.
22 4 36 7 24
23 4 34 7 26
24 4 32 7 28
25 4 30 7 30
26 4 28 7 32
27 4 26 7 33
28 4 25 7 35
29 4 23 7 37
30 4 21 7 39

MAI. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yng­horph Dŷn ac Anifail. Codiad, a machlud­iad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 b Gwŷl St. Philip, a St. Ia. Arphed a 03   49 11 12
2 c Anthonasius. Dirgelwch.       12 00
3 D 3 Sul gwedi 'r Pasg. Morddwŷd. 08 N. 50 12 45
4 e Melangell. morddwŷd. 09 Y Lleuad yn 46 01 30
5 f Gothard. Gliniau 10 34 02 15
6 g Joan yn yr olew. a 11 14 03 00
7 a Stanislos. garrau. 11 49 03 45
8 b Infental. Coesau, 12 16 04 30
9 c Nicholas. esgeiriau. 12 B. 39 05 15
10 D 4 Sul gwedi 'r Pasg. Traed 01 codi 03 06 00
11 e Cristian. Traed 01 29 06 51
12 f Penusus. Traed. 01 54 07 44
13 g Mael, a sulien. Pen ac 02 20 08 36
14 a Boniffas. wŷneb. 62 45 09 28
15 b Sophia. Gwddw 03 11 10 20
16 c Granog. Gwddw. 03 36 11 12
17 D 5 Sul gwedi 'r Pasg. Ysgwŷddau,       12 00
18 e Sewel Esgob. breichiau. 09 N. 06 12 51
19 f Sarah. Bronnau 10 Y Lleuad yn 05 01 44
20 g Bernard. brwŷden. 10 48 02 36
21 a Dydd [...]ou dexcha. Y cefen 11 24 03 28
22 b Helen Frenhines. a'r 11 53 04 20
23 c Wiliam. galon. 12 18 05 12
24 D 6 Sul gwedi 'r Pasg. Y bol a'r 12 38 06 00
25 e Urbanws. perfedd. 01 B. 00 06 51
26 f Edward. Clunniau 01 machlud. 23 07 44
27 g Mihangel. pedrain. 01 47 08 36
28 a Jonas. Arphed a 02 12 09 28
29 b Ganedig. a Dychwe. B. C. 2. Dirgelwch. 02 41 10 20
30 c Wigand. Morddwŷd. 03 12 11 12
31 D [...] Sul gwynn. morddwŷd.       12 00

Cyfarchwyliad MAI, 1691.

Dyddiau 'r mîs. Haul

Lleuad yn llawnlloned yr ail dŷdd, 7 y bor. 3 Chwarter oed yr 10 dŷdd, ynghŷlch 8 y boreu.

Newid 17 dŷdd, gwedi 7 o'r [...]rŷdnawn.

Un chwar, oed 24 dŷdd, ar [...]anner dŷdd.

Llawnllon. 31 dydd gwedi 9 o'r prŷdnawn.

Yn codi. Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 4 19 7 41 FFraingc edrŷch ditheu 'r awron attat dyhun, mae rhŷw bryfed yn ysu Godre dy Goeg deŷrnas. Bleiddiaid y Werddon sŷdd etto 'n Afreolus, ac yn bry­sur iawn ar ddrygioni. Bŷdd Rhŷw fáth ar arswŷd newŷdd Ynghaerludd; a rhai a fygythiant yn galed Cŷn Gallu taro un dyrnod, naill ai marwolaeth ai anffydd­londeb a dŷn ŵr o swŷdd uchel allan o'i lê ynghylch hŷn o amser, ac i rŷw un arall a digwŷdd yr unrhŷw fwŷdd. Pa beth y mai ☿ yn ei wneuthur draw gyf­erbŷn a ♄? Ai Rhoddi y bobl anfoddog ar waith i ysgrifennu a Chyhoeddi Cel­wŷddau yn erbŷn ein presennol Lyfodra­ethiaid, Gwell a fyddeu iddŷnt wastatta mewn Croen Cyfa.
2 4 17 7 43
3 4 15 7 45
4 4 14 7 48
5 4 12 7 46
6 4 11 7 49
7 4 10 7 50
8 4 8 7 52
9 4 7 7 53
10 4 6 7 54
11 4 4 7 56
12 4 3 7 57
13 4 2 7 58
14 4 0 8 0
15 3 59 8 1
16 3 58 8 2
17 3 57 8 3
18 3 56 8 4
19 3 55 8 5
20 3 53 8 7
21 3 52 8 8 Y Mîs a ddechreu yn wŷntiog, ac yn Lybyrog, a thua'r ail sul gwresog iawn, ac ondodid mêllt a thyrannau mewn llawer o fannau; a thua newid y lleuad llariaidd a thég, ac a beru yn h [...]n gymwŷs i 'r amser hyd ddiwedd y mîs.
22 3 51 8 9
23 3 50 8 10
24 3 49 8 11
25 3 48 8 12
26 3 47 8 13
27 3 46 8 14
28 3 45 8 15
29 3 45 8 15
30 3 44 8 16
31 3 43 8 17

MEHEFIN. 1691.

Dyddiau 'r mis. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yngh­orph dŷn, ac Anifail. Codiad, a machlud­iad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 e Tegla. morddwŷd. 08 N. 59 12 40
2 f Gwŷfen. Gliniau a 09 Lleuad yn codi 36 01 20
3 g Erasmus. Garrau. 10 08 02 00
4 a Hedrog. Coesau 10 31 02 40
5 b Nichodemus. neu 10 52 03 20
6 c Narbert. Esgeiriau. 11 10 04 00
7 D Sul y Drindod. Traed 11 26 04 40
8 e Wiliam Esgob. Traed. 11 40 05 20
9 f Barnim. Pen 11 52 06 00
10 g Margeret. ac 12 16 06 51
11 a Y Dŷdd hwŷaf. wŷneb. 12 46 07 44
12 b Blandin. Gwddw. 01 B. 11 08 36
13 c Sannan. Gwddw. 01   38 09 28
14 D 1 Sul gwedi 'r Dr. Ysgwŷddau 02   11 10 20
15 e Trillo. breichiau. 02   53 11 12
16 f Elidan, Curig. Bronnau,       12 00
17 g Mylling. brwŷden. 09 N. 02 01 00
18 a Homer. Y cefen a'r 09 Lleuad yn machlud 41 02 00
19 b Lenard. galon. 10 13 03 00
20 c Regina. Y bol a'r 10 44 05 00
21 D 2 Sul gwedi 'r Dr. persedd. 11 15 05 00
22 e Gwenfrewi. Clunniau 11 45 06 00
23 f Basilius. pedrain. 12 03 06 45
24 g Gwyl S. Ioan fed. Yr Arphed 12 18 07 30
25 a Elogius. a'r 12 41 08 15
26 b Tyrnog, Twrog. Dirgelwch. 01 B. 06 09 00
27 c Y 7 Cyscaduriaid. Morddwŷd. 01   25 09 45
28 D 3 Sul gwedi 'r Dr. morddwŷd. 02   12 10 30
29 e Gw. S. Pe. a S. P. Gliniau a 02   57 11 15
30 f Ymchwel Paul. garrau.       12 00

Cyfarchwyliad MEHEFIN. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Haul

Lleuad yn 3 chwarter oed, 9 Dŷdd, cŷn un y boreu.

Newid 16 Dŷdd, gwedi 3 y boreu.

Un chwarter oed 22 Dŷdd, gwedi 6 o'r prydnawn.

Llawnlloned y 30 Dŷdd, 11 y boreu.

