This keyboarded and encoded edition of the work described above is co-owned by the institutions providing financial support to the Early English Books Online Text Creation Partnership. This Phase I text is available for reuse, according to the terms of Creative Commons 0 1.0 Universal. The text can be copied, modified, distributed and performed, even for commercial purposes, all without asking permission.
Created by converting TCP files to TEI P5 using tcp2tei.xsl, TEI @ Oxford.
EEBO-TCP is a partnership between the Universities of Michigan and Oxford and the publisher ProQuest to create accurately transcribed and encoded texts based on the image sets published by ProQuest via their Early English Books Online (EEBO) database (http://eebo.chadwyck.com). The general aim of EEBO-TCP is to encode one copy (usually the first edition) of every monographic English-language title published between 1473 and 1700 available in EEBO.
EEBO-TCP aimed to produce large quantities of textual data within the usual project restraints of time and funding, and therefore chose to create diplomatic transcriptions (as opposed to critical editions) with light-touch, mainly structural encoding based on the Text Encoding Initiative (http://www.tei-c.org).
The EEBO-TCP project was divided into two phases. The 25,363 texts created during Phase 1 of the project have been released into the public domain as of 1 January 2015. Anyone can now take and use these texts for their own purposes, but we respectfully request that due credit and attribution is given to their original source.
Users should be aware of the process of creating the TCP texts, and therefore of any assumptions that can be made about the data.
Text selection was based on the New Cambridge Bibliography of English Literature (NCBEL). If an author (or for an anonymous work, the title) appears in NCBEL, then their works are eligible for inclusion. Selection was intended to range over a wide variety of subject areas, to reflect the true nature of the print record of the period. In general, first editions of a works in English were prioritized, although there are a number of works in other languages, notably Latin and Welsh, included and sometimes a second or later edition of a work was chosen if there was a compelling reason to do so.
Image sets were sent to external keying companies for transcription and basic encoding. Quality assurance was then carried out by editorial teams in Oxford and Michigan. 5% (or 5 pages, whichever is the greater) of each text was proofread for accuracy and those which did not meet QA standards were returned to the keyers to be redone. After proofreading, the encoding was enhanced and/or corrected and characters marked as illegible were corrected where possible up to a limit of 100 instances per text. Any remaining illegibles were encoded as <gap>s. Understanding these processes should make clear that, while the overall quality of TCP data is very good, some errors will remain and some readable characters will be marked as illegible. Users should bear in mind that in all likelihood such instances will never have been looked at by a TCP editor.
The texts were encoded and linked to page images in accordance with level 4 of the TEI in Libraries guidelines.
Copies of the texts have been issued variously as SGML (TCP schema; ASCII text with mnemonic sdata character entities); displayable XML (TCP schema; characters represented either as UTF-8 Unicode or text strings within braces); or lossless XML (TEI P5, characters represented either as UTF-8 Unicode or TEI g elements).
Keying and markup guidelines are available at the Text Creation Partnership web site.
ARTIS LOGICAE COMPENDIUM.
Apud Fulvium Urſinum in Marmore.
OXONII, E THEATRO SHELDONIANO, An. Dom. MDCXCI.
§. 1. SI quis autore inſcio in hoc inciderit CompenF. C. Howard diſcipuli olim mei inchoatum, illoque migrante, tertio in capite, eſt abruptum: Et fuiſſet (quod fortaſſe merebatur) aeterna nocte damnatum, niſi boni quidam juvenes, & nimium amantes mei exſcriptu dignum judicaſſent; quorum ut labori parceretur, pauca pro eorum numero exemplaria, nec aliis deſtinata, ſunt impreſſa. Sed cum horum voluntati eatenus eſſem obſecutus, tam propenCarolus Boyle; cujus ſingulari bonarum literarum ſtudio prodeſſe, magnopere quidem volo, deeſſe certe non debeo. Itaque reAntiquae Logicae hiſtoria, hunc in modum praefari.
§. 2. QUae vocatur hodie Philoſophia, dicta olim Sapientia eſt; eamque profeſſi, faſtuoſo nomine Sapientes habiti ſunt, & nomiThales, Mileti naa; mortuus 58a; anno primo; quo & Croeſus dicitur flumen Halym illius opera trajeciſſe.
Thaletem ſenem, Mileti conveniſſe dicitur Pythagoras
Pherecyde, ſatis conſtat. Hic, cum uni
A Thalete & Pythagora inſtitutae ſunt Philoſophorum Sectae Capitales duae. Nam Ionicam Thales Ion inſtituit; Italicam, qui in Italia docuit, Pythagoras. Haec Ionica paulo erat recentior, & multo minus diuturna: interiit enim circa tempus Ariſtotelis; ſaltem ſi illius auditori credamus AriTelaugem fiEmpedocles, Rhetoricae artis inventor. Hujus condiſcipulo Xenophani ſucceſſit Parmenides; illi, Zeno Eleates: qui cum ratione & via diſſerere priArtis Dialecticae ſtatuimus, Ariſtotelem ſecuti.
§. 3. QUam invenit artem, tribus partibus conſtabat; priConſequentiis; ſecunda de Colloquio; terContentione. De priori, obſcura quaedam extant, apud Platonem in Parmenide, ex ipſo ut videtur Zenonis libro deinutilis quaedam & importuna garrulitas, ha
Pars altera de Colloquiis, ſive Dialogis, adeo avide ab omnicarmine Philoſophiae morem deſeruerint. Colloquendi autem ea erat ratio, ut qui vellet aliquid probaArgumentationi nomen argumentum proponeret
Diſputare. Plura dicere nihil attinet, quando extant Platonis Dialogi, quoſque illum imitatus Cicero tanta arte contexuit, ut non deſideremus praecepta, quae de ha
Pars tertia, quae & Ars
§. 4. ZEnonem quadragenarium, cum adeſſet una ParSocrates ex Ionica ſecta, Archelai Phyſici diſcipulus, Sectae ſuae magiſter poſt Thaletem quintus. Sub finem Ol. 77ae natus; ſub initium 95ae mortuus. Relicto Phyſicae ſtu
Ex illius conſuetudine mirum quot prodierint Philoſophi, quamque praeter caeteros illuſtres: magna encomio materia, ſi id ſineret inſtituti ratio: Nunc tribus contenti ſumus, ſecta
Plato Athenis non ſine miraculo ſi Laertium audimus naa. Vir (ſi virum appellare fas eſt) omni PhiloAcademiam; fuerat enim Herois Academi, vel (ut alii) Ecademi, unde Ecademia primo dicta eſt. Sectam inſtituit Academicam. Ariſtotele diſcipulo clarior quam ille Alexandro. Anno uno & octoge
Partem Logicae nuper inventae ſecundam praeter caeteras excoluit; conſcriptis tanta arte Dialogis, quanta ſeſe explicaArtem Logicae nifactam eſſe ab aliquibus diſſerendi artem, quam Socrates minime probabat. Fuere tamen qui univer
§. 5. EUclides Megarenſis (alius à Megarenſi illo GeomeMegarica, poſt, à Dialecticae ſtudio dicta eſt Dialectica. Tantus in eo Philoſophiae amor, ut cum vitae diſcrimine Socratem quoti
Placuit illi praeter caeteras pars tertia Logicae Zenonis; ut illi multa tribuenda ſint quibus Stoici deinceps claruere: puta Mentiens, Obvelatus, Acervalis, Cornutus &c. Sophiſmatum formulae quae veteribus multum faceſſebant negotii; quanAchillem, & fortaſſe plures ipſe Zeno invenit. Horum exempla, & quam inepta ſint, vide Libro hujus Compendii ſecundo, capite ſecundo.
§. 6. PRope portas Urbis in Gymnaſio Cynoſarge ſcholam habuit Antiſthenes Cynicorum pater; de quo praeDiogenem Canem; hic Cratetem Thebanum, abjectis in mare opibus illuſtrem; cujus diſcipulus Zeno Cittienſis Stoicorum ſectam condidit. Nam cum doceret
Fertur Antiſthenes librum unum ſcripſiſſe
Ordiuntur à Voce; cujus gratia, ipſa Grammaticae elemenliterae, Quid ſit Nomen, inAppellatio h. e. nomen appellativum; Quid Verbum; Quid Conjunctio; Quid Articulus, quinque partes orationis, exquiſite docent: Quid ſit porro Dialectus;
virtutes; Quae contra vitia; Quid denique Foëma; aliaque ejus generis infinita: Tum de Definitione, Diviſione, Genere, Specie, Ambiguis, magna moliuntur.
Poſthaec de Rebus ſignificatis, quas in animo eſſe docent, multiplici ſenſuum miniſterio impreſſas. Quae in phantaſmata non vocant praeter ea quae furentibus videntur, aut ſomniantibus) atque hanc, ſi clara & diſtincta ſit, comprehenſivam
Hanc cum effertur, ſive Verbo, ſive Oratione, Dictum appellant. Unde Dictum aliud Imperfectum, quem nos Terminum ſimplicem diceremus; & Perfecti ſpecies duae, Axioma & Syllogiſmus. Axioma eſt, quod nobis Propoſitio; eodemque fere quo apud nos modo definitur & dividitur: Syllogiſmum, praeter Hypotheticum non videntur agnoviſſe. Quo deterius factum eſt, quod cum haec non initio docerent, ſed poſt inventam & perfectam ab Ariſtotele Artem Logi
Sed illud peſſimum, quod Sophiſmatis ſupra modum inSophiſtarum haereſis eſt exorta, qua nec importunior ulla, nec (quod pudet dicere) numeroſior.
In hoc propemodum ſtatu erat res Dialectica circa tempus Ariſtotelis; de quo deinceps eſt dicendum.
§. 7. NAtus eſt Stagyris Ariſtoteles Macedoniae oppido, Ol. 99a; anno primo; quo & Romae M. Man
Athenas venit anno aetatis ſuae 180, ſeque in Platonis diſciHermiam Atarnenſium tyrannum commigravit; ejuſque filiam in matrimoniam duxit. Hoc itidem mortuo, poſt bienPhilippum
Macedonem venit; filiumque ejus Alexandrum per octennium inſtituit. Poſt Philippi mortem Athenas rediit, & in Lycei Peripato Scholam aperuit; quam cum 13. annis tenuiſſet, Euboeae Chalcidem profectus, anno tertio Ol. 114, aetatis ſuae climacterico, morbo deceſſit. Sunt qui eodem anDemoſthenem quoque mortuum volunt.
A Platone deſciviſſe Ariſtotelem Sectamque propriam condidiſſe, notum eſt: quae exinde Peripatetica vocabatur, quod & Ipſe, & ipſius exemplo ſucceſſores ejus deambulantes diſputarent. Dum in Aſia maneret, cum erudito quodam Judaeo verſatum, ab illo multa hauſiſſe, idque ſe (ſi bene memini) audiente confeſſum, diſcipulus ejus inſignis Clearchus prodidit. Hinc tanta illius Philoſophiae cum ſacris li
Sed ut caetera mittamus quae non ſunt hujus inſtituti,
Primus mortalium Ariſtoteles certum Logicae finem conſtituit; praecepta in ordinem redegit; ſingulari artificio integrae artis methodum contexuit; uno verbo, quam inve
§. 8. SUcceſſorem Tyrtamum deſignavit Ariſtoteles, quem à divina illa qua pollebat eloquentia, Theophraſtum nominavit. Poſt hunc alii quorum nomina recenſere nihil attinet, longo ordine ſubſecuti. Undecimus ab ipſo AriſtoAndronicus Rhodius Magiſtri ſui opera, in eum quo haCratippum Ciceronis filius audivit. Circa annum Chriſti 140 Interpretum princeps Galenus floruit, Expoſitor
Boetius; qui primus Ariſtotelis Logicam Lati
Poſt aliquot annos ingruentibus Barbaris, literatura peIoannes Damaſcenus; ſub 1000, Euſtathius & Euſtratius; ſub 1100, Michael Epheſius, & Michael Pſellus; ſub 1200, Georgius Pachymerius: ſinguli ſuo tempoOrganum (hoc eſt Logicam) praeſertim editis, illuſtres.
§. 9. PEr eadem fere tempora claruere Arabes; qui GraeAlfarabius; nobis autem noAvicenna atque Averroës; hic praeſertim, qui AriſtoCommentatoris nomen fecit ſuum. Dictu autem incredibile eſt, quam ſit apta ad tradendam Philoſophiam lingua Arabum; in qua, quae La
Hinc omne deinceps ſtudium explicando Ariſtoteli inScholaſtici; quorum hiſtoriam non meis, ſed Sanderſoni verbis accipe.
§. 10. INſecutum eſt (inquit) brevi, Seculum Scholaſticum; in quo Logica & Philoſophia Peripatetica à pluriAlexandrum ab Ales Anglum, (qui Pater Scholaſticorum habetur) Logicalia ſcripſerunt Albertus Magnus, Thomas, Scotus, Burlaeus, Occam &c. Qui hos ſecuti, in varias poſtScotiſtae, alii Thomiſtae, Nominales alii, alii Reales dici voluerunt. Sed Scholaſticis ilSummulis & Sophiſtria omne aevum ineptierunt, indigni ſunt qui locum inter Logicos ſortiantur) tantum debet Logica, quantum fere aliis hominibus nullis. Sane illud optandum fuiſſet, ut non heterogenea ſaepius infarciſſent; & Quaeſtio
Scholaſticorum pleriſque qui reconditioris ſubtilitatis aut judicii habebantur, cognomina quaedam indita ſuntià diſcipu
§. 11. CApta tandem à Turcis Conſtantinopoli die Maii 29. A. D. 1453, migrantes incolae quas habebant Grae
Hactenus de Hiſtoria Logicae. Nunc ad Artem ipſam veniamus, ex mente Ariſtotelis tradendam.
ARTEM Logicam duobus Libris ita ſcribere inſti
§. 1. MEntis operationes in univerſum tres ſunt. 1. Simplex Apprehenſio. 2. Judicium. 3. Diſcurſus.
1. Simplex Apprehenſio eſt nudus rei conceptus intellectiimago rei eſt in ocula ita Idea in animo: eſtque Incomplexa vel Complexa.
Apprehenſio ſimplex Incomplexa, eſt unius objecti, ut calami, veletiam plurium confuſe; ut calami, manus, &c. Complexa plucalami in manu.
