Interea medium aeneas iam classe tenebat
Certus iter: fluctusque atros aquilone secabat
Moenia respiciens: quae iam infoelicis elissae
Collucent flammmis: quae tantum accenderit ignem:
Causa latet: duri magno sed amore dolores
Polluto: notumque furens quid foemina possit:
Triste per augurium teucrorum pectora ducunt.
Vt pelagus tenuere rates: nec iam amplius vlla
Occurrit tellus: maria vndique et vndique coelum:
Olli caeruleus supra caput astitit imber
Noctem hyememque ferens: et inhorruit vnda tenebris
Ipse gubernator puppi palinurus ab alta:
Heu quianam tanti cinxerunt aethera nimbi:
Quidue pater neptunne paras: sic deinde locutus
Colligere arma iubet: validisque incumbere remis:
Obliquatque sinus in ventum: ac talia fatur.
Magnanime aenea non si mihi iuppiter auctor
Spondeat: hoc sperem italiam contingere coelo:
Mutati transuersa fremunt: et vespere ab antro
Consurgunt venti: atque in nubem cogitur aer:
Nec nos obniti contra nec tendere tantum
Sufficimus: superat quoniam fortuna sequamur:
Quoque vocat vertamus iter: nec littora longe
Fida reor fraterna erycis: portusque sicanos
Si modo rite memor seruata remetior astra.
Tum pius aeneas equidem sic poscere ventos
Iamdudum: et frustra cerno te tendere contra.
Flecte viam velis: an sit mihi gratior vlla:
Quoue magis fessas optem demittere naues:
Quam quae dardanium tellus mihi seruat acestem:
Et patris anchisae gremio complectitur ossa.
Haec vbi dicta: petunt portus: et vela secundi
Intendunt zephyri: fertur cita gurgite classis:
Et tandem laeti notae aduertuntur harenae.
At procul excelso miratus vertice montis
Aduentum: sociasque rates occurrit acestes:
Horridus in iaculis: et pelle libystidis vrsae.
Troia criniso conceptum flumine mater
Quem genuit: veterum non immemor ille parentum.
Gratatur reduces: et gaza laetus agresti
Excipit: ac fessos opibus solatur amicis.
Postera cum primo stellas oriente fugarat
Clara dies: socios in coetum littore ab omni
Aduocat aeneas: tumulique ex aggere fatur.
Dardanidae magni genus alto a sanguine diuum
Annuus exactis completur mensibus orbis:
Ex quo relliquias: diuinique ossa parentis
Condidimus terrae: moestasque sacrauimus aras:
Iamque dies (nisi fallor) adest quem semper acerbum:
Semper honoratum (sic di voluistis) habebo.
Hunc ego gaetulis agerem si syrtibus exul:
Argolico ve mari deprensus et vrbe mycenae:
Annua vota tamen: sollemnisque ordine pompas
Exequerer: strueremque suis altaria donis.
Nunc vltro ad cineres: ipsius et ossa parentis:
Haud equidem sine mente reor: sine numine diuum
Adsumus: et portus delati intramus amicos:
Ergo agite: et cuncti laetum celebremus honorem.
Poscamus ventos: atque haec mea sacra quotannis
Vrbe velit posita: templis sibi ferre dicatis.
Bina boum vobis troia generatus acestes
Dat capita in naues: diuos adhibete penates:
Et patrios epulis et quos colit hospes acestes.
Praeterea si nona diem mortalibus almum
Aurora extulerit: radiisque retexerit orbem:
Prima citae teucris ponam certamina classis:
Quique pedum cursu valet: et qui viribus audax:
Aut iaculo incedit melior leuibusque sagittis:
Seu crudo fidit pugnam committere caestu.
Cuncti adsint: meritaeque expectent praemia palmae:
Ore fauete omnes: et cingite tempora ramis.
Sic fatus: velat materna tempora myrto:
Hoc elimus facit: hoc aeui maturus acestes:
Hoc puer ascanius: sequitur quos cetera pubes.
Ille e concilio multis cum milibus ibat
Ad tumulum: magna medius comitante caterua.
Hic duo rite mero libans carchesia baccho
Fundit humi: duo lacte nouo: duo sanguine sacro.
Purpureosque iacit flores: ac talia fatur.
Salue sancte parens: iterum saluete recepti
Nequiquam cineres: animaeque vmbraeque paternae.