Yn Codi Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 3 42 8 18 TYbygwn wrth gyfyrbell dremiad ♄ a ♀ y byddeu bêth ymlath ar y môr yn y mîs hwn; os trippia merch enwog a syrthio ar draws gwelu gŵr dieithr, na ryfeddwch at hynnŷ: Bŷdd yn y mîs ymma bêth Sôn am heddwch, ond nid gwiw disgwŷl Cystal Caws mewn maidd y Leni. Lorain a ddioddef flinfŷd a chae­thiwed o herwŷdd rhyfel; etto bŷdd pêth gobaith y Caiff ei gwared drwŷ gynorth­wŷad eraill. Rhŷw drêf neu Gastell a fŷdd mewn Cyfyngder a chaethder, ac yn fodlon i Roddi ar lawr eu harfau. Y Gwŷdd­elod yn y Werddon a erlidir yn dost yn y mîs hwn, y Coed a'r Siglenŷdd a fŷdd lloches dros ychydig amser ŷw Cadw oddi­wrth gyfiawn farnedigaeth. Bŷdd dar­paru ac arlwŷo mawr yn erbŷn Rhyfel, y mis ymma Gystal a misoedd eraill.
2 3 42 8 18
3 3 42 8 18
4 3 41 8 19
5 3 41 8 19
6 3 41 8 19
7 3 41 8 19
8 3 41 8 19
9 3 41 8 19
10 3 41 8 19
11 3 41 8 19
12 3 41 8 19
13 3 41 8 19
14 3 41 8 19
15 3 41 8 19
16 3 41 8 19
17 3 41 8 19
18 3 41 8 19
19 3 42 8 18
20 3 42 8 18
21 3 42 8 18
22 3 43 8 17 TEg ao awelog ar ddechreu 'r mis, ymbell gafod o wlaw mewn rhai mannau yr ail wŷthnos o'r mis, ar ol newid y lleuad bŷdd gwresog iawn, a mêllt a thyranau, a llawer o wlaw mewn Rhai mannau, ac fellu y peru hŷd ddiwedd y mîs.
23 3 44 8 16
24 3 44 8 16
25 3 45 8 15
26 3 46 8 14
27 3 47 8 13
28 3 48 8 12
29 3 49 8 11
30 3 50 8 10

GORPHENAF. 1691.

Dyddiau 'r mis. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yng­horph Dyn, ac Enifail. Codiad, a machlud­iad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 g Aaron. Coesau 08 N. 41 12 45
2 a Gwŷl Fair. ac 09 Y Lleuad yn codi. 07 01 30
3 b Marthin, Peblig. Esgeiriau. 09 31 02 15
4 c Ulricus. Traed 09 52 03 00
5 D 4 Sul gwedi 'r Dr Traed. 10 14 03 45
6 e Ersull, Esaias Broph Pen 10 31 04 30
7 f Thomas, Child. ac 10 51 05 15
8 g Y Saith Frodŷr. wyneb. 11 10 06 00
9 a GenedigaethMair fa­delen Gwddw. 11 36 06 51
10 b Gwŷl gywer. gwddw. 12 03 07 44
11 c Pius. Ysgwŷddau 12 34 08 36
12 D 5 Sul gwedi 'r Dr. breichiau. 01 B. 11 09 28
13 e Doewan. Bronnau 02   01 10 20
14 f Garmon, banaf. brwŷden. 03   03 11 12
15 g Dŷdd gwŷl Swithin. Cefen a'r       12 00
16 a Cynllo. galon. 08 N. 15 12 51
17 b Alexius. Bol, a'r 08 Y Lleuad yn machlud. 40 01 44
18 c Edwart. perfedd. 09 00 02 36
19 D Dyddieu 'r Cŵn yn Dechreu. Clanniau 09 22 03 28
20 e Joseph. pedrain. 09 45 04 20
21 f Daniel. Arphed 10 10 05 12
22 g Mair Magdalen. a 'r 10 32 06 00
23 a Apolinarus. Dirgelwch. 10 56 06 45
24 b Christina. Morddwŷd. 11 22 07 30
25 c Gwŷl Iago 'r Apo. morddwŷd. 11 58 08 15
26 D 7 Sul gwedi 'r Dr. Gliniau 12 41 09 00
27 e Martha. a 01 B. 32 09 45
28 f Samson. garrau. 02   29 10 30
29 g Beatrice. Coesau 03   32 11 15
30 a Abdon. Esgeiriau.       12 00
31 b Germon. Traed. 07 C. 44 12 45

Cyfarchwyliad GORPHENAF. 1691.

Dyddiau 'r mis. Haul

Lleuad yn 3 chwarter oed, 8 Dŷdd, 2 o'r prŷdnawn.

Newid y 15 Dŷdd, gwedi 9 y boreu.

Un chwarter oed, 22 Dŷdd, 2 y boreu.

Llawnlloned 30 Dŷdd, un y boreu.

Yn codi. Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 3 51 8 9 CYswllt ♂ a ♃ yn ♉, sŷ 'n bygwth Rhŷw fwrn ar wŷr y Gownau llei­sion. Tybygwn fy môd yn Gweled bre­nin Ffrainc yn anffortunus, ac yn fethiant y mis ymma, a bôd ei swŷddogion yn an ffyddlawn iddo hefŷd: Ceir Clywed fôd ymdrechu mawr, a Cholli gwaed yn dryfrith yn Frainc a'r Werddon, ac on­dodid yn Poland a Bavaria hefŷd. Y milwŷr a ymdrechant yn fraŵchus, mewn llawer o wledŷdd, a swn mawr am Ryf­ela, a llawer o chwedlau a rhan fwŷaf o honŷnt a fŷdd anwir.
2 3 52 8 8
3 3 52 8 8
4 3 53 8 7
5 3 54 8 6
6 3 56 8 4
7 3 57 8 3
8 3 58 8 2
9 3 59 8 1
10 4 0 8 0
11 4 2 7 58
12 4 3 7 57
13 4 4 7 56
14 4 6 7 54
15 4 7 7 53
10 4 8 7 52
17 4 10 7 50 TEG a llariaidd ar ddechreu 'r mis, ac ondodid bŷdd mellt a thyranau mewn rhai mannau, yr hŷn a bair Gafo­dŷdd o wlaw. Tua newid y lleuad bŷdd bêth oerach ac ymbell awel o wŷnt, a thua diwedd y mis disgwŷlir aml dyranau, a Chafod ŷ dd o wlaw a Chenllŷsg.
18 4 11 7 49
19 4 12 7 48
20 4 14 7 46
21 4 15 7 45
22 4 17 7 43
23 4 18 7 42
24 4 20 7 40
25 4 22 7 38
26 4 23 7 37
27 4 25 7 35
28 4 27 7 33
29 4 28 7 32
30 4 30 7 30
31 4 32 7 28

AWST. 1691.

Dyddiau 'r mis. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a 'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yng­horph Dŷn, ac Enifail. Codiad, a machlu­diad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 c Dydd Awst. Traed 08 N. 04 01 30
2 D 8 Sul gwedi 'r Dr. Traed. 08 Lleuad yn Codi. 21 02 15
3 e Pendefig. Pen ac 08 42 03 00
4 f Aristarcus. Wŷneb. 09 01 03 45
5 g Oswald Frenin. Gwddw 09 21 04 30
6 a Gwedd-newid Jesu. Gwddw. 09 42 05 15
7 b Afra. Ysgwŷddau 10 04 06 00
8 c Iilog ophirnant. a 10 48 07 00
9 D 9 Sul gwedi 'r Dr. breichiau. 11 41 08 00
10 e Laurence. Bronnau 12 B. 44 09 00
11 f Gilbart. brwyden. 02   00 10 00
12 g Clera forwŷn. Cefen, a'r 03   22 11 00
13 a Hippolitus. galon.       12 00
14 b Betram. Bol a'r 07 N. 29 12 51
15 c Gwyl fair. perfedd. 07 Lleuad yn machlud 51 01 44
16 D 10 Sul gwedi 'r Dr. Clunniau 08 09 02 36
17 e Hartfford. pedrain. 08 34 03 28
18 f Helen. Arphed a 08 58 04 20
19 g Sebaldus. Dirgelwch. 09 28 05 12
20 a Bernard. Morddwŷd. 09 57 06 00
21 b Athanasius. morddwŷd. 10 30 06 45
22 c Gwyddelan. Gliniau 11 11 07 30
23 e 11 Sul gwedi 'r Dr. a 12 00 08 15
24 D Gwyl St Barth. garrau. 12 54 09 00
25 f Lewis Frenin. Coesau 01 B. 55 09 45
26 g Irenaes. esgeiriau. 03   02 10 30
27 a Dyddieu 'r cŵn yn diwedd. Traed. 04   10 11 15
28 b Augustin. Traed       12 00
29 c Jefan. Traed. 06 Lle. Co. 59 12 45
30 D 12 Sul gwedi 'r Dr. Pen ac 07 18 01 30
31 e Adrian Esgob. wŷneb. 07 37 02 15

Cyfarchwyliad AWST. 1691.