2. Judicium eſt quo mens non ſolum percipit duo objecta, ſed quaſi pro tribunali ſedens, expreſſe apud ſe pronuntiat, illa inter ſe convenire aut diſſidere.
Eſt enim Judicium aliud Affirmativum, quod vocatur etiam Compoſitio; aliud Negativum quod & Diviſio.
Porro tam partEſt quae affirmando convenientiam exprimit, quam Non-Eſt quae negando Diſſidium, appellatur Copula: (ſicut & Grammatica conjunctiones Disjunctivas ha
3. Diſcurſus eſt motus ſive progreſſus mentis ab uno JuErgo aut alia ſimilis. V. g. Qui eſt extra fortunae poteſtatem eſt beatus. Sapiens eſt extra fortunae poteſtatem Ergo Sapiens eſt beatus.
Singulis operationibus ſui accidunt defectus. ApprehenſioIndiſtinctio; Judicio, Falſitas; Diſcurſui, Mendoſa Collectio. Quae cum Sapientes animadverterent, & opportuna ilLogicam, ſive Artem Rationis.
Eſt igitur Logica Ars inſtrumentalis dirigens mentem in cognitione rerum: ejuſque partes tres ſunt, pro operationibus mentis quas dirigit. 1. De Simplici Apprehenſione. 2. De Judicio. 3. De Diſcurſu.
§. 2. QUoniam vero inter docendum & diſputandum ne
Hujuſmodi ſigna apud homines recepta ſunt Voces: Nam Vox eſt ſignum rei vel conceptus ex inſtituto vicarium: & in ſignificando primo quidem declarat conceptum, deinde ſupponit pro re. Dico autem ex inſtituto quia ſoni inarticulati, vo
Jam quae ſimplicem Apprehenſionem exprimit Vox Simplex eſt; quae Judicium, Complexa; quae Diſcurſum, Decomplexa. Nam argumentum omne reſolvitur in tres Propoſitiones, ſive ſententias, & propoſitio omnis complectitur voces, non ſemper numero, ſed ſenſu ſemper tres; 1. Subjectum, ſive de quo aliud dicitur. 2. Praedicatum, ſive id quod dicitur. 3. Copulam, quae utriſque media intercedit. Nam Subjectum & Praedicatum quoad ſenſum ſemper extreTermini propoſitionis.
Atque hinc adeo vulgo dicitur Pars prima Logicae verſari circa terminos ſimplices, i. e. voces ſimplices Apprehenſionem ſimplicem exprimentes: ſecunda circa Propoſitionem, ſive Vocem complexam quae Judicium exprimit: tertia vero cirSyllogiſmum ſive Vocem decomplexam qua Argumenta
§. 3. PRima igitur pars Logicae, verſatur circa terminos ſimplices; i. e. ejuſmodi voces quae ſolitariae in propoſiCategorematicae, ut homo, lapis. Quaedam enim Vocabula ſunt tantum Syncategoremata ſive compartes Subjecti aut Praedicati, ut
omnis, nullus; Quaedam etiam mixta, ut ſemper, i. e. omni tempore; Nemo, i. e. nullus homo, Currit, i. e. eſt currens; quo etiam modo verbum omne Grammaticum reſolvi poteſt.
Verbum igitur Logicum, (nempe purum) praeter Copulam nullum eſt: caetera ex participio & copula coaleſcunt.
Nomen Logicum eſt terminus ſimplex ſine tempore ſigniterminus ſimplex idem valet at
Multae ſunt Nominis Diviſiones; quarum tres ſufficiunt hujus Loci inſtituto; ſed ob multiplicem earum uſum, quin
1. Nomen ſingulare eſt quod rem unam & ſolam ſignifiSocrates; Commune quod plura & eorum ſingula ſignihomo.
2.
Tranſcendens quod ſolis omnibuſque veris Entibus convenit, ut ens, res, aliquid, unum, verum, bonum: Super-tranſcendens quod omnibus etiam fictis, ut imaginabile, cogitabile: Non-tranſcendens omne aliud nomen.
3.
Finitum eſt cui abeſt particula non: Infinitum cui praefigitur ut non-homo, i. e. omnia praeter hominem; unde particula non, dicitur infinitans.
4.
Poſitivum eſt quod ſignificat rem quaſi praeſentem: Privativum quod dicit abſentiam rei à ſubjecto capaci: Ne
5. Univocum eſt cujus una ſignificatio aeque convenit mulhomo: Aequivocum cujus diverſae ut Gallus: Analogum cujus una inaequaliter ut pes. Vox ipſa dicitur Univocum Univocans; res ſignificata Univocum Univocatum, & ſic de caeteris.
6.
Abſolutum eſt cujus tota ſignificatio ſpectat rem per ſe ſumtam, ut Juſtitia: Connotativum quod eandem quaſi alteri nexam, ut Juſtus. Concretum, quod rem quaſi ſua natura liberam, ſed jam implicitam ſubjecto, ut Juſtus: Abſtractum, quod rem quaſi ſua natura nexam, ſed jam ſubjecto exemtam, ut Juſtitia. Denique ſi Concretum ſola terminatione diverſum ſit ab Abſtracto ut juſtus à juſtitia, hoc Denominans dicitur, illud Denominativum, Subjectum vero Denominatum.
Denominativis accenſentur aliquando Derivativa illa quae vel ſolam nominis Analogiam, vel ſolam rei vim, non utramque retinent ut Studioſus ſtudii & virtutis. Sed iſta verius Conjugata ſunt.
Connotativum quoque dicitur de nominibus quorum conceptus ſe mutuo ingrediuntur, ut Pater & filius: nam & illa opponuntur abſolutis; ſed vocantur proprio nomine Relativa.
7.
Convenientia ſunt quae poſſunt de eodem ſimul dici ut doctus & pius: Repugnantia, ſive Oppoſita, quae non poſſunt, ut album & nigrum.
Oppoſitio incomplexa ſive terminorum ſimplicium eſt omnino quadruplex: 1. Relativa inter terminos relativos, ut Patrem & filium. 2. Contraria inter contrarios, i. e. abſolutos ſe mutuo pellentes ex ſubjecto alterutrius capaci, ut album & nigrum. 3. Privativa inter privativum & poſitivum, ut videntem & caecum. 4. Contradictoria inter poſitivum & negativum, intellige finitum & infinitum, ut hominem & non-hominem. Haec eſt oppoſitionum maxima, quia nullum admittit medium; neque Participationis, quale eſt fuſcum reſpectu albi & nigri; neque Abnegationis, quale eſt lapis inter videntem & caecum. Relativa contra omnium minima; nam Relata non ſunt oppoſita niſi ad idem ſumantur.
8. Nomen primae intentionis eſt Vox in communi uſu poSecundae, Vox artis, quam ex communi ſermone ſum
§. 4. VOx Singularis dicitur alio nomine Individuum, ejuſque ſignificatum Unum numero: neque enim ſingulare eſt quicquid Unum dici poteſt; ſed multa quae ſunt invicem ſimilia, eatenus Unum cenſentur. Vocantur enim uno eodemque nomine; quod ipſa Vocis definitio non patitur, niſi in illis reipſa ſit, vel ſaltem concipi poſſit una ali
Talem reperit intellectus dum plura contemplando abſtrahit ab eorum differentiis; i. e. ſpectat in rebus ea tantum quae conveniunt, neglectis omnibus quibus diſſident; adeoUniverſale quiddam ſive Ens unum in multis: ejuſque ſignum idoneum
commune, Univocum, Secundae intentionis, uno verbo Praedicabile, ſive Vox apta praedicari i. e. Univoce dici de multis.
§. 5. PRaedicabilium capita conſtitui & definiri poſſunt ad hunc modum. Quicquid in multis reperiri poGenus, Species, Differentia, Proprium, Accidens.
Nam 1. Genus, eſt quod praedicatur de pluribus ut eopars materialis ſive communis; ut animal. 2. Differentia, quae ut eſſentiae pars formalis ſive diſcretirationale. 3. Species, quae ut tota eſſentia; ut homo. 4. Proprium, quod ut eſſentiae junctum neceſſario; ut riſibile. 5. Accidens, quod ut eſſentiae junctum contingenalbum, nigrum, ſedere.
Patet hinc 1o De iis dici Praedicabile quibus ineſt Univerſale. Genuſque adeo quod eſt plurium eſſentiarum vel ſpecierum pars communis, de ſpecie differentibus, h. e. de diverſis ſpeciebus quas ingreditur dici; ut animal de homine & bruto. Speciem vero de numero differentibus, h. e. de dihomo de Socrate & Platone dici
Et NB ex recepto more loquendi Genus & Speciem praedicari in (i. e. reſpondere quaeſtioni factae per) Quid; DiffeQualequid; Proprium & Accidens in Quale. UnGenus definitur Praedicabile quod praedicatur de pluribus ſpecie differentibus in Quid Differentia quod de pluribus ſpecie vel numero differentibus in Qualequid &c.
Patet 2o
Genus eſſe Totum quiddam, nempe Logicum, ſive in modo loquendi; quatenus continet (i. e. praedicationis ambitu complectitur) ſpecies tanquam partes ſui ſubjectivas. Speciem quoque Totum eſſe, nempe Metaphyſicum, ſive in mopartem ſui eſſentialem. Unde Differentia Generi accedens dicitur Genus ipſum dividere quatenus ejus ſignificata diſtinguit, & ſpeciem conſtituere quatenus ejus eſſentiam complet.
§. 6. GEnus aliud Summum aliud Subalternum eſt: Species quoque in Subalternam & Infimam diſtincognato Generi ſubjicitur: Genus vel Species ſubalterCognata quae ex iiſdem Individuis perpetua abſtractione collignntur; ut Homo, Animal, Vivens, Corpus, Subſtantia: quae ex Socrate, Platone &c. ex
Quare 1. Differentia eſt vel Generica, quae conſtituit SpeSpecifica, quae infimam: haec eſt quae de numero differentibus, illa quae de ſpecie differentibus praedicatur. Exempla Senſibile & Rationale.
2. Proprium quoque vel. Genericum eſt, quod neceſſario comitatur eſſentiam Generis ſummi vel ſubalterni; atque ex illa adeo fluere atque oriri dicitur: vel Specificum quod fluit ab eſſentia ſpeciei infimae: Illud itaque de pluribus ſpecieMobile & Riſibile.
Proprium tamen aliunde quadrifariam dicitur. 1. Quod convenit ſoli ſed non omni; ſcil. ſoli Speciei ſed non omni ejus Individuo; ut homini eſſe Grammaticum. 2. Quod omni ſed non ſoli; ut homini eſſe bipedem. 3. Quod omni & ſoli ſed non ſemper; ut homini caneſcere. 4. Quod omhomini riſibilitas. Hujuſmodi Pro
Accidens cum eſſentiae junctum ſit contingenter, adeſſe igitur vel abeſſe poteſt, ſalva interim eſſentia ſubjecti: cui taMantuanum eſſe à Virgilio. Quare vocatur Inſeparabile. Quod autem actu ſive reipſa ſepaSeparabile.
§. 7. QUemadmodum Vox Singularis dicitur Individuum, ita & Communis Dividua dici poteſt. Eam enim per Metaphoram dividere dicitur, qui plura ejus ſignificata recenſet, nam in uno multa diſtinguit. Ita qui animal dicit eſſe (i. e. vocabulum animal ſignificare) hominem & brutum, dicitur animal in hominem brutumque dividere.
Quare Diviſio eſt diſtincta enumeratio plurium quae comTotum Diviſum, & diſtincta ejus ſignificata, Partes ſive
membra dividentia & bene Dividendi leges ſtatuuntur tres.
1. Dividentia ſigillatim minus contineant (i. e. arctius ſignificent) quam Diviſum. Nam Totum eſt majus par
§. 8. DIviſionem excipit (quae per Metaphoram quoque dicitur) Definitio; cujus eſt aſſignare conceptus & voces, quibus ea quae ab invicem diſtincta volumus, velut agrorum ſines ex limitibus ſuis dignoſcantur. Quae cum definitis notiora eſſe debeant magiſque obvia, DefiniOratio explicativa definiti. Oratio inquam ut à nomine diſtinguatur; Explicativa quoque nam & noexprimit.
Definitio alia Nominalis eſt, quae vocis ſignificationem aperit; alia realis quae rei naturam. Realis iterum vel Accidentalis, ſive Deſcriptio quae definito accidentia (puEſſentialis, quae partes eſſentiae conſtitutivas. Eſſentialis denique vel Metaphyſica ſive Logica, quae Genus & DifPhyſica quae partes Eſſentiae phyſicas i. e. realiter diſtinctas: nam Genus & Differentia ſola mente diſtinguuntur.
E. g. Definitur homo Nominaliter qui ex humo. Accidentaliter Animal bipes implume. Metaphyſice Animal rationale. Phyſice Ens naturale conſtans corpore organico & anima rationali.
Bonae Definitionis leges potiſſimum tres ſunt.
1. Definitio ſit adaequata definito: alias non explicat departem, cum definitum ſit totum; quae laxior explicat totum, cum definitum ſit tantum pars. 2. Ut per ſe clarior ſit & noper ſe, quia per accidens poteſt minus intelligi quod notius eſt ſua natura. 3. Ut juſto vocum propriarum numero abſolvatur: nam ex Metaphoris oritur ambiguitas, ex nimia brevitate obſcuritas, ex prolixitate confuſio.
§. 1. SEcunda Pars Logicae agit de Propoſitione ſive Enuntiatione; quod eſt ſignum ſecundae operationis In
Quare ad Propoſitionem legitimam requiritur
1. Quoad vocem ut ſit Oratio affirmans vel negans, quae eſt ejus eſſentia.
2. Quoad ſenſum ut verum vel falſum ſignificet (id ſcil. quod res eſt vel ſecus dicat) quod eſſentiae neceſſatio nexum, & proinde proprietas eſt. Unde &
3. Non eſt ambigua; ſic enim orationes eſſet. Nec 4. So
Quare ea demum Propoſitio legitima cenſebitur, quae juxta definitionem vulgatam eſt Oratio Indicativa, congrua, & perfecta, verum vel falſum ſignificans, ſine ambiguitate.
§. 2. EJus Diviſiones variae ſunt;
1. Categorica eſt quae enuntiat abſolute; ut Homo eſt riſibilis. Hypothetica quae ſub conditione; ut ſi Homo eſt rationalis eſt riſibilis. Vel dies eſt vel nox.