Non licuit fines italos: fataliaque arua:
Nec tecum ausonium: quicumque est quaerere tybrim.
Dixerat haec: adytis cum lubricus anguis ab imis
Septem ingens gyros: septena volumina traxit
Amplexus placide tumulum: lapsusque per aras
Caeruleae cui terga notae: maculosus et auro
Squamam incendebat fulgor: ceu nubibus arcus
Mille trahit varios aduerso sole colores.
Obstupuit visu aeneas: ille agmine longo
Tandem inter pateras: et leuia pocula serpens:
Libauitque dapes: rursusque innoxius imo
Successit tumulo: et depasta altaria liquit
Hoc magis incoeptos genitori instaurat honores
Incertus genium ne loci: famulum ne parentis
Esse putet: caedit quinas de more bidentes:
Totque sues: totidem nigrantes terga iuuencos
Vinaque fundebat pateris: animamque vocabat
Anchisae magni: manisque acheronte remissos:
Necnon et socii: quae cuique est copia laeti
Dona ferunt: onerantque aras: mactantque iuuencos
Ordine aena locant alii: fusique per herbam
Subiiciunt verubus prunas: et viscera torrent.
Expectata dies aderat: nonamque serena
Auroram phaethontis equi iam luce vehebant:
Famaque finitimos: et clari nomen acestae
Excierat: laeto complerant littora coetu
Visuri aeneadas: et pars certare parati.
Munera principio ante oculos circoque locantur:
In medio sacri tripodes: viridesque coronae:
Et palmae pretium victoribus: armaque et ostro
Perfusae vestes argenti aurique talenta.
Et tuba commissos medio canit aggere ludos:
Prima pares ineunt grauibus certamina remis:
Quattuor ex omni delectae classe carinae.
Velocem mnestheus: agit acri remige pistrim:
Mox italus mnestheus: genus a quo nomine memmi.
Ingentemque gyas ingenti mole chimaeram
Vrbis: opus triplici pubes quam dardana versu
Impellunt: terno consurgunt ordine remi.
Sergestusque: domus tenet a quo sergia nomen:
Centauro inuehitur magna: scyllaque cloanthus
Caerulea: genus vnde tibi romane cluenthi.
Est procul in pelago saxum: spumantia contra
Littora: quod tumidis submersum tunditur olim
Fluctibus: hiberni condunt vbi sydera cori:
Tranquillo silet: immotaque attollitur vnda
Campus: et apricis statio gratissima mergis.
Hic viridem aeneas frondenti ex ilice metam
Constituit signum nautis pater: vnde reuerti
Scirent: et longos vbi circumflectere cursus.
Tum loca sorte legunt: ipsique in puppibus auro:
Ductores longe effulgent: ostroque decori.
Caetera populea vestitur fronde iuuentus:
Nudatosque humeros oleo perfusa nitescit.
Considunt transtris: intentaque brachia remis
Intenti expectant signum: exsultantiaque haurit
Corda pauor pulsans: laudumque arrecta cupido.
Inde vbi clara dedit sonitum tuba: finibus omnes
Haud mora prosiluere suis: ferit aethera clamor
Nauticus: adductis spumant freta versa lacertis
Infindunt pariter sulcos: totumque dehiscit
Conuulsum remis: rostris stridentibus aequor.
Non tam praecipites biiugo certamine campum
Corripuere: ruuntque effusi carcere currus.
Nec sic immissis aurigae vndantia lora
Concussere iugis: pronique in verbera pendent.
Tum plausu fremituque virum studiisque fauentum
Consonat omne nemus: vocemque inclusa volutant
Littora: pulsati colles clamore resultant.
Effugit ante alios: primisque elabitur vndis
Turbam inter fremitumque gyas: quem deinde cloanthus
Consequitur melior remis: sed pondere pinus
Tarda tenet: post hos aequo discrimine pistris
Centaurusque locum tendunt superare priorem.
Et nunc pistris abit: nunc victam praeterit ingens
Centaurus: nunc vna ambae: iunctisque: feruntur
Frontibus: et longae sulcant vada salsa carinae.
Iamque propinquabant scopulo: metamque tenebant.
Cum princeps: medioque gyas in gurgite victor.
Rectorem nauis compellat voce meneten.
Quo tantum mihi dexter abis: huc dirige cursum
Littus ama: et laeuas stringat sine palmula cautes.