Dyddiau 'r mis. Haul

Lleuad yn 3 chwarter oed y 7 Dŷdd, yng­hŷlch un y boreu.

Newid y 13 Dŷdd, ar chwech o'r prŷdna.

Un chwarter oed 20 Dŷdd, gwedi 2 y boreu.

Llawn-lloned yr 28 Dŷdd, cŷn 5 y boreu.

Yn codi. Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 4 35 7 25 MIS llawn o newŷddlon ŷw hwn, vn enwedig ynghŷlch Ffraingc a Fflan­ders. Rhŷw ŵr enwog a berthyno i'r Eglwŷs, neu i'r gyfraith, a ardderchogir yn y mîs hwn. Llawer iawn o gelwŷddau a fŷdd ar gerdded, a bŷan a gwrthwŷ­nebir y chwedlau anwir pan ddelo 'r gwir allan. Rhŷw ddirgelwch mawr a ddatgu­ddir ar ddiwedd y mîs, drwŷ gwilŷdd mawr i'r bobl dduwiola yn y Bŷd os Coe­liwch nhw eu hunain. Llawer o Gastiau ystrowgar a fŷdd ar droed drwŷ gorph y mîs, ac ymladd mawr mewn llawer o fannau.
2 4 36 7 24
3 4 38 7 22
4 4 40 7 20
5 4 41 7 19
6 4 43 7 17
7 4 45 7 15
8 4 47 7 13
9 4 48 7 12
10 4 50 7 10
11 4 52 7 8
12 4 54 7 6
13 4 56 7 4
14 4 58 7 2
15 5 0 7 0
16 5 2 6 58
17 5 4 6 56
18 5 6 6 54 RHai Cafodŷdd o wlaw ar ddechreu 'r mîs, a hîn anwadal iawn drwŷ 'r holl fis, weithiau têg ag eglur, weithian Cymylog, ac weithiau Cafodŷdd ebrwŷdd o wlaw a chenllusg, a braidd a peru y tywŷdd bedwar diwrnod tuntu heb newid rŷw ffordd ai Gilŷdd.
19 5 8 6 52
20 5 10 6 50
21 5 12 6 48
22 5 14 6 46
23 5 16 6 44
24 5 18 6 42
25 5 20 6 40
26 5 22 6 38
27 5 24 6 36
28 5 26 6 34
29 5 28 6 32
30 5 30 6 30
31 5 32 6 28

MEDI. 1691.

Dyddiau 'r mis. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yng­horph Dŷn, ac Enifail. Codiad, a machlud­iad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 f Silin. Gwddw 07 N. 51 03 00
2 g Sulien. gwddw 08 Y Lleuad yn 17 03 45
3 a Gregori, gwddw. 08 40 04 30
4 b Erddul. Ysgwŷddau 09 07 05 15
5 c Marchell. breichiau. 09 41 06 00
6 D 13 Sul gwedi 'r Dr. Bronnau 10 33 06 51
7 e Dynstan. brwŷden. 11 35 07 44
8 f Genedigaeth Mair. Cefen a'r 12 48 08 36
9 g Delwsŷw. galon. 02 B. 06 09 28
10 a Nicholas. Bol a'r 03 codi. 28 10 20
11 b Daniel. perfedd. 04 51 11 12
12 c Cyhŷd Dŷdd a nôs. Clunniau       12 00
13 D 14 Sul gwedi 'r Dr. pedrain. 06 N. 09 12 51
14 e Gwŷl y Gróg. Arphed a 06 Y Lleuad yn mach 43 01 44
15 f Nicodemus. dirgelwch. 07 00 02 36
16 g Editha. Morddwŷd. 07 31 03 28
17 a Lambert. morddwŷd. 08 08 04 20
18 b Fferiolus. morddwŷd. 08 53 05 12
19 c Theodor. Gliniau a 09 43 06 00
20 D 15 Sul gwedi 'r Dr. Garrau. 10 36 06 45
21 e Gwŷl St. Matthew Coesau 11 34 07 30
22 f Maurus. neu 12 41 08 15
23 g Joel. Esgeiriau. 01 B. 48 09 00
24 a Tecla forwŷn. Traed. 02 lud. 57 09 45
25 b Samuel. Traed. 04 06 10 30
26 c Cybrian. Pen 05 21 11 15
27 D 16 Sul gwedi 'r Dr. ac       12 00
28 e Lioba. wŷneb. 05 N. 56 12 51
29 f Gwŷl St. Mihangel Gwddw 06 Ll. C. 23 01 44
30 g Nidau. gwddw. 07 03 02 36

Cyfarchwyliad MEDI. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Haul

Lleuad yn 3 chwarter oed, 5 Dŷdd, cyn 10 y boreu.

Newid y 12 Dŷdd, gwedi un y boreu.

Un chwarter oed 19 Dŷdd, ynghŷlch 6 y boreu.

Llawnlloned 27 Dŷdd, gwedi 10 y boreu.

Yn Codi Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 5 35 6 25 NID wifi yn disgwil fawr ymladd yn y m [...]s ymma, ond llawer o Sôn am yr ymladd a fŷ yn y m [...]s diweddaf: Etto bŷdd rhŷw drêf neu gastell mewn Cyf­yngder, ac ondodid ymddiffynniff yn wlew ar y diwedd: Rhŷw Gennad oddi­wrth y naill frenin at y llall a ddiystyrir, a llythyrau rhai eraill a ddygir, mae eisieu arian a phethau eraill ar frenin Fsraingc, a thebŷg y Ceir Clywed Golli o' hono ef y maes yn Rhŷw-fan y mîs ymma [...] Rwi 'n ofni y bŷdd rhŷw ymryfusedd yn Llundain yn y mîs hwn, ond mae ♃ yn addo Cyt­tundeb yno drachefen ar fŷr amser.
2 5 37 6 23
3 5 39 6 21
4 5 41 6 19
5 5 43 6 17
6 5 45 6 15
7 5 47 6 13
8 5 49 6 11
9 5 51 6 9
10 5 53 6 7
11 5 56 6 4
12 5 58 6 2
13 6 0 6 0
14 6 2 5 58
15 6 4 5 56
16 6 6 5 54
17 6 9 5 51
18 6 11 5 49 TEG ar ddechreu 'r mîs, Gwŷntiog a Gô dêg yr ail wŷthnos, ymbell gafod tua chanol y mîs, a hin weddaidd a ryngo fôdd i 'r hwsmŷn hŷd ddiwedd y mîs.
19 6 13 5 47
20 6 15 5 45
21 6 17 5 43
22 6 19 5 41
23 6 21 5 39
24 6 23 5 37
25 6 25 5 35
26 6 27 5 33
27 6 29 5 31
28 6 31 5 29
29 6 33 5 27
30 6 35 5 25