Quod Categorica dicit nihilo nexum eſt, quaſi per ſe ſubSubſtantia Propoſitionis; & per ejus membra reſpondetur interroganti Quae eſt Propoſitio?
Categorica rurſus dividitur in Puram & Modalem. HyConditionalem, Disjunctivam &c. Categorica pura, ſive Propoſitio de ineſſe, eſt, quae pure aſſirmat vel negat; i. e. ſimpliciter dicit Praedicatum ineſſe vel non inHomo eſt animal. Homo non eſt lapis. MoModo, h. e. vocabulo exprimente quomodo Praedicatum inſit ſubjecto; ut Neceſſe, eſt hominem eſſe animal. Impoſſibile eſt hominem eſſe lapidem. De Categori
2. Affirmativa eſt cujus Copula affirmativa eſt; ut Homo eſt animal. Non progredi eſt regredi. Negativa, cujus neHomo non eſt lapis. Nullus avarus eſt dives. Vera, quae quod res eſt dicit; ut Homo eſt animal. Falſa, quae
Homo eſt lapis. Et cum per haſce ſpecies bene reQualis eſt Propoſitio (reſpondent enim per Differentiam & Proprium quae in quale praediQualitate PropoQualitate Vocis, ſive Eſſentiali; Poſterior à Qualitate rei, ſive Accidentaria.
3. Univerſalis eſt quae ſubjicit terminum communem (cum ſigno univerſali, omnis, nullus, &c. adeoque) pro univerſis ſuis ſignificatis diſtributive ſumptum. Particularis, quae teraliquis, quidam, &c. adeoque) ex parte tantum ſignificantem. Singularis, quae vocem (vel ſponte, vel ex ſigno ſaltem) Individuam; ut Socrates legit, Hic homo eſt doctus. Indefinita, quae (terHomo eſt Animal, nempe omnis: Homo eſt doctus, Aliquis ſcil.
Petitur haec Diviſio à Quantitate Propoſitionis; nempe numero eorum pro quibus ſubjectum ſupponit: unde & per has ſpecies bene reſpondetur interroganti Quanta ſit Propoſitio? Hanc doctrinam Scholaſtici hujuſmodi carmine ſunt complexi; Quae? Ca. vel Hyp. Qualis Ne vel Aff. Quanta? Uni. Par. In. Sing.
§. 3. PRopoſitio Singularis in Syllogiſmo aeque poteſt UniSocrates eſt homo Univerſalis eſt, quia omnis ille Socrates tantum unus eſt. Indefinitae quantitas judicatur ex materia Propoſitionis ſive habitudine connexionis extreNeceſſaria, quando extrema eſſenContingens, quando accidentaliter tanImpoſſibilis, quando eſſentialiter differunt. Unde Pro
Quare Quantitas Propoſitionis, quatenus ad Syllogiſmum facit eſt duplex; Univerſalis & Particularis. Et nota, quod Univerſalis affirmans ſymbolum habet A; negans E: Par
Aſſerit A; negat E: Univerſaliter ambae
Aſſerit I; negat O: ſed Particulariter ambo.
In Univerſali, ſignum affirmans diſtribuit tantum SubOmne a eſt b, ſufficit aliquod b convenire omni a: ſed falſum eſt nullum a eſſe b, ſi vel aliquod b conveniat alicui a. EoAliquod a eſt b, ſufficit ſi vel aliquod b conveniat alicui a: ſed falſum eſt quod aliquod a non eſt b, niſi illud a differat à quovis b. Et proinde
In Particulari, nullus terminus diſtribuitur, praeter negan
Quanquam igitur fieri poteſt ut praedicatum diſtribuatur in affirmante, tamen non eſt neceſſarium; ſed per accidens fit, & virtute ſignificati, non virtute ſigni. In ſtatuendis autem Propoſitionum legibus, ſpectandum eſt id tantum quod ſtructura poſtulat, non quicquid ſenſus admittit: cum illud eſſentiale, & perpetuum ſit; hoc mutabile, & incertum.
Haec igitur regula generalis eſto, quod in Propoſitione A, ſubjectum tantum diſtribuitur; in O tantum Praedicatum; in I neutrum; in E utrumque.
§. 4. PRopoſitionibus accidunt Oppoſitio & Converſio. Opponi dicuntur duae, quae cum ſubjecta habeant & praedicata omnino eadem, Quantitate tamen, vel Qualitate vocis, vel utraque pugnant.
Oppoſitionis doctrina tota Colligitur & Demonſtratur ex
appoſito Schemate,v. f. (hoc eſt, verae vel falſae) pro materia n. i. c. (hoc eſt, neceſſaria, impoſſibili, contingente,) quod ex ipſa materiae definitione ſatis patet. De neceſſaria; quia Propoſitionis extrema in ea eſſentialiimpoſſibili; quia in ea eſſentialiter differunt: De contingenti; quia ſecus non eſſet materia contingens. Inſpecto igitur hoc Schemate facile eſt.
1. Oppoſitionis ſpecies numerare; quae ſunt vulgo quaContradictoria, Contraria, Subcontraria, Subalterna.
2. Singularum definitiones conficere. V. g. Oppoſitio Contradictoria eſt inter (A. O. vel E.I. hoc eſt) duas Categoricas quantitate pariter & qualitate pugnantes. Contraria inter (A. E. h. e.) duas univerſales qualitate pugnantes &c.
1. Contradictoriae A. O. vel E. I. ſunt in nulla materia ſi
2. Contrariae A. E. in nulla ſimul verae; in Contingenti, ſimul falſae; in caeteris, una vera, falſa altera; nempe in Ne
3. Subcontrariae I. O. in Contingenti, ſimul verae; in nul
4. Subalternae A. I. vel E. O. & ſimul verae, & ſimul fal
Poſſunt etiam aliter hi Canones Oppoſitarum, cum pluribus aliis, tum hoc quoque modo demonſtrari.
1. Contradictoriae A. O. vel E. I. nec ſimul verae nec ſimul falſae eſſe poſſunt. Quod enim una negat, idem altera de eodem, ſecundum idem, affirmat: Id vero fieri nec natura patitur, nec ſenſus ipſe communis. Quare.
α. Si Univerſalis vera ſit, particularis quae ſub ea continetur vera eſt. Et
β. Si Particularis falſa ſit, Univerſalis quae eam continet falſa eſt: Quoniam enim Subjectum in Univerſali diſtribuitur; fit ut in ea, & in Particulari, idem, de eodem, ſecundum idem, dicatur: vere igitur & falſo ſimul dici, (hoc eſt, affirmari ſimul & negari) nequit.
2. Contrariae A. E ▪ non poſſunt eſſe ſimul verae: ſed in materia contingenti ſunt ſimul falſae. Nam. 10. Exponatur Univerſalis vera; Ergo particularis vera per 1.
2 o. Exponatur Univerſalis de materia contingenti; Ergo & haec falſa eſt, & Particularis vera, vi materiae: Ergo quae particulari contradicit falſa per 1. Sed haec eſt expoſitae Univerſali contraria.
3. Subcontrariae I. O. ſimul falſae eſſe non poſſunt: ſed ſimul verae, vel una vera, falſa altera, eſſe poſſunt. Sunt enim duae duarum Contrariarum Contradictoriae, ut in
ſchemate patet, cum contrariis decuſſatim comparandae. Quare. (per 1. & 2.) Subcontrariae ſunt in nulla materia ſimul falſae; quia Contrariae in nulla ſimul verae. Subcontrariae in contingenti ſimul verae; quia Contrariae in eadem ſimul falſae. In impoſſibili vero, & neceſſaria, Eadem utriſque lex eſt, ut ſit una vera, falſa altera.
4. Subalternae A. I. vel E. O. & ſimul verae, & ſimul falſae, & una vera, falſa altera, eſſe poſſunt ▪ Nam 1o. Si ſubalternans (nempe Univerſalis) vera ſit, Subalternata (ſive Particularis) vera eſt (per 1. α.) 2o. Si Subalternata falſa, Ergo Subalternans falſa (per 1. β.) 3o. Si Subalternans falſa, Ergo quae illi contradicit, vera (per 1.) Ergo hujus Subcontraria, quae eſt Expoſitae ſubalternata, vera vel falſa eſſe poteſt (per 3.) 4o. Si Subalternata vera, Ergo quae illi contradicit falſa (per 1.) Ergo hujus Contraria, quae eſt expoſitae Subalternans, vera vel falſa eſſe poteſt (per 2.)
§. 5. COnverti dicitur Propoſitio, cujus extrema tranſpoSimpliciter, quando tam quantitas, quam utraque qualitas ſervatur. 2. Per accidens, quando ſervata qualitate, quantitas mutatur.
fEc I Simpliciter convertitur Ev A per Acci & converſio utrobique illativa eſt.
Nam 1. ſit vera E, puta Nullum A eſt B: ergo (cum uterque terminus diſtribuatur,|) quodvis A differt à quoNullum B eſt A. 2. Sit ve
Caeterae Converſiones, cum ſint partim ambiguae, par
§. 1. TErtia pars Logicae agit de Argumento ſive Syllogiſmo: quod eſt ſignum tertiae operationis intelDiſcurſus, vel Ratiocinium Propoſitionibus expreſſum.
Quare cum Diſcurſus ſit progreſſus mentis ab uno judi
Jam ex quo aliud cognoſcendum eſt, ipſum certe praeantecedere, poni, praemitti; & ex eo reliquum concludi, colligi, inferri & ſequi dicitur. Eſt autem duplex conſequentia
1. Materialis; quando ex Antecedente Conſequens inferArgumenti materia: ut, homo eſt animal Ergo eſt vivens.
2. Formalis, quando infertur propter ipſum colligendi moargumenti forma; ut B eſt A. C eſt B ▪
Ergo C eſt A. Mutatis terminis & ſervata eorum diſpoſitione, Materialis plerumque fallit, Formalis ſemper obtinet: & pro
Hiſce intellectis, opinor ſatis conſtare quo ſenſu definiaSyllogiſmus, Oratio in qua poſitis quibuſdam atque conceſſis neceſſe eſt aliud evenire praeter & propter ea quae poſita ſunt atque conceſſa.
§. 2. MUltae ſunt ejus ſpecies; ſed una tantum praeſentis inſtituti; nempe Categoricus ſimplex, i. e. qui conProblema, & Quaeſtio dicitur; in Syllogiſmo autem (nempe poſt fidem factam) Concluſio. Quaeſtionis duo ſunt extrema, Subjectum & Prae
2. Quorum unum convenit, alterum differt uni & eidem tertio, ea differunt inter ſe.
3. Quae non conveniunt in uno aliquo eodemque tertio, ea non conveniunt inter ſe.
Sunto enim A & C, nec aſſignari poſſit ejuſmodi ter
4. Quorum neutri ineſt quod non ſit in alio, ea non dif
5. Quae non probantur convenire in uno aliquo eodem
6. De quibus non probatur, convenire unum eidem ali
§. 3. EX ſex hiſce Principiis Syllogiſmi ſtructura ſic de
1. In omni Syllogiſmo ſunt tres & tres tantum termini. Nam Syllogiſmus omnis probat aliquam concluſionem: Et in illa ſunt duo tantum extrema: Et illa neque convenire, neque differre probatur, ſine uno, unoque tantum tertio.
Jam Praedicatum Quaeſtionis, dici ſolet majus extremum, major terminus; Subjectum Quaeſtionis, minor; Terminus vero tertius cui quaeſtionis extrema comparantur, Ariſtoteli Argumentum, vulgo Medium: Nam Praedicatum Quaeſtio
2. In omni Syllogiſmo ſunt tres & tres tantum PropoſiMajor, in qua cum majori; Minor in qua cum minori;) una Concluſio, in qua extrema in
NB. 1. Quod Major dici ſolet ſimpliciter Propoſitio; MiAſſumptio. 2. Quod
3. Ancipiti medio nihil conficitur. Neque enim affertur in hoc caſu unum aliquod idemque tertium vel in quo ex
4. Medium non diſtributum eſt anceps. Eſto enim B terminus communis in b & β diviſibilis
5. Quare Medium in praemiſſis ſemel ad minimum diſtri
6. Proceſſus ab extremo non diſtributo in praemiſſis, ad idem diſtributum in concluſione vitioſus eſt. Nam ex aliquo non ſequitur Omne. Eſto enim verum quod aliquod; Ergo poteſt eſſe verum quod aliquod non; (nam Subcontra
7. Praemiſſis negantibus nihil probatur. Affertur enim tertium cui utrumque extremum differt; non autem cui vel utrumque conveniat, vel unum conveniat alterum differat.
8. Si praemiſſarum altera ſit negativa, erit etiam Conclu
9. Contra ſi Concluſio ſit negativa erit etiam altera prae
10. Praemiſſis particularibus nihil probatur. Nam prae
11. Si praemiſſarum altera particularis ſit, concluſio quo
Sit 2. Praemiſſarum altera particularis negativa: Ergo Re
12. Quod ſi Concluſio particularis ſit, non neceſſe eſt praemiſſarum alteram particularem eſſe. Fieri enim poteſt ut inſtituto meo ſufficiat ſubalternata, quando ſubalternans po
Syllogiſmi generales regulas complectitur hoc Tetraſti
Diſtribuas medium; nec quartus terminus adſit.
Utraque nec praemiſſa negans, nec particularis.
Sectetur partem Concluſio deteriorem.
Et non diſtribuat, niſi cum praemiſſa, negetve.
§. 4. SUpereſt per haſce regulas inquirere quot modis com
1. Modus, ſive legitima determinatio Propoſitionum ſe
2. Figura, ſive legitima diſpoſitio Medii cum partibus Quaeſtionis.
Modi ſunt in univerſum 64. Nam ut ſupra oſtenſum eſt, ad Syllogiſmum faciunt Propoſitiones tantum quatuor A.E.I.O. Quare concipi poteſt Quadruplex tantum Ma
EAA. EAE. EAI. EAO. * EEA. EEE. EEI. EEO. * EIA. EIE. EII. EIO. * EOA. EOE. EOI. EOO.
IAA. IAE. IAI. IAO. * IEA. IEE. IEI. IEO. * IIA. IIE. III. IIO. * IOA. IOE. IOI. IOO.
OAA. OAE. OAI. OAO. * OEA. OEE. OEI. OEO. * OIA. OIE. OII. OIO. * OOA. OOE. OOI. OOO.