Altum alii teneant. dixit: sed caeca menetes
Saxa timens: proram pelagi detorquet ad vndas:
Quo diuersus abis: iterum pete saxa menete:
Cum clamore gyas reuocabat: et ecce cloanthum
Respicit instantem tergo: et propiora tenentem.
Ille inter nauemque gyae: scopulosque sonantes
Radit iter laeuum interior. subitoque priorem
Praeterit: et metis tenet aequora tuta relictis
Tum vero exarsit iuueni dolor ossibus ingens:
Nec lachrymis caruere genae: segnemque meneten
Oblitus decorisque sui: sociumque salutis
In mare praecipitem puppi deturbat ab alta.
Ipse gubernaclo rector subit: ipse magister:
Hortaturque viros: clauunque ad littora torquet.
At grauis vt fundo vix tandem redditus imo est
Iam senior: madidaque fluens in veste menetes
Summa petit scopuli: siccaque in rupe resedit
Illum et labentem teucri: et risere natantem
Et salsos rident reuomentem pectore fluctus.
Hic laeta extremis spes est accensa duobus:
Sergesto mnestheoque gyan superare morantem.
Sergestus capit ante locum: scopuloque propinquat.
Nec tota tamen ille prior praeeunte carina:
Parte prior: partem rostro premit aemula pistris.
At media socios incedens naue per ipsos
Hortatur mnestheus: nunc nunc insurgite remis
Hectorei socii: troiae quos sorte suprema
Delegi comites: nunc illas promite vires:
Nunc animos: quibus in gaetulis syrtibus vsi:
Ionioque mari: maleaeque sequacibus vndis:
Non iam prima peto mnestheus: neque vincere certo:
Quamquam o: sed superent quibus hoc neptunnae dedisti.
Extremos pudeat rediisse: hoc vincite ciues:
Et prohibete nefas. olli certamine summo
Procumbunt: vastis tremit ictibus aerea puppis.
Subtrahiturque solum: tum creber anhelitus artus
Aridaque ora quatit: sudor fluit vndique riuis.
Attulit ipse viris optatum casus honorem:
Namque furens animi dum proram ad saxa suburget
Interior: spatioque subit sergestus iniquo.
Infoelix saxis in procurrentibus haesit.
Concussae cautes: et acuto in murice remi
Obnixi crepuere: illisaque prora pependit.
Consurgunt nautae: et magno clamore morantur.
Ferratasque trudes: et acuta cuspide contos
Expediunt: fractosque legunt in gurgite remos.
At laetus mnestheus: successuque acrior ipso
Agmine remorum celeri: ventisque vocatis
Prona petit maria: et pelago decurrit aperto.
Qualis spelunca subito commota columba
Cui domus: et dulces latebroso in pumice nidi
Fertur in arua volans: plausumque exterrita pennis
Dat tecto ingentem: mox aere lapsa quieto
Radit iter liquidum: celeris neque commouet alas:
Sic mnestheus: sic ipsa fugat secat vltima pistris
Aequora: sic illam fert impetus ipse volantem.
Et primum in scopulo luctantem deserit alto
Sergestum: breuibusque vadis: frustraque vocantem
Auxilia: et fractis discentem currere remis:
Inde gyan: ipsamque ingenti mole chimaeram
Consequitur: cedit quoniam spoliata magistro est.
Solus iamque ipso superest in fine cloanthus
Quem petit: et summis annixus viribus vrget.
Tum vero ingeminat clamor: cunctique sequentem
Instigant studiis: resonatque clamoribus aether.
Hi proprium decus: et partum indignantur honorem
Ni teneant: vitamque volunt pro laude pacisci.
Hos successus alit: possunt: quia posse videntur:
Et fors aequatis cepissent praemia rostris.
Ni palmas ponto tendens vtrasque cloanthus:
Fudissetque preces diuosque in vota uocasset:
Dii quibus imperium pelagi: quorum aequora curro:
Vobis laetus ego hoc candentem in littore taurum
Constituam ante aras voti reus: extaque salsos
Porriciam in fluctus: et vina liquentia fundam
Dixit: eumque imis sub fluctibus audiit omnis
Nereidum phorcique chorus panopaeaque virgo
Et pater ipse manu magna portunus euntem
Impulit: illa noto citius volucrique sagitta
Ad terram fugit: et portu se condidit alto.