HYDREF. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Dyddiau r wythnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a 'r Dyddiau Hynod. Yr Arwŷ­ddion yng­horph Dŷn, ac Anifail. Codiad, a machlud­iad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 a Germon. Ysgwŷddau, 07 N. 24 03 28
2 b Henffordd. breichiau. 08 Lleuad yn 02 04 20
3 c Gerdard. Bronnau, 08 53 05 12
4 D 17 Sul gwedi 'r Dr. brwŷden. 09 50 06 00
5 e Cynhafal. Cefen a'r 10 57 06 52
6 f Fflŷdd. Galon. 12 13 07 44
7 g Marcell. Bol 01 B. 32 08 36
8 a Cynnon, Cammar. a'r 02 codi 54 09 28
9 b Denus. perfedd. 04 18 10 20
10 c Triffon. Clunniau 05 41 11 12
11 D 18 Sul gwedi 'r Dr. pedrain.       12 00
12 e Edwart. Arphed a 05 N. 20 12 45
13 f Telemach. Dirgelwch. 05 Lleuad yn machlud 41 01 30
14 g Tudur. Morddwŷd. 06 07 02 15
15 a Mihangel fechan. morddwŷd. 06 43 03 00
16 b Gallus. Gliniau 07 27 03 45
17 c Etheldred. a 08 18 04 30
18 D Gwŷl St. Luc Efen. garrau. 09 14 05 15
19 e Prolomy. Coesau, 10 19 06 00
20 f Gwendolina. esgeirlau. 11 33 06 51
21 g 11000 gwyryfon. Traed 12 48 07 44
22 a Mari sala. Traed 02 B. 04 08 36
23 b Gwŷnog, Maethan. Traed. 03   25 09 28
24 c Cadfarch. Pen a'r 04   42 10 20
25 D 20 Sul gwedi 'r Dr. wŷneb. 06   00 11 12
26 e Amandus. Gwddwf,       12 00
27 f Ymprŷd. Gwddwf. 05 N. 06 12 45
28 g St. Seimon, a St. Iu. Ysgwŷddau 05 Ll. yn cod. 30 01 30
29 a Narcustus. breichiau. 06 00 02 15
30 b Barnard Esgob. Bronnau 06 41 03 00
31 c Dogfael. brwŷden. 07 32 03 45

Cyfarchwiliad HYDREF. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Haul

Lleuad yn 3 chwarter oed y 4 Dŷdd, 6 o'r prŷdnawn.

Newid yr 11 Dŷdd, 11 y boreu.

Un chwarter oed 19 Dŷdd, ynghŷlch un y boreu.

Llawn lleuad 26 Dŷdd, ynghŷlch haner nôs.

Yn Codi Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 6 38 5 22 BYdd ymsisial mawr a defeisio Celwŷ­ddau yn Llundain gyda 'r bobl anes­mwŷth yn y mîs hiwn: Ac ondodid Cawn Glywed ddatguddio rhŷw blott newŷdd ynghŷlch hŷn: Bŷdd arlwŷo mawr yn erbŷn ymladdfa mewn rhŷw deŷrnas, etto ni fŷdd yr ymladdfa hono o Lawer Cŷn gynted ag a disgwilir. Rhŷw yscrifenŷdd a elwir i farnedigaeth am bleidlo gyda 'r gwrthwŷnebwŷr; ymddadlu llawer yng­hŷlch yscrifennadau. Efrŷdd o newyddi­on a fŷdd ar lêd yn y mîs hwn: A gob­eithio a Ceir newŷddion dâ o'r Werddon. Gan fôd ♄ ar ddiwedd y mîs yn myned allan o Arwŷdd y Sarph, lle y bŷ dair blynedd onid 5 diwrnod yn Cystuddio 'r Werddon, a Gobeithio mae 'r mis hwn a ddibena helbul y deŷr [...]s honno.
2 6 40 5 20
3 6 42 5 18
4 6 44 5 16
5 6 46 5 14
6 6 48 5 12
7 6 50 5 10
8 6 52 5 8
9 6 54 5 6
10 6 56 5 4
11 6 58 5 2
12 7 0 5 0
13 7 2 4 58
14 7 4 4 56
15 7 6 4 54
16 7 8 4 52
17 7 10 4 50
18 7 12 4 48
19 7 14 4 46
20 7 16 4 44
21 7 18 4 42
22 7 20 4 40 GWŷntiog a gwlawiog ar ddechreu 'r mîs, Têg ac eglur, a phêth rhew ar foreuau tua newid y lleuad. Anwadal iawn t [...]a 'r trydŷdd Sul, a Thêg drachefen tua 'r llawnlloned, a gwŷnt a Gwlaw ar ddiwedd y m [...]s.
23 7 22 4 38
24 7 23 4 37
25 7 25 4 35
26 7 27 4 33
27 7 29 4 31
28 7 31 4 29
29 7 33 4 27
30 7 34 4 26
31 7 36 4 24

TACHWEDD. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli on, a'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yng horph Dŷn, ac Anifail. Codiad, a machlud­iad y Lleuad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 D Gwyl yr holl St. Bronnau. 08 N. 32 04 30
2 e Gwyl y Meirw. Cefen a'r 09 Lleuad 37 05 15
3 f Cristiolus, clydog. galon. 10 48 06 00
4 g Ganed y Bren. w. Bol a'r 12 09 06 51
5 a Brad y Powdr Gunn. perfedd. 01 B. 32 07 44
6 b Lenard. Clunniau 02 yn codi. 55 08 36
7 c Cyngor, Cynfar. Pedrain. 04 16 09 28
8 D 22 Sul gwedi'r Dr. Arphed, a 05 36 10 20
9 e Post Brydain. dirgelwch. 06 52 11 12
10 f Agleth. Morddwŷd.       12 00
11 g Marthin. morddwŷd. 04 N. 37 12 51
12 a Cadwalad. padarn Gliniau 05 Y Lleuad yn 25 01 44
13 b Brisius. a 05 22 02 36
14 c Cadfrael. garrau. 07 33 03 28
15 D 23 Sul gwedi'r Dr. Coesau neu 08 33 04 20
16 e Edmund Esgob. Esgeiriau. 09 46 05 12
17 f Hugh Esgob. Traed 10 56 06 00
18 g Galasins. Traed. 12 05 06 45
19 a Eluzabeth. Traed. 01 B. 16 07 30
20 b Amos. Pen ac 02 machlud 28 08 15
21 c Dygain. wyneb. 03 39 09 00
22 D 24 Sul gwedi'r Dr. Gwddwf. 04 48 09 45
23 e Clement. Gwddwf 06 00 10 30
24 f Crysogon. Gwddwf. 07 08 11 15
25 g Catherin. Ysgwyddan       12 00
26 a Lins ferthŷr. breichiau. 04 N. 32 12 51
27 b Allgof. Bronnau 05 Lleu. codi 26 01 44
28 c Oda, Ruffus. brwŷden. 06 33 02 36
29 D Sul yr Adfent. Y cefen a'r 07 49 03 28
30 e Gwŷl St. Andrew. galon. 09 03 04 20

Cyfarchwyliad TACHWEDD. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Haul

Lleuad yn 3 chwarter oed, 3 Dŷdd, gwedi 2 y boreu.

Newid y 10 Dŷdd, gwedi un y boreu.

Un chwarter oed 17 Dŷdd ynghŷlch 10 o'r nôs.

Llawnlloned 25 Dŷdd ar 3 o'r prydnawn.