Ex his excluduntur ſedecim per Regulam 7, propter prae
Excluduntur igitur in univerſum Modi 52=16+12+12+8+4. è quibus multi contra plures regulas peccant, quamvis una tantum notetur.
Superſunt (64—52=) 12 Modi ad Syllogiſmum utiles, viz. AAA. AAI. AEE. AEO. AII. AOO. * EAE. EAO. EIO. * IAI. IEO. * OAO.
§. 5. FIgurae Syllogiſmorum ſunt 4. Nam Medium quod cum utroque extremo comparatur, vel 1. ſubjicitur majori & tribuitur minori, & fit figura prima; vel 2. tribuiſecunda; vel 3. ſubjicitur utrique, & fit tertia; vel 4. tribuitur majori & ſubjicitur minori, & fit quarta. Quae omnia ſequenti Schemate declarantur.
Quare quaelibet Figura excludit adhuc ſex modos. Nempe
1. Propter Medium non diſtributum. Prima duos IAI. OAO. Secunda quatuor AAA. AAI. AII. IAI. Quarta duos AII. AOO.
3. Propter proceſſum minoris illicitum. Tertia duos AAA. EAE. Quarta duos AAA. EAE.
Superſunt Modi certo & neceſſario concludentes 24. ſex in qualibet Figura.
Barbara, Celarent, Darii, Ferioque, prioris:
Ceſare, Cameſtres, Feſtino, Baroko, ſecundae:
Tertia Darapti, Diſamis, Datiſi, Felapton,
Bokardo, Feriſon, habet: Quarta inſuper addit
Bramantip, Camenes, Dimaris, Feſapo, Freſiſon.
Quinque Subalterni totidem Generalibus orti
Nomen habent nullum, nec ſi bene colligis uſum.
§. 6. ATque omnes quidem 24 eatenus concludere, quod in iis convenientia vel diſſidium extremorum cer
Facilis eſt ſolutio, ſi ex ſecunda parte repetatur, 1. Quod in propoſitione A ſubjectum tantum diſtribuitur; in O tanI neutrum; in E utrumque. 2. Quod Subalternata neceſſario ſequitur ex ſua ſubalternante.
In Modis igitur nominatis, termini concluſionis rite diſAliquod A & Omne C: Ergo C ſubjicitur. 2. Quando in E, extrema ſunt Omne A & Omne C: Ergo alterutrum ſubjici poteſt: Ergo quod in Schemate rite ſubjicitur. 3. Quando in I, extrema ſunt vel Aliquod A & Aliquod C (ut in omnibus praeter Bramantip) unde alterutrum ſubjici poteſt, adeoque quod in Schemate rite ſubjicitur; vel Omne A & Aliquod C (ut in Bramantip) in quo cum alterOmne A & Aliquod C: Ergo C ſubjectum eſt.
de Aliquo; ſingulis vero reſpondent nominati, de Omni concluden
§. 7. IDem aliter & melius demonſtrat Ariſtoteles ad hunc modum.
Statuit primo Theorema quod Scholaſtici vocant Dictum de Omni & Nullo; ſcil.
Quod praedicatur Univerſaliter de alio (i. e. de termino diſtributo) ſive affirmative, ſive negati
Admiſſo hoc Theoremate (quod Axioma ſponte perſpi
Quare Modi quatuor praedicti nihilo penitus indigent quo neceſſitas concluſionis appareat, praeter ea quae in praemiſſis poſita ſunt; & proinde quatuor illi ſunt prae caeteris evidentes. Nam caeteri omnes aliquo vel aliquibus egent, quae utcunque per praemiſſas neceſſaria, in Syllogiſmo tamen non exprimunperfectos, hos imperfectos dicit; Scholaſtici directos, & indirectos vocant: quia per illos, ad concluſionem velut ad ſcopum recta itur; per reliquos eodem perveniri poteſt, prius tamen alio deflectendum eſt.
Perfici igitur & revocari atque reduci dicimus indirectos, cum per modum aliquem directum illationis ſuae vim demonReductio, imperfecti Modi in perfectum mutatio, quo neceſſitas illationis fiat ex inevidenti evidens. Fiet autem, quando evidenter (h. e. in prima) oſtenditur conoſtenſiva vel ad impoſſibile.
Utriuſque praxin pro Modis nominatis docent ipſa Mo
§. 8. REductionis oſtenſivae validitas ſic oſtenditur. Ex praemiſſis reducendi, per converſionem impera
Reductionis per Impoſſibile validitas ſic oſtenditur. Quo
Reducitur etiam quilibet modus innominis, facto quod prae
Reductiones cum primae ad reliquas, tum earum ad ſe inDarii ad Cameſtres, & Ferio ad Ceſare reduCelarent; omniſque adeo modus reducitur ad duos univerſales primae.
§. 9. PErſpicuum eſt ex antedictis
I. Syllogiſmos ſimplices, certo atque neceſſario conclu
II. ET in aliquo iſtorum modorum probari poſſe conclu
Atque hinc facile colligitur, inſpecto Schemate Modorum, quali medio probanda ſit Quaeſtio omnis de ineſſe. e. g. QuaeBarbara; medio, de quo praedicatum quaeſtionis univerſaliter affirmatur, quodque de ſubjecto quae
Adverte tamen quod imperite diſputantis eſt afferre mo
Adverte etiam quod figura quarta tribus caeteris deterior eſt; cum aliis de cauſis, tum ex hoc praeſertim, quod medium dicat de majori, hunc de minori, minorem de medio, h. e. medium nugatorie de ſeipſo.
III. ET praeter hos 24 alium non eſſe. Nam oſtenſum eſt in Syllogiſmo tres tantum terminos, & tres tantum propoſitiones eſſe; atque hoc poſito quatuor tan
Falluntur igitur, qui tranſpoſitis Syllogiſmi praemiſſis, vel converſa concluſione, videntur ſibi modum aliquem novum, vel figuram novam inveniſſe. Si quis hoc fecerit, ad defini
IV. INtelligendum tamen eſt Syllogiſmos non ita ſem
1. Propoſitiones ſecundi adjacentis, ſive quarum praedicaVivens ſpirat: Vivis; ergo Spiras. Nam ejuſmodi pro
2. Neque Propoſitiones ſingulares. Nam oſtenſum eſt eas aequepoſſe Univerſalibus, e. g. Praeceptor Epamonidae eſt Muſicus: Socrates non eſt Muſicus; Ergo Socrates non eſt praeceptor Epamonidae, eſt Syllogiſmus in Cameſtres. Periander
eſt Dives: Periander eſt Sapiens; Ergo Aliquis ſapiens eſt dives, eſt Syllogiſmus in Darapti. Et tales quidem SyllogiſExpoſitorii; quia videntur rem maexponere, nempe objicere ſenſui, cujus objecta ſunt ſingu
3. Neque Propoſitiones indefinitae. Nam oſtenſum eſt eaRationale eſt riſibile: Homo eſt rationalis; Ergo Homo eſt riſibilis, eſt Syllogiſmus in Barbara.
V. SYllogiſmis etiam adnumerantur aliae Argumento
1. Enthymema; cujus Antecedens conſtat propoſitione & judicio; nam judicium eſt propoſitio in mente; e. g. Homo eſt animal; Ergo eſt vivens. Dicitur etiam Ariſtoteli Syllogiſmus Oratorius; & ſi integra ejus vis contineatur in unica proſententia Enthymematica; utrumque Quintiliano ſententia cum ratione, ut Mortalis cum ſis immortale ne geras odium. Deeſt illi ad Syllogiſmum altera praemiſſarum; utrum vero major an minor, ex Quaeſtione dignoſcitur.
2. Inductio; in qua ponitur quantum opus eſt de ſingulis, & deinde aſſumitur de univerſis; ut Hic, & ille & iſte magnes trahit ferrum; Ergo omnis. Eſt igitur Enthymema quoddam; nempe Syllogiſmus in Barbara, cujus minor reticetur.
3. Exemplum; (Ariſtoteli Inductio Oratoria) ubi quod poSylla & Marius laceravere Rempublicam; Ergo Caeſar & Pompeius lacerabunt. Hujus etiam minor reticetur: quapropter (ut in caeteris) quaeſtionem aſſumi dico; neque enim colligitur niſi ex poſito & ſubintellecto.
4. Sorites; in cujus Antecedente, ex ordinata ſerie termiHomo eſt animal: animal eſt vivens: vivens eſt ſubſtantia; Ergo Homo eſt ſubſtantia. In Sorite igitur ſubaudiuntur Syllogiſmi quot ſunt in Antecedente propoſitiones; unde & à cumulo nomen habet.
5. Soriti affinis eſt Syllogiſmus, cujus praemiſſarum altera eſt ſententia Enthymematica, ut Nullus injuſtus eſt amandus:
Omnis Tyrannus (crudelis cum ſit) eſt injuſtus; Ergo Nullus Tyrannus eſt amandus. Qui quidem Syllogiſmus peculiare nomen non habet; Praemiſſae autem Enthymematicae AnteProſyllogiſmus eſt.
6. Huc denique revocandum eſt compendium illud diſpu
VI. ADmittuntur denique in Scholis etiam Syllogiſ
1. Quando pro termino repetendo ſubſtituitur vox illi aeEns Naturale constans corpore organico & anima rationali eſt homo: Socrates eſt ejuſmodi; Ergo eſt homo; & ſimilibus. Poteſt enim Sophiſta abuti iſta li
2. Quando fiunt Syllogiſmi ex obliquis. Qualis eſt, Omnis hominis equus currit: Socrates eſt homo; Ergo Socratis equus currit. Pro minori rectius dixeris Socratis equus eſt hominis equus, alias conſequentia licet bona non erit immediata. At
3. Quando Propoſitio aliqua intelligitur contra quam ſoQuod non habet partes non interit per diſſolutionem partium: Anima humana non habet partes; Ergo anima humana non interit per diſſolutionem partium. Nam maQuod interit &c. habet partes. Vel etiam ſingulae propoſitioOmne expers eſt incorruptibile: Anima humana eſt expers: Ergo anima humana eſt incorruptibilis.
Eodem accenſeri poſſunt Syllogiſmi quales Author Artis cogitandi vocat Complexos, in quibus etiam dijudicandis jactat ſe ſatis imperite. v.g. p. 164. laudat hunc Syllogiſmum, Lex divina jubet Reges honorari: Ludovicus 14 eſt Rex; Ergo Lex divina jubet Ludovicum 14 honorari. Ubi valet certe Argumentum; Syllogiſmus tamen eſt falſiſſimus, cum habeat quinque terminos. Nam ex concluſione patet quod major terminus eſt jubet Ludovicum 14 honorari, & minor Lex
divina: Ergo minor Propoſitio Lex divina jubet Reges honorari: Ergo Medius terminus jubet Reges honorari: Ergo Major Propoſitio debuit eſſe, Quod jubet Reges honorari, jubet Ludovicum 14 honorari; & tum valeret Syllogiſmus; nec redun
P. 166. Syllogiſmum hunc improbat, Debemus credere Scripturae: Traditio non eſt Scriptura: Ergo non debemus credere Traditioni; quia eum ſcil. imperite reducit ad primam, cum tamen Syllogiſmus apertiſſime hoc dicat in ſecunda, Objectum fidei divinae eſt Scriptura: Traditio non eſt Scriptura: Ergo Traditio non eſt Objectum fidei divinae.
Ibidem imperite autumat Syllogiſmum ſequentem, in qua omnes propoſitiones videntur affirmativae, eſſe in ſecunda; ſalvari vero, quia minor ſenſu excluſiva, negativam in ſe contineat. Quod ſi ipſos Syllogiſmi terminos rite dignoſcere potuiſſet, vidiſſet ſane Syllogiſmum eſſe in Barbara tranſpoſiBonus paſtor eſt paratus animam ponere pro ovibus: Pauci hoc ſaeculo ſunt parati &c. Ergo Pauci hoc ſaeculo ſunt Boni Paſtores. Hujus concluſio perſpicue dicit (non de paucis quod ſunt boni paſtores ſed) de Bonis Paſtorihoc ſaeculo pauci & Minor Boni Paſtores. Ergo Minor ProBoni Paſtores ſunt parati &c. & Medius terminus, parati animam ponere pro ovibus. Syllogiſmus vero hic eſt, Qui parati ſunt animam ponere pro ovibus ſunt hoc ſaeculo pauci: Qui ſunt Boni Paſtores ſunt parati animam ponere pro ovibus: Ergo qui ſunt boni paſtores ſunt hoc ſaeculo pauci.
§. 1. QUamvis ad bene diſputandum abunde ſufficiant quae ſunt hactenus oſtenſa, cum nulla ſit Quaeſtio quae nequeat Syllogiſmis Categoricis, iiſque puris probari; tamen ex aliis quoque Propoſitionibus fieri poſſunt Argumen
Modales puta & Exponibiles; quarum doctrina ſubtilis, & vacuis fortaſſe auribus non injucunda, ad inſtitu
V. g. Valet hic Syllogiſmus. Neceſſe eſt omne animal eſſe ſubſtantiam: Omnis homo eſt animal; Ergo Neceſſe eſt omnem hominem eſſe ſubſtantiam. Huic enim aequipollet. Omne animal eſt neceſſario-ſubſtantia: Omnis homo eſt animal; Ergo Omnis homo eſt neceſſario-ſubſtantia.
Valet & hic. Neceſſe eſt omnem hominem eſſe rationalem: Neceſſe eſt aliquod bipes non eſſe rationale; Ergo Neceſſe eſt aliquod bipes non eſſe hominem. Huic enim aequipollet, Omne neceſſario-irrationale, eſt neceſſario-non-homo: Aliquod bipes eſt neceſſario-irrationale; Ergo Aliquod bipes eſt neceſſario-non-homo. Hanc autem methodum interpretandi majo
Hic autem fallit, Omne animal eſt ſubſtantia: Neceſſe eſt omnem hominem eſſe animal; Ergo Neceſſe eſt omnem hominem eſſe ſubſtantiam. Huic enim aequipollet, Omne animal eſt ſubſtantia: Omnis homo eſt neceſſario-animal; Ergo Omnis homo eſt neceſſario-ſubſtantia: in quo quatuor termini prima fronte comparent.