Tum satus anchisa cunctis ex more vocatis
Victorem magna praeconis voce cloanthum
Declarat: viridique aduelat tempora lauro:
Muneraque in naues ternos aptare iuuencos
Vinaque et argenti magnum dat ferre talentum.
Ipsis praecipuos ductoribus addit honores.
Victori chlamydem auratam: quam plurima circum
Purpura: maeandro duplici meliboea cucurrit:
Intextusque puer frondosa regius ida
Veloces iaculo ceruos cursuque fatigat:
Acer anhelanti similis: quem praepes ab ida
Sublimem pedibus rapuit iouis armiger vncis
Longaeui palmas nequicquam ad sydera tendunt
Custodes: saeuitque canum latratus in auras.
At qui deinde locum tenuit virtute secundum
Leuibus huic hamis consertam: auroque trilicem
Loricam: quam demoleo detraxerat ipse:
Victor apud rapidum simoenta sub ilio alto
Donat habere viro: decus et tutamen in armis.
Vix illam famuli phegeus sagarisque ferebant
Multiplicem connixi humeris: indutus at olim
Demoleos cursu palantes troas agebat.
Tertia dona facit geminos ex aere lebetas:
Cymbiaque argento perfecta atque aspera signis.
Iamque adeo donati omnes: opibusque superbi
Puniceis ibant euicti tempora taenis:
Cum scaeuo e scopulo multa vix arte reuulsus:
Amissis remis atque ordine debilis vno:
Irrisam sine honore ratem sergestus agebat:
Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens
Aerea quem obliquum rota transiit: aut grauis ictu
Seminecem liquit saxo: lacerumque viator
Nequicquam longos fugiens dat corpore tortus:
Parte ferox: ardensque oculis: et sibila colla
Arduus attollens: pars volnere clauda retentat:
Nexantem nodis: seque in sua membra plicantem:
Tali remigio nauis se tarda mouebat:
Vela facit tamen et plenis subit ostia velis
Sergestum aeneas promisso munere donat
Seruatam ob nauem laetus sociosque reductos:
Olli serua datur operum haud ignara mineruae:
Cressa genus pholoe: geminique sub vbere nati.
Hoc pius aeneas misso certamine tendit
Gramineum in campum: quem collibus vndique curuis
Cingebant syluae mediaque in valle theatri
Circus erat: quo se multis cum milibus heros:
Consessu medium tulit extructoque resedit.
Hic qui forte velint rapido contendere cursu
Inuitat preciis animos: et praemia ponit.
Vndique conueniunt teucri mixtique sicani:
Nisus et euryalus primi.
Euryalus forma insignis viridique iuuenta:
Nisus amore pio pueri: quos deinde secutus
Regius egregia priami de stirpe diores:
Hunc salius simul et patron: quorum alter acarnan
Alter ab arcadio tegeae de sanguine gentis:
Tum duo trinacrii iuuenes helymus: panopesque
Assueti syluis comites senioris acestae.
Multi praeterea quos fama obscura recondit:
Aeneas quibus in mediis sic deinde locutus.
Accipite haec animis: laetasque aduertite mentes:
Nemo ex hoc numero mihi non donatus abibit.
Gnosia bina dabo leuato lucida ferro
Spicula: caelatamque argento ferre bipennem.
Omnibus hic erit vnus honos: tres praemia primi
Accipient: flauaque caput nectentur oliua.
Primus equum phaleris insignem victor habeto.
Alter amazoniam pharetram plenamque sagittis.
Threiciis: lato quam circumplectitur auro
Baltheus: et tereti subnectit fibula gemma.
Tertius argolica hac galea contentus abito.
Haec vbi dicta locum capiunt: signoque repente
Corripiunt spatia audito: limenque relinquunt.
Effusi nymbo similes: simul vltima signant.
Primus abit longeque ante omnia corpora nisus
Emicat: et ventis et fulminis ocyor alis
Proximus huic longo sed proximus interuallo
Insequitur salius: spatio post deinde relicto
Tertius euryalus.
Euryalumque helymus sequitur: quo deinde sub ipso
Ecce volat: calcemque terit iam calce diores
Incumbens humero: spatia et si plura supersint
Transeat elapsus prior: ambiguumque relinquat.