Yn Codi Yn mach lud.
A. M. A. M.
1 7 38 4 22 CYswllt yr haul a gwener ar ddechreu 'r mîs yn Arwydd y sarph, sŷ 'n bygwth Twŷll yn erbŷn Gŵr enwog ac afiechŷd mawr iddo; A threthi trymmion ar Rŷw deŷrnas yn y mis hwn: Cyfer­belliad dremiad jou a'r blanned mercher ynghŷlch y seithfed dŷdd o'r mîs, a mercher yn Grê iawn yn arwŷdd y sarph, sŷ 'n dangos i ni y bŷdd rhŷw bobl Anes­mwŷth yn dyfeisio Rhŷw blot newŷdd yn erbŷn Gwŷr boneddigion dieuog, ac on­dodid gwnant Gythryfwl mawr heb achos, etto Duw a werŷd y Gwirion cŷn nemawr o amser. Bŷdd Sôn mawr ynghylch Ca­stiau anrhefnus, a drŵg ddichellion gwen­wŷnllŷd y bobl ddrygionus, a darparu yn erbŷn Rhyfel y flwŷddŷn nesaf yn y mîs hwn.
2 7 39 4 21
3 7 41 4 19
4 7 42 4 18
5 7 44 4 16
6 7 46 4 14
7 7 47 4 13
8 7 49 4 11
9 7 51 4 9
10 7 52 4 8
11 7 54 4 6
12 7 55 4 5
13 7 57 4 3
14 7 58 4 2
15 8 0 4 0
16 8 1 3 59
17 8 3 3 57
18 8 4 3 56
19 8 5 3 55
20 8 7 3 53
21 8 8 3 52 GWŷnt uchel ar ddechreu 'r mîs, ac ymbell gafod o wlaw a Ganlŷn; niwliog a Go oer, ac aml gafodŷdd o wlaw, ac eira mewn rhai mannau a fŷdd tebŷg i barhau y Rhan swŷaf o'r mis hwn, a dryccinog ar ddiwedd y mîs.
22 8 9 3 51
23 8 10 3 50
24 8 11 3 49
25 8 12 3 48
26 8 12 3 48
27 8 13 3 47
28 8 14 3 46
29 8 14 3 46
30 8 15 3 45

RHAGFYR. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Dyddiau 'r wŷthnos. Y Dyddiau Gwŷli­on, a'r Dyddiau hynod. Yr Arwŷ­ddion yng­horph Dŷn ac Anifail. Codiad, a machlud­iad y Lle [...]ad. Pen llanw 'r môr.
A.   M. A. M.
1 f Grwst. Y Bol, a'r 10 N. 23 05 12
2 g Llechid. perfedd. 11 Y 41 06 00
3 a Castianus. Clunniau 01 B. 03 06 51
4 b Barbara. pedrain. 02 Lleu. yn cod. 24 07 44
5 c Cowrda. Arphed a 03 44 08 36
6 D 2 Sul o'r Adfent. Dirgelwch. 05 01 09 28
7 e Ambros. Morddwŷd. 06 15 10 20
8 f Ymddwŷn mair. morddwŷd. 07 24 11 12
9 g Joachim. morddwŷd.       12 00
10 a Miltiades. Gliniau a 04 N. 28 12 45
11 b Y Dŷdd byrraf. garrau. 05 Y Lleuad yn 21 01 30
12 c Llywelŷn. Coesau, 06 22 02 15
13 D 3 Sul o'r Adfent. coesau 07 26 03 00
14 e Nicasius. esgeiriau. 08 34 03 45
15 f Annan, Asar. Traed 09 43 04 30
16 g Misael. Traed. 10 52 05 15
17 a Tydecho. Pen 12 04 06 00
18 b Chrŷstopher. ac 01 B. 15 06 45
19 c Nemel. wŷneb. 02 machlud. 24 07 30
20 D 4 Sul o'r Adfent. Gwddw 03 35 08 15
21 e Gwŷl St. Thomas Gwddw. 04 45 09 00
22 f Y 30 Merthyron. Y sgwŷddau, 05 48 09 45
23 g Fictoria. breichiau. 06 48 10 30
24 a Adda lac Efa. Bronnau 07 34 11 15
25 b Natalic Christ. brwŷden.       12 00
26 c Gwŷl St Stephen. Cefen a'r 05 N. 01 12 51
27 D Gwŷl St. Ioan. galon. 06 Lleuad codi 19 01 44
28 e Gwŷl y Gwirion. Bol a'r 07 39 02 36
29 f Jonathan. perfedd, 09 01 03 28
30 g Dafŷdd Frenin. clunniau 10 24 04 20
31 a Silvester. pedrain. 11 45 05 12

Cyfarchwyliad RHAGFYR. 1691.

Dyddiau 'r mîs. Haul

Lleuad yn 3 chwarter oed yr ail Dŷdd 10 y boreu.

Newid y 9 Dŷdd 4 o'r prydnawn.

Un chwarter oed 17 Dŷdd ynghylch 7 o'r prydnawn.

Llawnlloned y 25 Dŷdd cyn pedwar y bor.

Yn Codi Yn mach lud.
A. M A. M.
1 8 16 3 44

RHŷw ŵr o uchel ymddiried A. L. a droir allan o'i swŷdd ynghylch de­chreu 'r m [...]s hwn; Ac am ei dwŷllodrŷs ymddygiad Ceiff Garchar ar ei Geven.

Rhŷw ŵr enwog arall a fŷdd allan o'i hawnt, ac etto ni pheru ei Glefŷd ond amser bŷr.

Ni bŷdd fawr sôn am Ryfela, na dim ymladd yn y mîs hwn, oddigerth rhwng y gwŷr a'i gwragedd, Cynghorwn i bawb fôd yn ddiddigca ag allon gartref, yn en­wedig y neb a fo ganddŷnt fwŷd, a diod, a Thanwŷdd ddigon i gadw eu gwilieu fel a dylent, ac os gallant hepcor dim, Rhoddant bêth i'r Tylodion.

2 8 16 3 44
3 [...] 17 3 43
4 8 [...]7 3 43
5 8 18 3 42
6 8 18 3 42
7 8 18 3 42
8 8 19 3 41
9 8 19 3 41
10 8 19 3 41
11 8 19 3 41
12 8 19 3 41
13 8 19 3 41
14 8 19 3 41
15 8 19 3 41
16 8 18 3 42
17 8 18 3 42
18 8 18 3 42
19 8 17 3 43 Y Mis hwn a fŷdd tabŷg i ddechreu yn Rhewlud, ac yn wŷntiog iawn, ac eira mewn rhai mannau, ac mewn gwleddŷdd eraill aml Gafoddydd digllon o ôd a chenllŷsc; A Thua 'r Sûl Cyntaf bŷdd llarieiddiach, ac etto gwŷntiog, ac anwadal, a Rhysymol tymherus hyd dd [...] ­wedd y mîs, gan ystyried yr amser o'r flwŷddŷn.
20 8 17 3 43
21 8 16 3 44
22 8 16 3 44
23 8 15 3 45
24 8 14 3 46
25 8 14 3 46
26 8 13 3 47
27 8 12 3 48
28 8 12 3 48
29 8 11 3 49
30 8 10 3 50
31 8 9 3 51

HOLL Ffeirau Cymru, A Rhai o Ffeiriau Lloeger ar sydd yn ago [...] i Gymru, mewn Gwell Rheol nag eroe▪ o'r blaen.

Ffeiriau Sîr Fôn.

ABerffraw, dŷdd mercher y Drindod. Gorphenaf 31. Hydref 12. Tachwedd 30.

Bewmares, Chwefror 2. dŷdd Jou derchafael, Medi 8. Rhagfŷr 8.

Llanerch y mêdd, Mawrth 24. Ffeiriau Cyffylau ar y ddau fercher nesaf i'r 22 dŷdd o'r Gorphennaf. Awst 14. Medi 21. Tachwedd 2.