Eadem fere methodo Syllogiſmus quivis ex Modalibus in aequipollentem Categoricum purum converti poteſt. Verum hujuſmodi Syllogiſmi, Ariſtotelis aevo uſitatiſſimi, hodie per
§ 2. COntra, invaluit Hypotheticorum uſus; quos tamen Ariſtoteles ita aſpernatus eſt, ut de iis nullum verSyllogiſmus Hypotheticus, in quo una, duae, vel tres Propoſitiones Hypotheticae. v. g. Si ſapit, eſt beatus: Sapit; Ergo eſt beatus. Vel Qui ſapit eſt beatus: Si eſt Philoſophus, ſapit; Ergo Si eſt Philoſophus, eſt beatus. Vel Si ſapit, eſt beatus: Si eſt Philoſophus, ſapit; Ergo Si eſt Philoſophus, eſt beatus. Nos de eo tantum loqui inſtituimus qui eſt caeteris uſitatior, in quo nempe Major Hypothetica.
Propoſitio Hypothetica late ſumpta definitur, Plures CateCopula; eſtque Conditionalis, Disjunctiva, Cauſalis &c. ut apud Grammaticos; unde totidem Hypotheticarum ſpecies, ſuis Copulis cognomines. Sed ad Syllogiſmum non faciunt, praeter Conditionalem, & Disjunctivam; quarum exempla, Si ſapit eſt beatus. Vel dies eſt vel nox.
Conditionalis habet vim illativam. Unde Conditio ipſa, ſive pars prior, quae eſt inſtar inferentis, Antecedens dici ſoAſſertio, ſive pars poſterior, quae rationem habet illaConſequens; partiumque inter ſe connexio, Conſequentia.
Conditionalis cujuſque ſententia eſt, quod Data Conditiodetur Conditio, danda eſt Aſſertio; unde Regula prima: Poſita Antecedente, recte ponitur Conſequens. 2. Si daretur Condanda eſſet Aſſertio; unde Regula ſecunda: Sublata conſequente, recte tollitur Antecedens.
Porro hoc unum ſtatuit, Antecedente vera, veram eſſe Conſequentem; non autem ambas eſſe ſimul veras, aut ſimul falſas, aut una vera, falſam alteram: per illam igitur, Sublata Antecedente, poni vel tolli poteſt Conſequens; aut Poſita Conſequente, poni vel tolli Antecedens. Unde Regula tertia: Sublata Antecedente, vel Poſita Conſequente, nihil cer
Conditionalis igitur Syllogiſmi duae ſunt, nec plures for
I. quae vocatur
Conſtructiva.
II. quae dicitur
Deſtructiva.
§. 3. HAec non ignoravit Ariſtoteles; ſed re penitius ex
Nam in hujuſmodi diſputatione, propoſito Syllogiſmo cuHypotheſi fundatur; quodque propterea non valebit, niſi, elici poſſit ex Hypotheſi Completoria, Prae
Quando igitur Syllogiſmi Categorici modi poſſibiles ſunt 24; tolerabiles, tantum 19; probabiles, tantum 14: cumque ad complendum Enthymema, quaelibet Figura bis adhibeatur: erunt complendi Enthymematis modi poſſibiles 48; tolera
Nam ſi Enthymema vel duos tantum, vel quatuor habeat terminos, niſi (quod interdum accidit) ad tres poſſint revoOmnis homo eſt animal: Ergo Aliquod animal eſt homo. Zeno non fallitur: Ergo Aliquis ſutor eſt Rex. Argumentum utrobique bonum; Enthymema vitioſum eſt. Neque enim in hujuſmodi caſi
§. 4. QUae de Conditionali dicta ſunt, Disjunctivae ſatis cavent. Ejus enim in Syllogiſmo poſitae ſententia conditionaliter efferri ſemper poteſt.
§. 5. SUpereſt Syllogiſmus quidam Hypotheticus redunDilemma quia plerumque duo (etSi uxorem ducat formoſam, habebis
Ergo Nulla eſt ducenda.
Hoc non valet, niſi ita comparetur, ut partem alteram acſtatam apuxoriam. Porro nec formoſa omnis eſt commSi formoſam duxero, non habebo poenam; ſi deformem, non habebo communem.
Dilemma nihil aliud eſt quam Inductio Negativa; in qua Syllogiſmi Major, Conditionalis eſt cum conſequente diſtriSi omnino, tum ſic, vel ſic, vel ſic; quam ef
§. 1. HAEC de Syllogiſmo quoad Formam ſpectato. Jam de eodem quoad Materiam, h. e. Certitudinem & Evidentiam propoſitionum ex qui
Certa autem Propoſitio eſt cui nihil occurrit in contrarium, vel quod occurrit inſtar nihili eſt; ut Omnis homo eſt riſibilis: Evidens, quae ſimul ac percipitur aſſenſum impetrat; ut Totum eſt majus ſua parte: Dubia in qua haeremus, cum illius pars utraque valde ſe probet Intellectui; ut Aſtra regunt homines; nam & regere & non regere videntur.
Dubitanti ſiquid aliud occurrat, quo pendens animus in alterutram partem propendeat, quod erat Dubium fit Probabile. Et poteſt quod probatur Verum eſſe, ſed probanti tanVeriſimile eſt. Multis nihilominus aſſentimur iſto modo, & aſſenſui nomen eſt Opinio.
Eſt igitur Opinio propoſitionis tantum probabilis; eique nulla competit certitudo; ſed in ipſa ſui ratione includit formidinem oppoſiti. Sunt Opinioni tamen Gradus quidam ad certitudinem, pro diverſo pondere rationum qui aſſenſum movent, diverſi. Eſt quod omnibus, quod pleriſque, quod Sapientibus videtur; & quod horum ſingulis, quod pleriſque, quod celeberrimis: quorum omnium diſpar eſt probabili
§. 2. CErtitudo eadem videtur quae improprie vulgo diEvidentia Moralis; quaeque iis convenit EfPrincipia ad vitam moreſque pertinentia, cum Conclu
Certitudo dupleObjecti quae eſt rei percipienSubjecti, qgradus. Eſt enim Certius certitudine Objecti id cui minus obeſt; certitudine Subjecti, cui quod obſit minus percipitur. Evidentia ſimiliter duplex eſt; Objecti nempe, & Subjecti; & utrique ſui ſunt gradus. Diſpar enim Evidentia eſt, prout id quod percipitur vel eſt ſponte perſpicuum; vel à ſponte perſpicuo propius abeſt; vel utrum
Atque hinc rurſus Evidentia multifariam dividitur. Sed noſtro ſufficit inſtituto, quod haec de qua loquimur PropoſiAxiomatis ſponte perſpicui; cui proinde ſine ulla Probatione aſſentimur: vel 2. Concluſionis ab ejuſmodi Axiomatibus (immediate an mediate parum re
Qui poſtremae huic Evidentiae competit Aſſenſus apud LoScientia. Eſt igitur Scientia concluſionis certae & evidentis, à praemiſſis certis & evidentibus legitime deErrore; per Subjecti certitudinem ab Opinione. Si deſit Evidentia Subjecti, nulla eſt Scientia; ubi ſola adeſt, perſuaſa tantum non realis Evidentia eſt.
§. 3. DAri autem Certitudinem, immo & Scientiam, non eſt operoſe probandum, quando ſentiunt omnes, & fatentur cordati, multa ſibi conſtare; diverſa quidem cer
Ubi nos commovet Autoritas, Teſtimonio aſſentimur; idemque eſt quod vocamus Credere; & aſſenſui nomen Fides eſt. Appellatur autem Fides divina quae divino nititur teſtiHumana quae humano. Quae Natura duce amplePercipere, quae docet Ratio Cognoſcere, (quan
Deus nec errare poteſt, nec decipere; at ſaepiſſime fallunErroris poſſibilita
; in hac, magna ſemper ſuſpicio: in caeteris quae percipimus, quaeque cognoſcimus, ſaepe nullus erroris metus, ſed aliquod ſemper eſt periculum: unde Animus in Fide divina ſummum obtinet quietis gradum; in humana infimum; in caeteris medios, proque Objecti Evi
Quod ſilibuerit quandam quaſi Aſſenſus Scalam conſtruere, erunt in ea Gradus ſex hoc ordine numerandi. 1. Fides humana, quae eſt agnitio Propoſitionis dubiae: 2. Opinio, quae Probabilis: 3. Caret nomine, ſed vocari poteſt Sententia, quae eſt Propoſitionis certae: 4. Scientia, quae eſt ConcluſioIntelligentia, quae eſt Principii indemonſtrabilis: 6. Fides divina, quae eſt Propoſitionis infallibilis.
§. 4. CUilibet Aſſenſus gradui ſunt Effata quaedam con
1. FIDEI DIVINAE Principia ſunt ea omnia, & ſola, quae Divinitus accepimus, Sacris Literis conſignata; ut Deum eſſe tres Perſonas, unum Deum; Jeſum Chriſtum eſſe Meſſiam; &c.
2. 3. INTELLIGENTIAE quae proprie vocantur Axiomata; SCIENTIAE, quae ſunt
Eſt autem Axioma proprie dictum, Propoſitio quae cum ne
poſterior Evidentia, quia Diſcurſiva eſt, Axiomatis vero Intuitiva. Quapropter Axioma eſt natura ſua evidentius; etſi fuerit (ut interdum accidit) quoad Nos intellectu difficilius.
Sunt qui unicum eſſe volunt Axioma, idque Metaphyſi
1. E Theologia Naturali. I. Deus nec errare poteſt, nec decipere. Unde manant duo quae ſequuntur ſuperet; ſed neutri uſpiam contradicit, circa proprium Objectum munus ſuum rite obeunti.
2. E Matheſi. I. Totum eſt majus partibus ſuis ſingulis; aequale univerſis. II. Superficies quae ſuperimpoſitae ſibi mu
3. E Metaphyſica. I. Impoſſibile eſt idem ſimul eſſe & non eſſe: quod eſt nobile illud Axioma proprie dictum; quipeodem modo. 2. ſecundum idem. 3. ad idem. 4. in eodem tempore: quarum conditionum ſi defuerit aliqua, poſſunt Eſt & Non eſt inter ſe bene convenire. E. g. 1. Cadaver hominis eſt & non eſt homo: Eſt enim homo mortuus; Non eſt homo vieſt & non eſt niger: Eſt enim Crine ruber, niger ore. 3. Socrates eſt & non eſt comatus: nempe eſt ad Scipionem non eſt ad Xenophontem comparatus. 4. Neſtor eſt & non eſt ſenex: Eſt enim, ſi de tertia ejus aetate, non eſt ſi de prima loqueris. IV. Sequitur ex primo quod Quicquid
4. E Logica. I. Quod praedicatur Univerſaliter de alio &c. quod eſt Dictum de Omni & Nullo; de quo vide ſupra p. 20. II. Quod in aliis quoque Scientiis locum habet, viz. Quae conveniunt in aliquo tertio, conveniunt inter ſe: vide p. 14. Quibus addi poſſunt caetera, ex quibus Syllogiſmi ſtructura ibidem deducitur.
§. 5. 4. CAEteris Artibus & Scientiis nulla eſſe Axiomata plerique autumant. Quod ſi ita ſit, non videtur ipſi Rerum Naturae, ſed noſtrae potius inertiae tribuendum. Nam cum ipſius Phyſicae tot partes ſint adeo luculenter de
Sed in iis Diſciplinis quas Philoſophi negant Demonſtrare, magnam tamen Certitudinem reperiri poſſe confitentur: & reperta eſſe Effata apud ſanos omnes Axiomatum inſtar induScientia, ſaltem quae ad illam proxime acEx Nihilo Nihil fieri; In Nihilum Nil poſſe revocari; Nihil aut fieri ſine cauſa, aut ſuiipſius cauſam eſſe; aliaque pluDeum eſſe, & Parentes coli oportere, nulla eſt gens tam barbara quae non agnoſcat: Quodque fieri Tibi nolis, id ne alteri facias, ipſi etiam infantes ſine ulla Diſci
Fuere (inquies) qui de hiſce omnibus dubitaverint: At fuere etiam (ſic enim accepimus) qui de Principiis quoque Mathematicis dubitarent. Poteſt contra diſputari: Sed, quae eſt illa tam indubia Propoſitio, cui Sophiſta nequeat contra
§. 6. 5. OPINIONI pariendae quae inſerviunt Effata apMaximae: nam plerumque obtinent, & pleriſque probantur: verum nec omnibus, nec ubique; ſunt enim pleriſque ſuae quae vocantur Fallentiae.
Inter haec Effata quaedam numerari ſolent quae ſunt aeternae veritatis. V. g. Poſito Subjecto, ponitur Accidens proprium; & contra: Item Poſito Contradictoriorum uno, tollitur reliquum; & ſublato, ponitur; aliaque. Sed ad hanc Claſſem ea ſola proprie pertinere videntur, quae locum quaſi medium obtinent inter Certa & Dubia: cujuſmodi eſt quaelibet Pro
6. FIDEI HUMANAE lubricitas ex hoc naſcitur, quod Idoneum Teſtem oporteat quid dicat ſcire, quidque ſciat di
§. 7. PRo diverſis gradibus Aſſenſus, poterat Syllogiſmus quoad Materiam ſpectatus quinquefariam dividi. Eſſet enim Infallibilis, Scientificus, Certus, Probabilis, Dubius. At cum duo priores Aſſenſum certum & evidentem (h. e. Scientiam) pariant; cumque nulla ſit tanta Certitudo quae (Scientia minor) oppoſiti formidinem aliquam non relinOpinionis ambitu concludi, adeoque diſtinSyllogiſmus quoad materiam in duas ſpecies.
1. Qui Scientiam parit appellatur Scientificus; alio nomine Demonſtrativus, & interdum Demonſtratio. ConDiagrammate oſtendere; ſeque propterea non rem probare, ſed (quod majorem innuit Evidentiam) demonſtrare dicant; arceſſito igitur ab Illis vocabulo, Syllogiſmus ſcire
faciens apud Logicos vocatur Demonſtratio. Cumque in Sciita eſſe; & aliter (ſalſe habere non poſſe.
2. Qui Opinionem (h. e. Aſſenſum quemlibet Scientia miDialecticus,
Dialectica eſt pars Logicae quae de hoc agit Syllogiſmo. Multiplex autem eſt Materia circa quam verſatur Opinio, & per omnes ſparſa Diſciplinas: cujus infinitam pene varietatem ad pauca capita revocavit Ariſtoteles, & ſub iis Effata Dialectica ſuis quaſi in ſedibus locavit. Haec itaque Capita Locos appellat; unde Syllogiſmus Dialecticus alio nomine Topicus dicitur.