Iamque fere spatio extremo fessique sub ipsum
Finem aduentabant: leui cum sanguine nisus
Labitur infoelix: caesis vt forte iuuencis
Fusus humum: viridesque super madefecerat herbas.
Hic iuuenis iam victor ouans vestigia presso
Haud tenuit titubata solo: sed pronus in ipso
Concidit: immundoque fimo: sacroque cruore.
Non tamen euryali non ille oblitus amorum:
Nam sese opposuit salio per lubrica surgens.
Ille autem spissa iacuit reuolutus harena.
Emicat euryalus et murmure victor amici
Prima tenet: plausuque volat fremituque secundo.
Post helymus: subit et nunc tertia palma diores.
Hic totum caueae consessum ingentis: et ora
Prima patrum magnis salius clamoribus implet.
Ereptumque dolo reddi sibi poscit honorem:
Tutatur fauor euryalum: lachrymaeque decorae:
Gratior et pulchro veniens in corpore virtus
Adiuuat: et magna proclamat voce diores.
Qui subiit palmae: frustraque ad praemia venit
Vltima: si primi salio reddantur honores.
Tum pius aeneas vestra inquit munera vobis
Certa manent pueri: et palmam mouet ordine nemo.
Me liceat casum miserari insontis amici.
Sic fatus tergum getuli immane leonis
Dat salio villis onerosum atque vnguibus aureis.
Hic nisus si tanta inquit sunt praemia victis:
Et te lapsorum miseret: quae munera niso
Digna dabis.' primam merui qui laude coronam.
Ni me quae salium fortuna inimica tulisset:
Et simul his dictis faciem ostentabat: et vdo
Turpia membra fimo: risit pater optimus olli
Et clypeum efferri iussit dydimaonis artes.
Neptunni sacro danais de poste refixum.
Hoc iuuenem egregium praestanti munere donat.
Post vbi confecti cursus et dona peregit.
Nunc si cui virtus animusque in pectore praesens
Adsit: et euinctis attollat brachia palmis.
Sic ait: et geminum pugnae proponit honorem.
Victori velatum auro vittisque iuuencum:
Ensem atque insignem galeam solatia victo.
Nec mora continuo vastis cum viribus effert
Ora darhes: magnoque virum se murmure tollit.
Solus qui paridem solitus contendere contra.
Idemque ad tumulum: quo maximus occubat hector
Victorem buten immani corpore: qui se
Bebrycia veniens amici de gente ferebat
Perculit: et fulua moribundum extendit harena.
Talis prima darhes caput altum in praelia tollit:
Ostenditque humeros latos: alternaque iactat
Brachia portendens: et verberat ictibus auras.
Quaeritur huic alius: nec quisquam ex agmine tanto
Audet adire virum: manibusque inducere caestus.
Ergo alacris cunctosque putans excedere pugna:
Aeneae stetit aute pedes: nec plura moratus
Tum leua taurum cornu tenet: atque ita fatur.
Nate dea si nemo audet se credere pugnae
Quae finis standi.' quo me decet vsque teneri.'
Ducere dona iube: cuncti simul ore fremebant
Dardanidae: reddique viro promissa iubebant.
Hic grauis entellum dictis castigat acestes:
Proximus vt viridante toro consederat herbae.
Entelle heroum quondam fortissime: frustra
Tanta ne tam patiens nullo certamine tolli
Dona sines.' vbi nunc nobis deus ille magister
Nequicquam memoratus eryx.' vbi fama per omnem
Trinacriam: et spolia illa tuis pendentia tectis.'
Ille sub haec: non laudis amor nec gloria cessit
Pulsa metu: sed enim gelidus tardante senecta
Sanguis hebet: frigentque effoetae in corpore vires:
Si mihi quae quondam fuerat: quaque improbus iste
Exultat fidens: si nunc foret illa iuuenta.
Haud equidem precio inductus pulchroque iuuenco
Venissem: nec dona moror. sic deinde locutus
In medium geminos immani pondere caestus
Proiecit: quibus acer eryx in proelia suetus
Ferre manum: duroque intendere brachia tergo.
Obstipuere animi: tantorum ingentia septem
Terga boum: plumbo insuto ferroque rigebant.
Ante omnes stupet ipse darhes: longeque recusat:
Magnanimusque anchisiades: et pondus: et ipsa
Huc illuc vinclorum immensa volumina versat:
Tum senior tales referebat pectore voces:
Quid.' siquid caestus ipsius et herculis arma
Vidisset: tristemque hoc ipso in littore pugnam.