Newborough, Ebrill 30. Mehefin 11. Awst 10. Medi 14. Hydref 31.

Porthaethwŷ, Awst 15. Medi 15. Hydref 13. Tach­wedd 3.

Ffeiriau sîr Gaernarfon.

Aber-Conwŷ, Awst 24. Medi 29. Hydref 28.

Abergwŷngregin, Awst 7. Hydref 14. Tachwedd 10.

Bangor, Mehefin 14. Hydref 17.

Bettws, Mai 5. Tachwedd 22.

Y Borth, Awst 15. Hydref. 13.

Caernarfon, Mai 5. Gorphennaf 24. Tachwedd 24.

[Page] Cricceth, Mai 12. Mehefin 20. Hydref 7.

Nefŷn, Mawrth 24. Noswŷl y sulgwŷn. Awst 14.

Penmorfa, Medi 14. Tachwedd 1.

Pwllheli, Mai 2. Awst 8. Medi 13. Hydref 31.

Trê-rhiw, Awst 23. Hydref 27.

Ffeiriau sîr Ddimbych.

Abergeleu, noswŷl y derchafael, Awst 9. Medi 29,

Cerig y Drudion, Ebrill 16.

Dinbŷch, sadwrn y blodau, Mai 3. Gorphenaf 7. Medi 14.

Gwrecsam, Mawrth 12. Dŷdd y derchafael, Mehefin 5, Medi 8.

Holt, Mehefin 11. Hydref 6.

Llan-gollen, Mawrth 6. Mai 20. Tachwedd 11.

Llan-rhaiad ymmochnant, Gorphenaf 13. Hydref 28.

Llan-rŵst, Mehefin 1. a'r 10. Gorphenaf 13. Rhagfŷr 1.

Rhuthŷn, y Gwener o flaen y sulgwŷn, Medi 20. Hy­dref 31.

Yspyttŷ Ifan, Mehefin 22. Medi 12. Hydref 12.

Ffeiriau sîr Y Fflint.

Caergwrleu, Awst 1. Hydref 16.

Caerwŷs, mis Mawrth 25. Y dŷdd Jou nesaf ar ôl y drindod. Y dŷdd Mawrth Cyntaf ar ôl y 7 dŷdd o'r Gorphenaf. Awst 29.

Y Fflint, Awst 10.

Llan-Elwŷ, dŷdd mercher y Pasg. Rhagfŷr 16.

Llan-Urgaŷn, Mehêfin 26.

Rhŷddlan, Chwefror 2. mîs Mawrth 25. Awst 15. Medi 8.

Yr Wŷrgrig, Gorphenaf 22. Tachwedd 11.

Ffeiriau sîr Feirionedd.

Bala, Mai 3. Mehefin 29. Medi 17. Hydref 15. a'r 28.

Bettws gwerfŷl Gôch, Mehefin 11. Rhagfŷr 10.

Corwen, mîs Mawrth 1. Mai 13. Medi 29. Rhagfŷr 11.

[Page] Dinas ymmowddweu, Mai 22. Awst 30. Tachwedd 2.

Dôlgelleu, Ebrill 30. Mehefin 23. Medi 28. Tachwedd 11. Rhagfŷr 5.

Harlech, dŷdd Jou nesaf ar ôl y drindod, Awst 10.

Llan-drillo, Mehefin 24. Awst 17. Tachwedd 3.

Ffeiriau sîr Drefaldwyn.

Llan-fylling, Dŷdd mercher o flaen y Pasg. Mai 13. Me­hefin 17. Medi 24.

Llan-Idos, Ebrill 30. Gorphenaf 6. Hydref 16.

Machynlleth, Mai 5. Mehefin 28. Medi 29. Tachwedd 15.

Trallwngc, Mai 25. Medi 1. Tachwedd 5. Marchnad Rŷdd ar ddŷdd llun y blodau.

Trefadwŷn, Awst 2. Tachwedd 1.

Trêf-newŷdd, Mehefin 13. Hydref 13. Rhagfŷr 1.

Ffeiriau yn sîr Faesyfedd.

Castell-maen, Gorphenaf 7. Tachwedd 2.

Llan-Andrews, Gorphenaf 24. Tachwedd 30.

Maesyfedd, dŷdd Mawrth y Drindod. Awst 3. Hy­ [...]ref 18.

Rhaiad ar Gwŷ, Gorphenaf 26. Awst 15. Medi 15.

Trêf y Clawdd, Mai 6. Medi 21.

Ffeiriau sîr Aberteifi.

Abertefi, Chwefror 2. mîs Mawrth 25. Awst 15. Medi 8. Rhagfŷr 8.

Aberath, Mehefin 24. Tachwedd 30.

Cappel-Cynnon, Dŷdd y Derchafael, yr ail dŷdd Jou yn hydref.

Cappel Crîst. Y mercher ar ôl sul y drindod.

Cappel St. Silin, Medi 1.

Llanbadern fawr, sadwrn y Blodau, y sadwrn Cyntaf Cyn natalic ond pan fo ar nôs atolic.

Llanwenog, Jonawr 2.

Llangyranog, Mai 16.

[Page] Llanbeder pont Stephen, mercher y sulgwŷn, Meh [...] 29. Hydref 10.

Llanrhustŷd, Rhagfŷr 18.

Llandysul, Dŷdd Jou Cŷn sul y blodau. Medi 8.

Llanwnnen, Rhagfŷr 25.

Llanwŷddalus, Ebrill 26.

Rhôs, Gorphenaf 25. Awst 2. a'r 10.

Tal y sarn Grîn, Awst 28. Hydref 29.

Trêf hedŷn wrth Emlŷn, Gorphenaf 7.

Tegaron, Chwefror 8. mîs Mawrth 5.

Ystrad meirigc, Mehefin 21.

Ffeiriau sîr Fercheinog.

Aberhonddu, Ebrill 23. 24, 25. Mehefin 24. Awst 29. 30, 31. Tachwedd 6.

Cerig-howel, Mai 1. Awst 10. Rhagfŷr 21.

Y Gelli, Mai 6. Awst 10. Medi 29.

Llanfair ymmuallt, Mehefin 16. Medi 21. Tachwedd 25.

Ffeiriau sîr Gaerfyrddin.

Abercynnen, Tachwedd 11.

Abergwili, Medi 21.

Caerfyrddin, Mai 23. 24, 25. Awst 1. a'r 29. Medi 28. Tachwedd 3.

Cappel-Jago, Gorphenaf 25.

Cappel St. Silin, Jonawr 27.

Castell newŷdd yn Emlŷn, Mehefin 11. Gorphenaf 7. Tachwedd 11.

Castell newŷdd yn 'Rhôs, Mehefin 11.

Cŷdweli, Gorphenaf 21. Hydref 18.

Cynwŷlgaro, Mehefin 11.

Dryslwŷn, Mehefin 20. Awst 24.

Eglwŷs Alcha, Awst 10.

Lacharn, Ebrlll 25.

Llandêbio, dŷdd mercher y sulgwŷn.

Llandeilo fawr, Chwefror 9. Dŷdd llan y blodau, Me­hefin 10. Rhagfŷr 28.

Llandeilo fechan, Mehefin 10.

[Page] Llan-dysel, Jonawr 30.

Llan Elii, dŷdd Jou Derchafael, Medi 20.

Llanfihangel Abercowŷn, Medi 29.

Llanfihangel-Euroth, Mai 1. Medi 29.

Llan-Gadog, mîs Mawrth 1. Mehefin 28.

Llan-Gyndeŷrn, Gorphenaf 25.

Llan-gynŷch, Hydref 12.

Llan y Byddar, Mehefin 10. Gorphenaf 6. Hydref 21. Tachwedd 10.

Llanddyfri, dŷdd Mawrth y sulgwŷn, Gorphenaf 20. Tachwedd 15.