§. 8. DE Locis hiſce Dialecticis (quamvis omitti poterant) dicam quod ſufficiat Compendio. Locorum Artificialium ad Logicam proprie pertinentium Claſſes ſeptem ſunt.
I. CAUSA & CAUSATUM. Hujus Maximae. 1. Cauſa eſt prior (natura) ſuo Cauſato. Finalis, intentione; Efficiens, Materialis, & Formalis, executione. 2. Poſita Cauſa (proxima, per ſe, & totali) ponitur effectus; ſublata tollitur. 3. Efvel Formaliter ſcil. vel Eminenter. 4. Qualis (eſſentialiter) Cauſa (univoca) talis Effectus.
II. SUBJECTUM, i. e. cui aliquid attribuitur; & ACCI(proprium & inſeparabile) & contra.
III. DISSENTANEA quae quovis modo differunt; & COMPARATA, quae ratione Quantitatis vel Qualitatis. Hureſpectu Scientiae, & Subjecti. 2. Majoris boni contrarium eſt majus malum; & contra. 3. Nullum ſimile eſt (eſſentialiter) idem.
IV. CONJUGATA, i. e. Dictiones cognatae vocis & ſignificationis; & NOTATIO. Hujus Maximae. 1. Cui convenit unum Conjugatorum convenit alterum. Fallit tamen quoties arguitur ab Actione ad Habitum; vel à Potentia ad Actum. 2. Si unum Conjugatorum de uno dicatur, alniſi in Notationibus ineptis.
V. TOTUM & PARS. Hujus Maximae. 1. Poſitis partibus (ſimul ſumptis & unitis) ponitur Totum. 2. Partes ſunt propter Totum.
Generale & Particulare. Hujus Maximae. 1. Sublato Genere, tollitur Species. 2. De quo praedicatur Species, de eodem & Genus.
VII. DEFINITIO & DIVISIO. Hujus Maximae. 1. Quicquid definitur (eſſentialiter) eſt Species. 2. Cui conubi commode haberi poteſt.
Argumentum Inartificiale unum eſt; nempe TESTIMOubi nec peritiores, nec ſenſus contradicunt.
Exemplum Syllogiſmi Topici. Inter Maximas Loci qui vocatur Teſtimonium reperitur haec; Peritis credendum eſt in ſua arte; ex qua elicitur hujuſmodi Syllogiſmus Topicus. Quod (Pythagoras) Ipſe dixit concedendum eſt. Migrare animas Ipſe dixit: Ergo Migrare animas concedendum eſt. ProPeritis credendum eſt in ſua arte.
§. 9. DUae ſunt Demonſtrationis ſpecies. Prima quae deQuod res ſit; probando, vel ſimpliciter & Directe rem ita eſſe, & tum vocatur Oſtenſiva, ſeu potius Directa; vel ſi non ſit, abſurdi aliquid neceſſario ſecuturum. Haec eſt quae Graece dicitur ducevs ad abſurdum, impoſſibile, incommodum; uno verbo reObliquam. Exemplum ejus dat Reductio SylloBaroko vel Bokardo ad Barbara.
Oſtenſiva Directa fit duobus modis. 1. Quando aliquid deEffectum; ut ſi diceres, Luna Soli oppoſita nigra cernitur; Ergo patitur Eclipſin. 2. Quando per Cauſam remotam; ut ſi idem colligeres quia Sol & Luna diametraliter opponuntur. Quod ſi illud demonſtrares per Cauſam proximam, quia nempe Terra inter Solem & Lunam interponitur, tum fieret
Secunda Demonſtrationis ſpecies Quare, vel Propter quid res ſit; cauſam ejus aſſignando, non quamcunque, ſed proximam ſeu immediatam. Sic enim ſtaScientia omnis eſt Cognitio rei per cauſam, ſed proprie dicta per propriam h. e. proximam: nam per reCur ſit aliquatenus oſtenditur; nihil amplius quam Quod ſit demonſtratur.
Utriuſque Speciei membra gradu differunt. Nam Obliqua rem ita eſſe, niſi quatenus docet eam aliter ſe habere non poſſe; quod tam
Habet & prima h.e. per ſe nota & indemonſtrabils: cujus ideo praefertur Evidentia, quia (contra quam caeterae) ſua luPotiſſima.
Sunt igitur ex mente Logicorum Demonſtrandi quatuor modi; quorum alter alteri evidentia, adeoque dignitate praeValet Demonſtratio Obliqua; Potens eſt quaelibet DiPotior quae per cauſam proximam, Potiſſima quae per primam demonſtrat. Hujus eſt Vulgata illa Definitio, Syllogiſmus conſtans veris, primis, immediatis, notioribus, prioribus, & cauſis Concluſionis. Exemplum niſi forte apud Mathe
§. 9. ESt & alia Syllogiſmi ſpecies (ſeu imago potius) Fallacia, quae Errorem parit; quaeque proinde hoc in loco à pleriſque tractatur. Sed ut aliis videtur minus recte: quia quae proprie dicitur Fallacia non tam Materia quam ForQui videtur eſſe Syllogiſmus nec tamen eſt: Eſſet enim niſi Forma pecca
§. 1. HOneſtum initio Sophiſtarum nomen tandem ad eos tranſiit, qui non indagandae veritatis ſtudio, ſed pompae, quaeſtus, victoriae, litis gratia diſputarent. Hi in diſputando id plerumque agebant, ut Reſpondens cogeretur vel 1o. Seipſum redarguere; h. e. ſibi contradicere, quod deo. Dare quod eſſet manifeſto falſum; vel 3o. Dare aliquid Paradoxum, ſive praeter communem ſeno. Facere Soloeciſmum; vel 5o. denique Nugari; h. e. aliquid dicere quod ad rem non faceret, vel ſi faceSophiſtarum metae; Redargutio, Falſum, Inopinabile ſive Paradoxum, Soloeciſmus, Nugatio.
capere, laudi ducebant; & ſi ad primam metam perveniſſent, quae Graece dicitur Elenchus, id vero ſerio triumphabant. Hinc itaque factum ut Fallacia h. e. quilibet Syllogiſmus ad fallendum adCaptioſus, Sophiſticus, Sophiſma item, & Elenchus.
Magna horum Varietas ad tredecim ſpecies ſeu Claſſes pomultiplicitate dictionis, ſeptem, quae aliquo extra dictionem vitio laborant.
I.II. FAllacia aequivocationis, ſive nata ex voce aequivoca: ut Canis eſt animal; Sirius eſt canis; Ergo, Sirius eſt animal. In hac ſunt quatuor termini; quorum duCanis aequivoce ſumpta.
Fallacia Amphiboliae; ſive nata ex ſententia amphibola, h. e. ancipitis ſtructurae; ut, Quod tangitur à Socrate illud ſentit; Columna tangitur à Socrate; Ergo, Columna ſentit. Vox ſentit, non ſponte ſed in hac ſtructura eſt ambigua, cujus vi in Majori ſignificat Sentit Socrates, in Concluſione, Sentit Socratem: Quare Syllogiſmus habet quatuor terminos.
Huc pertinet illud Chryſippi: Quod loqueris ex ore Tuo egreditur; Currum loqueris; Ergo, Currus ex ore Tuo egreditur.
Illud quoque Menedemi Eretrienſis quem
Item hoc Enthymema, quod fefellit Virum ſatis alias perſpicacem; Poſſum datae peripheriae trientem exhibere; Poſſum igitur datam peripheriam triſecare: cujus falſitatem ipſa Praxis redarguit; neque enim trientem exhibuit, ſed minoris circuli peripheriam trienti parem: h. e. non trientem ipſum, ſed trientis valorem: Paria feciſſet qui oblatum ſibi ſolidum triſecturus, ne attrectato quidem ſolido porrexiſſet drachmam.
III.IV. Fallacia Compoſitionis, ubi datum in ſenſu diviſo ſumitur in compoſito; ut, Duo & Tria ſunt Par & Impar; Quinque ſunt duo & tria; Ergo, Quinque ſunt Par & Impar. Fallacia Diviſionis, quando datum in ſenſu compoſito ſumitur in diviſo; ut, Planetae ſunt ſeptem; Sol & Luna ſunt
Planetae; Ergo, Sol & Luna ſunt ſeptem. Utroque modo quatuor termini ſi aperte loquaris. V. g. Prioris Syllogiſmi mens eſt, Duo & Tria ſeorſim accepta ſunt Par & Impar. Quinin unum compoſita &c. Poſterioris vero, Planetae collective ſumpti ſunt ſeptem. Sol & Luna ſunt Plane
Hujus Exemplum eſt Syllogiſmus qui
V. Fallacia Accentus ſeu Proſodiae potius, quando pro eoſervus; Ergo eſt cervus. Eſt ara; Ergo eſt hara. Eſt malum an apple;
Ergo malum an evil. Venatur lépores; Ergo, & lepóres; quibus falli qui poteſt, debet.
VI. Fallacia Figurae dictionis quando propter dictiones ſiGrammatice, ut Muſa eſt Foeminini generis, Ergo & Poeta: vel Logice ut Docere eſt agere, Ergo & Videre. Haec Materia potius quam Forma peccat, & operoſe ſolvi non poſtulat: po
I. FAllacia Accidentis; quando accidentarium aliquod confunditur cum eo quod eſt eſſentiale ſeu principaQuod emiſti comediſti; Crudum emiſti; Ergo, Crudum comediſti: in quo, Quod emiſti, & Quale emiſti confunduntur; unde quatuor termini.
Ad hanc poterit (vel ſi mavis ad ſequentem) revocari Syllogiſmus qui dicitur OBVELATUS, alio nomine ELECTRA. Nam colligere pertendit, quod & Patrem Filius, & Soror Fratrem (v. g. Electra Oreſtem) prorſus neſciat, ſi eundem velo obductum ſe neſcire fateatur.
Eodem revocari p
II. Fallacia à Dicto ſecundum Quid, ad Dictum Simpliciter; quando proceditur à voce determinate ſumpta, ad eanalbus dentes; Ergo albus: unde quatuor eſſe Terminos neceſſe eſt.
In hanc incidit Fallaciam qui ACHILLES dicitur Zenonis Eleatae. Sit Achilles (inquit) quantum voles
Ineptum eſt hoc Sophiſma. 1. Quia ſolvitur ambulando; quod fecit Diogenes. 2. Quoniam ex ipſa Hypotheſi, dum Teſtudo quae praeceſſit ſpatio A, conficit 2/10 A, Achilles conficiet 2A; adeoque ſtatim aſſequetur eam, & antecedet. Sed hoc (inquies) in caſu propoſito nunquam fiet; Recte; Ne enim fiat, in ipſo proponendi modo clam inſeritur nova conditio. Nam 3. Argumentum aliis verbis hoc dicit; Si Achillem decuplo velociorem praeceſſerit Teſtudo, & uterque meo pergat arbitratu, Ego perficiam ne Achilles aſſequatur Teſtudinem; Quare prorſus nunquam aſſequetur.
Ignorationis Elenchi. Elenchus proprie SylloContradicendi Legibus, (de quibus vide ſupra p. 33.) Qui in his peccat, docendus eſt ſe neſcire quid ſit Contradicere.
IV. Fallacia à Non-cauſa pro Cauſa; ſive ſit à non-vera pro vera; ſive à non-tali pro tali: ut, Cometa fulſit; Ergo Bellum erit; Nullo modo; nam ſi fuerit, aliis de cauſis futurum eſt. Quod inebriat prohibendum eſt. Vinum inebriat. Ne
V. Fallacia Conſequentis, quando infertur quod non ſequiAnimal eſt; Ergo, Eſt homo. Hic memineris, quod ſi recte Ratione uti volumus, Conſequentia aut Directa, Im
In hac itaque Claſſe non injuria repones Syllogiſmos aliquot Complexos, quos in Arte Cogitandi leges. V. g. Pag. 163, 164, 173, 175 Exemp. 4: in quibus omnibus Cogitator ex duobus bonis unum fecit non bonum; ſubſtituendo pro praemiſſa altera propoſitionem quae illam probat. Horum unum ex quo de caeteris judicabis vide ſupra p. 24.
Huc etiam referri poterit CROCODILUS, qui à Chryſippo inventus ſic proponitur. Surripuerat infantem Crocodilus; redditurum ſe pollicitus, ſi divinet mater, utrum apud ſe reddere an non reddere conſtituerit. Si dicat mater Non reddere, mentietur ſi infantem receperit: Si dicat Reddere, non reddet quia hoc eſt falſum. Quamobrem Chryſippus nihil eſſe putat difficilius quam reſponſum matri ſuggerere. Non injuria, ſi lubricum putet divinare; ſed immerito ſi in hoc (ut videtur) haereat, quod, ſi puerum Crocodilus non reddere conſtituerit, quamvis id mater divinaverit, non reddet; quia hoc facto Mater mentietur. Nam hoc non ſequitur. Nam recepto puero, non mentitur illa, ſed conſilium mutat Crocodilus; quod ſane poteſt facere, & ex pacto debet.
VI. Fallacia Petitionis Principii, cum ut datum aſſumitur quod probatum oportuit. V. g. Cum probatur aliquid vel per ſeipſum (quae vocatur Petitio ſtatim) ut, Homo eſt; Ergo, Eſt homo: vel per Synonymum; ut, Enſis eſt acutus, Ergo & Gladius: vel per aeque ignotum, ut Hic eſt pater Melchiſedek,
haec Mater: vel per ignotius; ut, Hoc Quadratum eſt hujus Trianguli duplum, quia huic Circulo aequale: vel per Circulum; reſumendo ſcilicet quod relictum eſt; ut ſi diceIgnis eſt calidus, Ergo urit; & poſt pauca, Ignis urit, Ereſt calidus.
Hujus Claſſis eſt pervulgatum illud Veterum Sophiſma Quod non amiſiſti habes, Cornua non amiſiſti, Ergo habes; nam ſupponit Te Cornua habuiſſe.