Haec germanus eryx quondam tuus arma gerebat.
Sanguine cernis adhuc sparsoque infecta cerebro.
His magnum alciden contra stetit: his ego suetus:
Dum melior vires sanguis dabat: aemula necdum
Temporibus geminis canebat sparsa senectus.
Sed si nostra darhes haec troius arma recusat:
Idque pio sedet aeneae: probat auctor acestes:
Aequemus pugnas: erycis tibi terga remitto.
Solue metus: et tu troianos exue caestus.
Haec fatus duplicem ex humeris reiecit amictum:
Et magnos membrorum artus: magna ossa lacertosque
Exuit: atque ingens media consistit harena.
Tum satus anchisa caestus pater extulit aequos:
Et paribus palmas amborum innexuit armis.
Constitit in digitos extemplo arrectus vterque.
Brachiaque ad superas interritus extulit auras.
Abduxere retro longe capita ardua ab ictu
Immiscentque manus manibus: pugnamque lacessunt:
Ille pedum melior motu: fretusque iuuenta.
Hic membris et mole valens: sed tarda trementi
Genua labant: vastos quatit aeger anhelitus artus.
Multa viri nequicquam inter se vulnera iactant.
Multa cauo lateri ingeminant: et pectore vastos
Dant sonitus: erratque aures et tempora circum
Crebra manus: duro crepitant sub vulnere malae.
Stat grauis entellus: nisuque immotus eodem:
Corpore tela modo atque oculis vigilantibus exit:
Ille velut celsam oppugnat qui molibus vrbem:
Aut montana sedet circum castella sub armis
Nunc hos nunc illos aditus: omnemque pererrat
Arte locum: et variis assultibus irritus vrget.
Ostendit dextram insurgens entellus: et alte
Extulit: ille ictum venientem a vertice velox
Praeuidit: celerique elapsus corpore cessit:
Entellus vires in ventum effudit: et vltro
Ipse grauis: grauiterque ad terram pondere vasto
Concidit: vt quondam caua concidit aut erymantho
Aut ida in magna radicibus eruta pinus.
Consurgunt studiis teucri: et trinacria pubes
It clamor coelo: primusque accurrit acestes:
Aequaeuumque ab humo miserans attollit amicum.
At non tardatus casu neque territus heros
Acrior ad pugnam redit: ac vim suscitat ira:
Tum pudor incendit vires: et conscia virtus:
Praecipitemque darhen ardens agit aequore toto.
Nunc dextra ingeminans ictus: nunc ille sinistra:
Nec mora nec requies: quam multa grandine nimbi
Culminibus crepitant: sic densis ictibus heros
Creber vtraque manu pulsat: versatque darheta.
Tum pater aeneas procedere longius iras:
Et saeuire animis entellum haud passus acerbis.
Sed finem imposuit pugnae: fessumque darheta
Eripuit mulcens dictis: ac talia fatur.
Infoelix quae tanta animum dementia cepit.'
Non vires alias: conuersaque numina sentis.'
Cede deo: dixitque: et proelia voce diremit.
Ast illum fidi aequales genua aegra trahentem:
Iactantemque vtroque caput: crassumque cruorem
Ore reiectantem: mixtosque in sanguine dentes:
Ducunt ad naues: galeamque ensemque vocati
Accipiunt: palmam entello taurumque relinquunt.
Hic victor superans animis: tauroque superbus:
Nate dea: vosque haec inquit cognoscite teucri
Et mihi quae fuerint iuuenili in corpore vires:
Et qua seruetis reuocatum a morte darheta:
Dixit: et aduersi contra stetit ora iuuenci:
Qui donum astabat pugnae: durosque reducta
Librauit dextra: media inter cornua caestus
Arduus: effractoque illisit in ossa cerebro.
Sternitur: exanimisque tremens procumbit humi bos:
Ille super tales effudit pectore voces.
Hanc tibi eryx meliorem animam pro morte darhetis
Persoluo: hic victor caestus artemque repono.
Protinus aeneas celeri certare sagitta
Inuitat qui forte velint: et praemia ponit:
Ingentique manu malum de naue seresti
Erigit: et volucrem traiecto in fune columbam:
Quo tendant telum: malo suspendit ab alto.