Mydrim, Mawrth 7.

Pen y bont ar Sali, Tachwedd. 24.

Pen y bont, Rhagfŷr 22.

Y Tŷ Gwŷn ar Dâf, Chwefror 2. Mawrth 25. Awst 15. Medi 8. Rhagfŷr 8.

Ffeiriau sîr Benfro.

Arberth, Mehefin 24. Tachwedd 30.

Castell newŷdd bach ynghemŷs, Mehefin 29.

Cilgeran, Awst 10.

Castell gwŷs, Hydref 29.

Criswŷl, Dŷdd Llun y Drindod.

Eglwŷs wrw ynghemŷs. Dŷdd y derchafael. Y llun cyntaf ar ôl yr 11 o dachwedd.

Ffair Gyrig yn rhewdraeth, Mehefin 11.

Hwlffordd, Mai 1. Gorphenaf 7.

Llan-Haiaden, Hydref 18.

Matherŷ, Medi 29.

Mwncton wrth Benfro, Mai 3. Medi 4.

Marberth, Tachwedd 30.

Merthŷr, Medi 29.

Newport, Mehefin 16.

Penfro, Mai 3. Medi 14.

Saint Meugan ynghemeŷs, Medi 15. Y dŷdd llun nesa [...] ar ôl yr 11 dydd o Dachwedd.

Winston, Hydref 28.

Ffeiriau sîr Forgannog.

Abertawŷ, Ebrill 28. a'r 29. Gorphenaf 2. Awst 15. Hydref 8.

Brogior wrth wenni, Medi 29.

Caerdŷf, Mehefin 29. Awst 15. Medi 8. Tachwedd 30.

Caerffili, mîs Mawrth 25. Dŷdd Jou ar ôl sul y drindod. Gorphennaf 19. Awst 14. Medi 28. Tachwedd 5. Y dŷdd Jou nesaf o flaen dŷdd Natalic.

Castellnédd, Mehefin 15. Gorphenaf 20. Medi 2.

Dyffrŷn Golluch, Awst 10.

Eglwŷs fair y mynydd, Awst 15.

Llandaff, Chwefror 12. Dŷdd llun y sulgwŷn.

Llan-gyfelach, mîs Mawrth 1.

Llan-Ridian, y Dŷdd llun diweddaf o flaen y Pasg.

Llan-Trissiant, Mai 1. Awst 1. Hydref 17.

Llychwr, Medi 29.

Merthŷr-Tudfŷl, Mai 3. a phôb dŷdd llun o hynnŷ hŷd wŷl fihangel.

Penrhŷn, Tachwedd 30.

Penrhŷs, Mai 6. Mehefin 6. Medi 6. Tachwedd 30.

Pen y bont. Dŷdd Jou Derchafael, Mai 15. Tachwedd 6.

Pont ar Lai, Gorphenaf 22.

Pont-faen, Mai 3. Mehefin 24.

Saint Nicholas, Rhagfŷr 8.

Y Waun, Mai 2. Dŷdd llun y Sulgwŷn. Dŷdd llun y Drindod, Awst 23. Medi 13. Tachwedd 10.

Ffeirian sîr Fynwy.

Abergafeni, Mai 3. Mawrth y Drindod. Medi 14.

Brŷn Bŷga. Dŷdd llun y Drindod, Hydref 18.

Caerlion ar wŷsg, Mai 1. Gorphenaf 20. Medi 21.

Castell bychan, Mehefin 13.

Castell Gwent, y Gwener Cyntaf ar ôl y Sulgwŷn, Awst 1. Yr Ail Gwener ar ôl dŷdd Mihangel.

Castell newŷdd ar wŷsg. Dŷdd y Derchafael, Awst 15. Medi 8. Tachwedd 6.

Mynwŷ. Dŷdd Mawrth y sulgwŷn, Awst 24. Tachwedd 11.

Stow ymhlwŷf Gwinlliw. Dŷdd Jou ar ôl y sulgwŷn.

Rhai o Ffeiriau LLOEGR, y Rhain sydd yn Agos i Gymru.

Ffeiriau sîr Gaerfrangon.

BEwdleu, Chwefror 5. Ebrill 23. Gorphenaf 26. Tach­wedd 20.

Caerfrangon, dŷdd llun y blodau, Medi 8.

Ciderminster, dŷdd y Dechafael. Dŷdd Jou ar ôl sul y Drindod, Awst 24.

Styrbrids, Mawrth 18. Awst 28.

Tenburi, Ebrill 15. Gorphenaf 7. Medi 15.

Todington, Awst 24. Medi 29. Tachwedd 23.

Upton, Mehefin 24.

Ffeiriau sîr Gaerloyw.

Caerloŷw, Mehefin 24.

Caerodor neu Brŷsto, Jonawr 25. Gorphenaf 25.

Marsffîld, Mehefin 29.

Michael Dean, Medi 29.

Newent, Noswŷl y Sulgwŷn, Awst 25.

Tewsbri, Chwefror 24. Gorphenaf 22. Awst 24.

Wotton, Medi 14.

Ffeiriau sîr Gaerlleon.

Caerlleon. y dŷdd Jou diweddaf, yn Chwefror. Mehe­fin 24. Medi 29.

Heledd, dŷdd y Derchafael, Gorphenaf 22. Awst 23. Hydref 18. Rhagfŷr 6.

Malpas, mîs Mawrth 25. Gorphenaf 25. Rhagfŷr 8.

Ffeiriau yn sîr Henffordd.

Bromŷard, Mai 3. Dŷdd llun y Sulgwŷn.

Cingtwn, dŷdd llun y Sulgwŷn, Mehefin 24. Gorphe­naf 25. Medi 21.

Henffordd, y pummed llun ar ôl sul ynŷd. Y mercher Cyntaf ar ôl y Pasg, mîs Mawrth 25. Hydref 8. a'r 12.

Llanllieni, Mehefin 29. Hydref 28.

Ross, Gorphenaf 25. Awst 15. Medi 14. Dŷdd Jou lerchafael. Dŷdd Jou ar ól y Drindod.

Ffeiriau sîr y Mwythig.

Bridnsnorth, dŷdd Mawrth ynud, Mehefin 29. Gor­phenaf 22 Tachwedd 18.

Croesyllwallt, mîs Mawrth 4. Mai 1. Awst 4. Tachwedd 29.

Eglwŷs-wen, dŷdd llun y Sulgwŷn, Hydref 23.

Elsmer, dŷdd Mawrth y Sulgwŷn, Awst 15. Tach­wedd 1.

Llwdlo, y llun, Mawrth, ar mercher nesaf i'r Pâsg, o'i fla [...], mercher y Sulgwŷn, Awst 10. Medi 15. Tachwedd 25.

[...]wŷthig, Mehefin 22. Awst 1. Medi 21. Y mercher o flaen y Sulgwŷn.

Trêf Esgob, Gwener y Croglith, Mehefin 24. Tach­wedd 2.

Wem, Mehefin 26. Tachwedd 10.

Wenlac, Mehefin 24.

Llyfrau Cymraeg (heblaw 'r Almanacc hwn) werth gan Thomas Jones, Tan lûn y Bellen aur, ar frŷnn y Tŵr yn Llundain: A chan bawb craill ar a wertho ei lyfrau ef.

1. Y Gymraeg yn ei disgleirdeb, neu Eirlyfr Cym­raeg a saesnaeg.

Yn gyntaf, yn hyspysu meddwl y gymraeg ddi­eithr, drwŷ gymraeg mwŷ Cynnefinol.

Yn ail, yn dangos y saesnaeg i bôb gair Cymraeg.

Yn drydŷdd, yn dangos y môdd i yspelio pôb gair yn gywir yn y gymraeg a'r saesnaeg.