Ineptiſſima haec Fallacia plus acuminis praefert juxta veterem Diſputandi modum rogando propoſita. Erit enim fortaſſe, qui rogatus, Quod non amiſerit, utrum habeat necne? non intelligat ſe captum iri ſi ſimpliciter reſpondeat; ſive habere ſe, ſive non habere dicat. Nam eum adiget Sophiſta ut vel ſe habere Cornua, vel non habere Oculos fateatur.
VII. Fallacia plurium interrogationum, quando plures quaeSuntne Mel & Fel dulcia? Eſtne homo animal & lapis? Evertitur, ad ſingulas quaeNumquid Patrem verberare deſiiſſet? Nec verberavi inquit, nec deſii.
§. 4. ATque hae ſunt tredecim Sophiſmatum formulae VeNon-cauſa pro cauſa, Petitio Principii, & Plures interrogationes, non ſunt Fallaciae proprie dictae, h. e. Syllogiſmi Forma peccantes, ſed Vitia male Opponentis.
Poterant & plures, niſi hic numerus Ariſtoteli ſatisfeciſſet; unde caeteris poſt illum Logicis ſatisfecit. Breviter, Quot mo
V. g. Ex Dilemmatis legibus haec tria facile ſolvuntur.
1. Diodori Croni, qui cum Stilponis Sophiſmata ſolvere non poſſet, exinde Mobile movetur vel in quo eſt loco, vel in quo non eſt; At Neutrum horum; Ergo non omnino. Unde facete illum luſit Herophilus, qui ut luxatum illi humeTuus, inquit, humerus vel in quo erat loco exiſtens excidit, vel in quo non erat; At Neutrum horum, Ergo, non omnino. Diodori argumento breviter & perſpià loco in
per locum in quo eſt, ſive quem pertranſit, ad locum in quo nondum eſt, ſed futurum eſt. Neutram igitur Dilem
2. Sed nec hujus, quae IGNAVA RATIO Si Fatum eſt aegroto convaleſcere, ſive medicum adhibuerit, ſive non adhibuerit, convaleſcet: Pariter, Si Illi Fatum eſt non convaleſcere, ſive medicum adhibuerit, ſive non adhibuerit, non convaleſcet: Et alterutrum Fatum eſt; medicum igitur adhibere nihil attinet. Lepide reſpondit Chryſippus poſſe eſſe Confatalia adFurari ſibi Fatum eſſe di& Vapulare reſpondit. Sed & huic reponi poteſt, Si ſit Fatum, hoc valere argumentum; idque unum ſufficere ne Fatum eſſe concedamus.
3. RECIPROCUM vocat Argumentum Gellius quod Graece dicitur Ego ſi vicero Tiſia, tu ſolves ex ſententia, ſin minus ex pacto; utroque igitur modo ſolvendum eſt. Reſpondit Tiſias, Ego nihil ſolvo; Tu ſi viceris, ex pacto; ſin minus, ex ſententia. Tan
Ineptum erat Coracis Dilemma quia potuit tam bene re
§. 5. PLeraque Sophiſmata pluribus modis ſolvi poſſunt; unde à diverſis diverſimode ſolvuntur: quaedam ali
E. g. 1. Poſſibile eſt album eſſe nigrum. Poſſibile eſt ſedentem ſtare. Poteſt quidem album fieri nigrum; & Poſſibile eſt ſedenti ſtare; at ſi haec velles, incongrue locutuses. Nul
2. Qui magis eſurit plus comedit; Qui minus comedit magis eſurit, Ergo, Qui minus comedit plus comedit. Qui congrue loqueretur ita diceret; Qui magis eſurit plus comedet. Qui minus comêdit magis eſurit. Ergo, Qui minus comêdit plus comedet.
3. MENTIENS qui eſt Graece Si dicis Te mentiri & verum dicis, mentiris; Sed dicis Te mentiri & verum dicis; mentiris igitur.
Congrue loquere Chryſippe, & intelliges Te vel nihil prormentitum & verum dicit, mentitus eſt; Qui mentiturum, mentietur. Horum utrumque verum eſt, & nemini obſcurum. Sed qui ut ve
Subtilius diſputare videbantur qui ſic agebant: Cretenſes eſſe mendaces dicit Epimenides Cretenſis; Mentitur igitur; Ergo; Illi ſunt veraces; Ergo, & Ille verum dicit; Ergo, Illi rurſus ſunt mendaces, &c. Sed profecto nihil eſt infirCretenſes eos ad unum omnes ſignificet; & Omnis mendax quicquid dicit mentiatur.
Videtur autem hic Mentiens peperiſſe ſubtilem illam Schode Inſolubilibus doctrinam.
Nam talia argumenta (inquit Occam) non poſſunt fieri, niſi quando actus humanus reſpicit illum terminum Falſum vel aliquem conſimilem affirmative; vel hunc terminum Verum, vel aliquem conſimilem negative. Eſſe haec Sophiſmata ante dixerat; nec vocari Inſolubilia quia nullo modo ſolvi poſſunt, ſed quia cum diſſicultate ſolvuntur.
Inſolubilis exemplum ſic proponitur. Incipiat Socrates ſic loqui, Socrates dicit falſum; & nihil amplius loquatur: tum interroget aliquis, utrum vera an falſa ſit haec Propoſitio? Reſpondeo, nec veram nec falſam eſſe, ſed nihil ſignificare, niſi aliquid aliud reſpiciat quod à Socrate ante dictum ſuppoSocrates dicit falſum, fert judicium de dicto Socratis; quique fert judicium neceſſa
4. FALLENS Mentiens de nuda Affirmatione. E.g. Qui jurat ſe falſum jurare, & falſum jurat, vere jurat. Quare eodem fere modo quo Mentiens explicatur.
§. 6. LIbet hic extremo loco (quippe non valde alieno) eximere ſcrupulum qui nonnullos hodie Mathema
Dicunt tamen Theodoſium demonſtraſſe quod ſi Maris ſuperficies non eſt Sphaerica, eſt Sphaerica. Verum ille nihil tale demonſtravit, ſed ſolummodo Maris ſuperficiem ſi nondum eſſet, fore Sphaericam; quia ſiquid emineat (inquit) ilfiet perfecte Sphaerica.
Videamus aliud Exemplum. Sunto numeri duo inaequales, & inter ſe primi; Dico, quod eorum differentia ad minorem prima eſt. Eſto enim numerus aliquis qui metitur minorem, idemque metiatur differentiam; Ergo, metitur eorum ſumErgo, non metitur minorem.
Poſſum hoc loco dicere quod mendoſe colligitur; ſiquis enim numerus minorem metiatur ex ſuppoſito, & majorem ex demonſtrato, colligendum erat, datos eſſe inter ſe compoſitos, quod eſt contra Hypotheſin. Verum ne pluribus exemſolam ſuae ConSi Socrates v. g. eſt homo, & irrationalis, tum Si eſt homo, non eſt homo: Et, Si Socrates eſt mortuus, & ſcit ſe eſſe mortuum, tum Si eſt mortuus, non eſt mortuus: Et Univerſaliter, Si & haec eſt vera,
& quae hanc evertit; tum Si haec eſt vera, non eſt vera: qui
§. 7. IN Tractatu de Fallaciis deſinit Ariſtotelis Organon, adeoque Veterum Scholaſticorum Logicae ni fallor omnes. Nihil igitur amplius ad Logicam proprie pertinere cenſeo; ſed promiſſum Artis Logicae Compendium hoc ſexto Capite abſolvi. Nihilominus, quia placuit Junioribus, pleSanderſono etiam de uſu Logicae diſſerere; de utroque dicam quam breviſſime.
§. 1. QUI de Methodo agunt in Logica, duas ſpecies DiſArgumentationem quae diſcurinferendo; 2. Methodum, quae ordinando. Eſt autem MeInventionis, quae diſciDoctrinae, quae tradit. Prior procedit à ſenſibilibus, & ſingularibus, quae ſunt nobis notiora, ad intelligibilia, & univerſalia, quae ſunt notiora natura: Poſterior, contra.
Methodus Doctrinae duplex eſt. Perfecta
Imperfecta,
Univerſalis eſt, qua integra diſciplina, vel Particularis qua aliqua diſciplinae pars docetur. Utraque duplex eſt.
1. Compoſitoria ſive Synthetica, quae inſervit diſciplinis Theoreticis; & à notione Subjecti incipiens, principia ejus & ſpecies inveſtigat, donec à ſummo genere in iſta diſcipliReſolutoria ſive Analytica quae inſervit diſciplinis Practicis; & à notione Finis in
Regulae Methodi generales hae ſunt. In tradenda Diſci
Methodus imperfecta, cryptica, arbitraria & popularis eſt, ſive Methodus Prudentiae. Haec fere Logici.
§. 2. IN tradendis diſciplinis ſuis Mathematici hac utuntur Methodo. 1. Vocum ſignificationem conſtituuntVocabula artis ſuo quodque loco ſic definiunt, ut legem ſibi ſtatuant iis nuſquam uti, praeterquam in eo ſenſu quem exAxiomata quas & Poſtulata quae ad praxin ſpectant; ſuntque per ſe cerpostulant. 4. Hiſce poſitis, Propoſitiones demonſtrant; ordine, & quoad fieri poteſt affirmate: una lege contenti, ut Quicquid demonſtratum eunt, ex ante datis vel probatis manifeſtum faciant. Caetera in quibus Methodi praecepto
Mathematicorum methodum in caeteris artibus & ſcien
§. 1. USus Logicae eſt in Commentatione, quae Geneſis, & Reſolutione, quae Analyſis dicitur. A Geneſi pendet, & intelligitur Analyſis.
Geneſis vel Thema ſimplex proponit; vel Problema arguMethodice diſponit.
Thema ſimplex tractatur Explicando. Explicatio, eſt Nominis vel Rei. Nominis explicatur Rei, Attributio, & Diſtributio.
In Rei Explicatione Ordiendum ab Attributis Eſſentialibus;
Eſſentialis Rei Definitio quamprimum poterit, habeatur. Tum Sequatur Diſtributio Thematis in ſuas Species, aut Partes; pleNon-Eſſentialia. 1. Effecta; ubi locus Exemplis opportunus. 2. Comparata; tam Cognata, quam Privative & ContraOppoſita.
Geneſeos Thematicae Exemplum vide apud Authorem p. 9.
Problema proponitur dupliciter. 1. Integre (& vocetur Categoricum) quum de utroque termino conſtat, & ambigitur utra pars Contradictionis ſit vera: Exprimitur autem vel Poſitive, ut hoc Logica eſt ars, & vocatur Theſis; vel Interrogative, ut hoc, Q. An Logica ſit ars? & dicitur Quaeſtio. 2. Diminute (& vocetur Disjunctivum) cum expreſſo termiDe Principio Individuationis, Interdum Plenius & disjunctive, ut hoc, An Materia ſit Principium Individuationis? an Forma, Accidens vel aliquid aliud?
Geneſis Problematica eſt vel Solitaria vel Socia. Solitariae tres ſunt partes. Exemplum vide apud Authorem p. 31.
Tractatio Problematis Socia eſt cum inſtante AdverſaScholaſticae Diſputationis leges ut ſatis nota
In Geneſi Methodica continentur Praecognita & Syſtematis partes; in Inſtrumentalibus, Uſus. Praecognitis comprePartitiones inſtituitur, per Subpartitiones continuatur.
Praecognita autem, & Syſtematis partes, Uſuſque, tractantur 1. Per Principia; h. e. Definitiones, Diviſiones, & AxiomaPer Commentarios; ubi Methodus declaratur, & defenPraecepta explicantur; Teſtimonia allegantur; Exempla proponuntur; Exceptiones notantur; Dubia ſolvuntur. 3. Per Quaeſtiones; quae ſunt nobilior Propoſitionis materia, & pertinent ad Geneſin Problematis ſociam.
ANalyſis habet tria Praecognita. 1. Argumentum ſive Materiam Textus; quod conſiderat ejus GeCauſam, ſive Efficientem Principalem, quae eſt Autor; ſive Impulſivam quae eſt Occaſio ſcribendi. 3. Adjuncta; quae ſunt Utilitas, Dignitas, & Jucunditas.
Analyſis eſt vel Simplex quae reſolvit Propoſitionem, aut Syllogiſmum; vel Methodica late, quae longiorem tractatum. Ea rurſus eſt Thematica, Problematica, vel Methodica ſtricte.
In Analyſi Thematica, Thema principale inveſtigetur, & conſtituatur; Termini Thema explicantes eruantur; & Logi
In Analyſi Problematica, Problema principale eruatur; Termini explicentur; Concluſiones quibus Autor ſententiam ſuam complectitur, proponantur; Argumenta probantia in certas claſſes digerantur; & eorum Loci indicentur; una cum SylObjectionum Solutiones oſtendanCorollaria proponantur.
In Analyſi Methodica ſtricte, Praecognita Diſciplinae indiPartitio Textus fiat Methodice; Praecepta à ComConnexiones partium notentur.
§. 1. HABES Carole quod Te cupere dixiſti, Artis Logicae Compendium: multo equidem minus quam volebam perfectum; ſed quale proficiſci potuit à pectore quo nullum aegrius duas curas admittit. Tute igitur qui currente praelo ſcriptum intelligis, inter negotia multitudine pariter & diverſitate infinita, feſtiAntiqua Logica, quaeNova hic in fine adjungam. Illa igitur ut expe
§. 2. IN Majoricae urbe Palma, quae & ipſa appellatur MaRaymundus Lullius circa A. D. 1220. Adoleſcentia turpiter conſumpta, pene quadragenarius rediit ad bonam mentem. Tum ad Saracenorum converſionem fe accinxit; in eaque proſequenda multa mala perpeſſus, ab iis tandem lapidatus dicitur A. D. 1315. unde Arragonenſibus olim pro Martyre colebatur. Extitere tamen poſtea qui Dia
De Religione vero quicquid fecerit, novam Haereſin LoProdiit (inquit Sanderſonus) è media Barbarie vir magna profeſſus Raymundus Lullus; qui opus Logicum, quam ſpecioſo titulo inſignivit Artem Ma
Nunc vaniſſimae Artis (ut intelligas non fuiſſe vitalem) pene ipſa obſolevit memoria: qualis autem fuerit, ſi cognoſcere cupias, & abundes otio, Summam ejus exhibet Gaſſendus Cap. 8. De Origine & Varietate Logicae; magis perſpicuam, & exemplo (quod Gaſſendus non dedit) illuſtratam, Alſtedius Encyclopaediae tom. 4. ſect. 17.