Yn bedwaredd, yn dangos henwau hôll Physygawl lysiau 'r ddaear, a Choed a ffrwŷthŷdd Coed, yn Gymraeg, ac yn saesnaeg.

Yn bummed, yn da [...]gos Argraphyddol henwau gwledŷdd, gosgorddau, dinasoedd, Trefŷdd, a mannau ym-mrydain fawr, a rhai dros y môr; yn yr hên gymraeg, a'r bresennol gymraeg, ac yn saesnaeg.

Yn chweched, yn rhoddi Athrawiaeth i ddysgu darllain saesnaeg.

Yn seithfed, yn dangos meddwl neu ddeunŷdd yr orddig­anau neu 'r Cappiau uwchben y bogeiliaid.

Yn wŷthfed, yn dangos gwir ddeunŷdd yr attaliadau, fel ag y maent yn osodedig ym mhôb llyfr.

Yn nawfed, yn dangos Cyffredinawl doriadau Geiriau, ar môdd i ddeall y cyflawn eiriau wrth eu toriadau.

Yn ddegfed, yn dangos meddwl a deunŷdd y nodau sulw.

Yn unfedarddêg, yn dangos Gwir ddeunŷdd y nodau Cyfeirio.

Yn ddeuddegfed, yn dangos y sel-nodau.

Yn dryd ŷ ddarddeg, yn hyspysu iawn ddeunŷdd y llyth­yrennau pennigol.

Pwŷbynnag na ddeallo 'r hôll eiriau Cymraeg dieithr a gyfarfyddo a hwŷnt wrth ddarllain amrŷw Lyfrau; gan fôd y Geirlyfr yn hyspysu 'r fath eiriau, na bydded hebddo [...] dêg o'i werth.

[Page] [...] [...]ynnag o'r Cymrŷ a ewŷllysio ddysgu saesnaeg; y [...]irlyfr ŷw 'r athrawiaeth oreu iddo.

Pwŷbynnag ni fedro yspelio pôb gair yn Gywir yn y gymr­eg a'r saesnaeg, y geir-lyfr ŷw 'r unig lyfr i ddysgu iddo [...]ynnŷ.

Er rhucled a medro dŷn ddarllen, ac er cywired a medro gydio, a synnio ei eiriau; etto nid eill ef mo'i alwf ei hun yn gywir orgraphŷdd, na dywedŷd ei fôd yn berffeith ddar­ [...]nnŷdd, nag yn berffeith ysgrifennŷdd, hyd oni wŷpo wir [...]ddwl, a deunŷdd yr orddiganau, yr attaliadau, y torria­ [...]au; nodau sulw, a nodau cyfeirio, a'r llythyrennau pen­ [...]igol fel a traethwŷd amdanŷnt ôll yn y geir-llyfr.

Y néb ni wŷpo iawn ddeunŷdd yr orddiganau, nid eill ef wŷbod meddwl rhai geiriau.

Y nêb ni chadwo 'r attaliadau fel y dyleu, a dderllŷn [...]swm dâ megis anrheswm.

Y sawl na 'styrio ar yr ymsangau a'r nodau sulw eraill, ni ŷdd ef iddo ei hun mo'r iawn ddealltwriaeth o'r hŷn a ddarllenno.

Yr hwn na ddeallo mo'r torriadau, (pa un bynnag a fônt ai darnau geiriau, ai unigol nodau, ai ffygurau rhifyddiaeth) [...]id ŷw yn deall ond rhan o'r hŷn a ddarllenno; ac am hyn­ [...]ŷ tywŷll ac anhyfrŷd ŷw ei ddarllenniad iddo.

Y nêb na wŷpo ddeunŷdd y nodau cyfeirio, a fŷdd yn [...]ottiedig yn yr hŷn a ddarllenno.

Y sawl na ystyrio iawn ddeunŷdd y llythyrennau pen­ [...]gol, nid ŷw ef deilwng iw alw yn orgraphŷdd.

Y Geirlyfr Cymraeg a saesnaeg, a ddengus (mewn ffordd [...]law) wir feddwl a deunŷdd y pethau uchod ôll; ac a wna [...]ŷn yn berffaith a Chyflawn gymreigwr; yr hŷn sŷ am­ [...]osibl i ddŷn yn y bŷd fôd nes dysgu 'r fâth athrawiaethau ag sŷdd yn y Geirlyfr: Ac am hynnŷ, y nèb a garo wŷbod­aeth a dysgeidiaeth, ac a'i Caro ei hun, [...]a bydded heb y Geirlyfr iw gyfarwŷddo: Ac na chwŷned nêb ei fôd yn ddrŷd o herwŷdd ei leied, oblegŷd mawr iawn a fŷ 'r boen a'r drael o'i gyfansoddi a'i Argraphu. Ac er i Leied i mae yn Cynwŷs ynddo lawer miloedd mwŷ o eiriau nag sŷdd yn, Dictionary Dr. Davies sŷdd bedwar Cymmaint ag êf.

[Page] 2. Y Llyfr Gweddi gyffredin, a Gweinidogaeth y Sa [...] ­ennau, gyda Chynneddfau a deddfodau eraill yr Eglwys; yn ôl arfer Eglwŷs Loegr: Ynghŷd a'r Psalmau darllain a'r Psalmau Canu, fel ag eu maent bwŷntiedig iw darllain a'u Canu yn yr Eglwŷsŷdd.

3. ESponiad neu yspysiad o Gatechism yr Eglwŷs, neu ym­arfer o Dduwiol Gariad, a Gyfansoddwyd (nid yn unig er mwŷn Esgobaeth Caerbadon a Ffynnhonnau, ond hefŷd) er llês i bawb.

4. ERthyglau Crefŷdd Eglwŷs Loegr; neu sylwedd ffŷdd y Protestaniaid; drwŷ gyttuniad yr Arch-Esgobion, a'r Esgobion, a'r holl wŷr Eglwŷsig, &c.

ANNOGAƲ.

MAwr ac aml ŷw 'r Achwŷn sŷ 'n dyfod attaf fôd rhai siop-wŷr, a phedleriaid ynghymru yn Gwerthu fy llyfrau am ddau Cymmaint ag a dalont; (yn enwedig y llyfr Gweddi Gyffredin yr hwn a werthais i bôb amser am ddau sŵllt y llyfr, a werthwŷd mewn Rhai mannau ynghymru am bedwar sŵllt:) Ac wrth hynnŷ y Cymrŷ sŷ 'n tybied fy môd i yn y fath ddiffeithwr digydwŷbod a gwneuthŷr llyfrau iw gwerthu am ddau a dalont i gogio pobl fy­ngwlâd o'u harian.

Er mwŷn dwŷn ar ddeall i bawb o'r Cymrŷ nad arnafi y mae 'r bai, nid allai lai na gadel iddŷnt wŷbod ar ba brîs yr wŷfi yn gwerthu fy amrŷw Lyfrau, a hynnŷ megis y Canlŷn.

YR Almanacc Cymraeg a werthais erioed hŷd yn hŷn am ddau swllt y dwsing neu ddwŷ geiniog y llyfr. Ond y leni nid allai werthu monynt tan ddau sŵllt a chei­niog y dwsing, o herwŷdd fôd y pappýr (a ddae o Ffraingc) yn ddrŷttach o'r hanner nag oedd mewn amser heddwch; Etto gwýbyddwch fôd hynnŷ yn Rhatach o geiniog y dwsing nor Almanacc saesnaeg or un faintioleth,

This keyboarded and encoded edition of the work described above is co-owned by the institutions providing financial support to the Text Creation Partnership. Searching, reading, printing, or downloading EEBO-TCP texts is reserved for the authorized users of these project partner institutions. Permission must be granted for subsequent distribution, in print or electronically, of this EEBO-TCP Phase II text, in whole or in part.