In
Keckermannus tract. 2. Praecog. Log. c. 2. §. 39.
§. 3. CIrca A. D. 1450. Floruit Laurentius Valla; A. D. 1465. mortuus. Diligens Latinae linguae inſtauraConſtantini Donationem ſcripto edito refutavit. Hujus incepti poenas dedit, abjurata Haereſi, per Coenobium virgis caeſus, flammiſque aegre per Alphonſuam quiſque Logicam edidere, Rodolphus Agricola, A. D. 1480: Philippus Melancthon, 1525: Ludovicus Vives, 1531: Franciſcus Titlemannus, 1533: Petrus Ramus, 1543: Hieronymus Cardanus, cum ſexcen
§. 4. CAEteris vero omnibus exiſtimatione praeluxit Petrus Ramus; qui in Veromanduis natus A.D. 1515, iniquitatem fortunae ſuae, & familiae utcunque nobilis pauperSchola primum Praelenſi, poſt, in Auditorio Regio cum laude profeſſus, tandem Mathematicam profeſſionem Ipſe inſtituit, & è ſuis reditibus luculento ſtipenJacobo praeſertim Carpentario: quarum memor ille bipedum nequiſſimus, A. D. 1572, cum in Pariſienſi Laniena, latentem Ramum inveniſſet, etiam poſt depenſam pecuniam, è feneſtra praecipitem dedit, multis an
Interceſſerunt Ramo ſimultates cum multis aliis, Goveaeno autem & Perionio praeter caeteros, ob eandem cauſam; verum apud pleroſque ejus Logica magnam gratiam, novitate, & ſermonis nitore colligebat: nunc aetatem non fert; ejuſque
Nam in ea multa ſunt (inquit Sanderſonus) quae eruditis merito diſplicent: ut 1o
Innovatio terminorum Artis, & vocum jam diu receptarum in Scholis Logicorum; 2o, Mutilatio Logicae multiplex, quam Ramei limitibus nimium anguſtis definierunt, & partibus quibuſdam integris ſpoliarunt; 3o, Explicatio Uſus Logicae ex Poetarum & Oratorum ſcriptis, qui tamen res Logice non tractarunt, ſed Exoterice; 4o, Praeſcriptio unicae Methodi ubique adhibendae, ejuſque nimium exilis & moroſae, qua Diſciplinas omnes tradi volunt, per Definitiones tantum & Dichotomias. Sunt & alia plurima, qua vitia, qua defectus, in Rameis, juſta reprehenſione digniſſima: quae accurate & graviter perſequutus eſt Keckermannus tract. 2. Praecog. Log. cap. 4. per totum.
Rameae vero Logicae compendium apud Gaſſendum invecapite nono libri ſupra laudati.
§. 5. DE ipſo igitur Ramo nihil amplius dicendum. Sed operae pretium eſt audire quid exiſtimet idem Sanderſonus de inſignibus quibuſdam Syſtematicis qui ad Ra
Produxit (inquit) noviſſimum ſaeculum nonnullos Logicos, qui media quadam via Peripateticos inter & Rameos incedere geſtierunt. Invehuntur ipſi palam in Rameos, laudant Peripateticos: ſed tamen in Syſtematibus ſuis Logicis Ramei magis ſunt quam Peripatetici. Nam & terminos receptos in Peripatetica Schola immutarunt, & luxuriant nimis in Methodo; dum ſic omnia minutatim in fruſtra dividendo & ſubdividendo concîdunt, ut ſuccum rerum & ſubſtantiam interea amittant. Philippo-Ramei hi dici poſſunt, vel Syſtematici; quorum praecipuus eſt Keckermannus: quem inſequuti (non paſſibus aequis) Timplerus, Alſtedius, & alii nonnulli. Habet ille uſum ſuum, ſane magnum & perutilem; ſed iis qui judicio ſunt maturo, & probe ſubacto in Schola Peripatetica. Qui enim illius Viri ſcripta cum Scholaſticis, delectu facto Terminorum & Methodi, dextre conjungere poterit; is mea ſententia in omni Philoſophia utiliſſime verſabitur. Optârim tamen ut minus tereretur Keckermannus in manibus juventutis: qui ſunt aſſuefaciendi potius terminis Peripateticis, ac Methodo ſimpliciore inſtituendi; nec tantum pollent judicio, ut norint inutilia ab utilibus ſecernere.
Verulamium quoque & Carteſium numerat Gaſſendus; utriuſque item LoCarteſius de inVerulamio mens; cujus Organon cum Ariſtotelico nihil habet commune praeter unum Nomen. Negat Vir eximius Syllogiſmo opus eſſe ad eam rem quam parat, ad inſtituenda ſcilicet Experimenta; neque vero Ariſtotelis Logicam non probat, ſed in praeclaro opere de Augmentis Scientiarum ſaepe laudat. In ea tamen aliquid, ut in caeteris fere Scientiis deſiderat; duas praeArtem inveniendi & perluſtrandi Scientias. 2. (Quod notaſſe dicit Ariſtotelem, ſed nullibi proſequutum) Quales Demonſtrationes ad quales Materias, ſive Subjecta applicari debeant; ne
§. 7. MIttamus igitur hos duos quibus nulla Nobiſcum res eſt, quidque ipſe praeſtiterit Gaſſendus in NoArtis Cogitandi, cujus de Opere tam multa, & tam praeclara narrantur.
Natus eſt Gaſſendus A. D. 1592 Campotercerii in agro Gallico Dinienſi. Adoleſcens annorum 16, Rhetoricam pubAlphonſus, Armandi Richelii frater: Armandus ipſe vel neglexit hominem, vel neſcivit potius, quia maInſtitutionem Aſtronomicam, & nonnulla Philoſophica, aliaque quaedam Ipſe edidit; plura moriens A. D. 1655 amico ſuo Monmorio legavit: cujus au
De Autore Artis Cogitandi nihil habeo dicere, praeter ea quae Interpretationi Latinae ſunt praefixa; Converſum ſcilicet Librum è Gallico tertium recognito, quem ſcripſiſſet Janſe
Jam in Gaſſendum quadrat quod de Magiſtro ejus Epicuro dixit Cicero: ut Democrito ille, ita hic Ariſtoteli adjicit perpauca mutans; ſed ita, ut ea quae corrigere vult mihi quidem depravare videatur. Condonemus ei caetera ſi in Parte tertia de Syllogiſmo bene rem geſſerit: Sed Ille poſtulat in Figura prima Ariſtotelis primo tranſponi Praemiſſas, quo Terminus ſcilicet Medius locum medium obtineat, quod & ipſum voCohaerentem & Dejunctam, h. e. AffirmatiGeneralem, Particularem, & Miſtum; Particularem vocat, quem nos barones Expoſitorium, acutus Ille vidit à Generali ſuo eſſe diverſum.
Hiſce poſitis, rem confectam arbitratur: Quaeſtioni enim cuilibet probandae Modum unum aſſignavit; quis eſt ille tam inſatiabilis diſputandi ardor qui admittat plures? Sunt plures, inquies: Fatetur: ſed Figuras duas Ariſtotelis ad Primam reBaroko & Bokardo ad Ferio, hunc in modum Oſtenſive.
Syllogiſmus in Baroko: Omnis gemma eſt lapis; Aliquod animal non eſt lapis; Ergo, Aliquod animal non eſt gemma. Minor convertatur ſimpliciter; & ex Particulari fiat Univerfiet (inquit) compenſatio; tum converſa concluſione, efficietur Negativus miſtus hujuſmodi: Aliqua gemma eſt lapis; Nullus lapis eſt animal; Ergo, Aliqua gemma non eſt animal. Jam converſa hac Concluſione, redibit prior quam volebas, quamque nulli bono ante convertiſti.
Sed hoc non neceſſe eſt quando reducitur Syllogiſmus in Bokardo. V. g. Aliquis homo non eſt lapis; Omnis homo eſt animal; Ergo, Aliquod animal non eſt lapis. Fiet enim NeAliquod animal eſt homo; Nullus homo eſt lapis; Ergo, Aliquod animal non eſt lapis.
Et ne Te conturbet (inquit) quod in utroque Exemplo Praemiſſa particularis in Univerſalem convertitur; eſt enim
Si aliquod A non eſt B, Ergo Nullum A eſt B. Praeterea, Praemiſſa reliFit compenſatio.
Vidit inſuper Vir acutus, contra quam ſentit Ariſtoteles, in Figura ejus ſecunda affirmative interdum concludi. Valere enim hunc Syllogiſmum: Ars eſt collectio praeceptorum ad certum finem tendentium; Rhetorica eſt collectio &c. Ergo, Rhetorica eſt Ars: nam reduci poſſe ad Primam. Nullo in
Plura non adjicio, quia Virum ſane eruditum nihil horum ſentire arbitror; ſed vidiſſe iſto modo dicendum, ſi fideliter exprimere vellet Epicuram, omnium omnino Mortalium à Logica maxime alienum.
§. 8. DE Arte Cogitandi dicam primo ipſe Author quid exiſtimet.
Profitetur ſe ea potiſſimum collegiſſe quae Judicio noſtro formando aptiſſima videbantur; hunc eſſe praecipuum hujus operis Scopum; quamvis multa nova (ſed non ſua) inſeruerit, quae & mole maximam, & utilitate forſan praecipuam operis partem faciunt: quo in numero Geometrica (opinor) habet & Theologica quae ubique fere adEvulgaribus Logicis tranſtuliſſe omnia quae revera ſunt utilia; & (ne quid deſiderent Studioſi) quaedam etiam parum utilia. Addidiſſe Rhetorica quot in aliis libris qui Rhetoricam ex profeſſo docent, fruſtra forte quaeſieris: Phyſica, Ethica, immo Metaphyſica omnia ferme quae ſunt ſcitu neceſſaria. Denique quamvis omnia quae utcunque oportet diſcere hic non reperiantur, vere nihilominus affirmari poterit, omnia haberi quae memoriae mandari, & ad uſum ſervare conveniat.
Quid igitur reſtat (inquies) niſi ut abjectis omnibus aliis, hunc unum librum devoremus? Ego vero neminem deterreo; ſed fateri cogor vix aliquid mihi moleſtius accidiſſe quam ut eum perlegerem. Nam abundat Declamationibus, plerumCarteſium & Paſchalium, quorum ſcrinia compila(Converſionis e. g. & Syllogiſmorum regulas) tanto molimine aggreditur, atArgumentum Syllogiſmo pror
In librum ſuum Theologica quaſi obtorto collo pertraxit, ut poſſet Proteſtantibus convitiari: quamvis in eos nihil niſi Fallacias intendit; ut exemplis pluribus demonſtratum eſt, in initio Interpretationis Latinae.
In Euclidem involat, miſer qui tam nihil ſcit in Geometria, ut (in Diſſertatione ſecunda) putet ſe Lectorem demereri hac (arcana ſcilicet) Chiliogoni proprietate patefacta, quod omnes ejus anguli, 1996 rectis ſunt aequales: quaſi neſciret aliquis qui novit 32. e. 1. Cujuſcunque Rectilinei omnes ſimul an
Euclidaeam Anguli definitionem non probat; ſuam itaque ſubſtituit pro definitione concionem. Vide p. 284. Tum conHaec (inquit) definitio tam clare, tam nitide, & quae ſequuntur. Sed (ut omittam caetera) quid ſtupidius quam quod Ille poſtulat, in 8. def. e. 1. partem circuli proportionalem nominari? etiam cum Proportio inaequalitatis ſit? ab Euclide denique, qui de ea nihil cenſuit dicendum immo dicere non potuit donec ad Elementum uſque quintum perveniſſet?
Diſplicet illi Rationis definitio quam Euclidem dediſſe creWalliſius, multis ante annis quam hic noſter ſcribere cogitaret.
Saepe alias exagitat Euclidem; quod ferendum erat forſitan, ſi ſemel emendaſſet. Sed in parte quarta c. 10. defendentitoto capite nono fruſtra laceſſitum, nihil amplius reſpondet, quam ſentire Se, ſcribi poſſe Geome
§. 9. ARiſtotelem multo indignius quam Euclidem habet: Huic enim fortaſſe nihil debet à quo nil didicit; per Illum ſe fatetur profeciſſe. Ex Illius (inquit) Analyticis,
quamvis pro confuſis traducantur, illud omne deſumptum eſt quod de Regulis Logicis ſcitur. At ſi hoc verum, Huic obPrincipium illud generale quod tantocujus ope dijudicat ſcilicet omne genus Syllogiſmos, ſine ulla reductione ad Modum & Figuram, plane nihil amplius docet quam quod omnes docuerant SchoBonum nempe Syllogiſmum regulari per Dictum de Omni & Nullo. Inſpice ſodes hoc dictum Compendii Tui pag. 20. & oſtende quid dicat amplius haec Regula, Boni Syllogiſmi praemiſſa altera continet Concluſionem, idque reliqua oſtendit.
Jam cum ex hac Regula caeterae omnes ad Syllogiſmum perPrincipio unico confiſus, omnes quae exinde manant regulas contemnit? Quem ſi roges tamen ut ex hoc Principio Syllogiſmum aliquem quem repudiat, eſſe probet illegitimum, vel utetur iis Regulis, vel tacebit. Si porro roges ut oſtendat legitimum in Modo imperfecto, eſſe huic Principio congruentem, nec tamen faciat quod caeteri, qui fatentur ſe Reducere ad Primam; nec dicit Ipſe, nec diex hoc tantum Principio Syllogiſmum dijudicet. Dico ex hoc tantum Principio, non ut excludam ſolertiam naturalem quam in eo poſtulat hic noſter qui utatur Principio ſuo; quanquam hoc non docentis eſt, ſed optantis; ſed ne confugiat Cogitator ad Principium aliud, à ſe non poReductione demonſtrari poſſe oſtendimus Lib. 1. cap. 3. Verum (quod ibidem monuimus) Idem aliter & melius demonſtrat Ariſtoteles ex hoc Principio. Retinenda enim eſt Reductio; quod & exercitationem habeat per ſe jucundam, &
Dies me deficeret ſi vel numerando percenſerem reliqua quae in Arte illa Cogitandi probare non poſſum. Neque veCarole, caeteriſque Tui ſimilibus, Apoſtolicum illud commendo, Probate omnia; quod bonum eſt retinete. Erit fortaſſe ali