Conuenere viri: deiectamque aerea sortem
Accepit galea: et primus clamore secundo
Hyrtacidae ante omnes exit locus hippocoontis:
Quem modo nauali mnestheus certamine victor
Consequitur: viridi mnestheus euinctus oliua.
Tertius eurytion tuus o clarissime frater
Pandare: qui quondam iussus confundere foedus:
In medios telum torsisti primus achiuos:
Extremus galeaque ima subsedit acestes:
Ausus et ipse manu iuuenum tentare laborem.
Tunc validis flexos incuruant viribus arcus
Pro se quisque viri: et depromunt tela pharetris.
Primaque per coelum neruo stridente sagitta
Hyrtacidae iuuenis: volucres diuerberat auras:
Et venit: aduersique infigitur arbore mali.
Intremuit malus: timuitque exterrita pennis
Ales: et ingenti sonuerunt omnia plausu.
Post acer mnestheus adducto constitit arcu
Alta petens: pariterque oculos telumque tetendit.
Ast ipsam miserandus auem contingere ferro
Non valuit: nodos et vincula linea rupit:
Quis innexa pedem malo pendebat ab alto
Illa notos atque alta volans in nubila fugit.
Tum rapidus iamdudum arcu contenta parato
Tela tenens fratrem eurycion in vota vocauit.
Iam vacuo laetam coelo speculatus: et alis
Plaudentem nigra figit sub nube columbam.
Decidit exanimis: vitamque reliquit in astris
Aeriis: fixamque refert delapsa sagittam.
Amissa solus palma superabat acestes:
Qui tamen aethereas telum contorsit in auras:
Ostentans artem: pariterque arcumque sonantem.
Hic oculis subito obiicitur: magnoque futurum
Augurio monstrum: docuit post exitus ingens
Seraque terrifici cecinerunt omina vates:
Namque volans liquidis in nubibus arsit arundo.
Signauitque viam flammmis: tenuesque recessit
Consumpta in ventos: coelo ceu saepe refixa
Transcurrunt: crinemque volantia sydera ducunt.
Attonitis haesere animis: superosque precati
Trinacrii teucrique viri: nec maximus omen
Abnuit aeneas: sed laetum amplexus acestem:
Muneribus cumulat magnis: ac talia fatur.
Sume pater: nam te voluit rex magnus olympi:
Talibus auspiciis exortem ducere honorem.
Ipsius anchisae longeui hoc munus habebis:
Cratera impressum signis: quem thracius olim
Anchisae genitori in magno munere cisseus:
Ferre sui dederat monumentum: et pignus amoris.
Sic fatus: cingit viridanti tempora lauro:
Et primum ante omnes victorem appellat acestem:
Nec bonus eurycion praelato inuidit honori.
Quamuis solus auem coelo deiecit ab alto.
Proximus ingreditur donis: qui vincula rupit:
Extremus volucri qui fixit arundine malum.
At pater aeneas nondum certamine misso:
Custodem ad se comitemque impubis iuli
Epitiden vocat: et fidam sic fatur ad aurem.
Vade age: et ascanio si iam puerile paratum
Agmen habet secum: cursusque instruxit equorum
Ducat auo turmas: et sese ostendat in armis.
Dic ait: ipse omnem longo decedere circo
Infusum populum: et campos iubet esse patentes.
Incedunt pueri: pariterque ante ora parentum
Frenatis lucent in equis: quos omnis euntes
Trinacriae mirata fremit troiaeque iuuentus.
Omnibus in morem tonsa coma pressa corona.
Cornea bina ferunt praefixa hastilia ferro:
Pars leues humero pharetras: et pectore summo
Flexilis obtorti per collum it circulus auri.
Tres equitum numero turmae: ternique vagantur
Ductores: pueri bisseni quemque secuti.
Agmine partito fulgent: paribusque magistris.
Vna acies iuuenum ducit: quam paruus ouantem
Nomen aui referens priamus: tua clara polite
Progenies: auctura italos: quem thracius albis
Portat equus bicolor maculis: vestigia primi
Alba pedis: frontemque ostentans arduus albam.
Alter atis: genus vnde acti dixere latini:
Paruus atis: pueroque puer dilectus iulo:
Extremus formaque ante omnes pulcher iulus
Sidonio est inuectus equo: quem candida dido
Esse sui dederat monumentum: et pignus amoris.
Caetera trinacriae pubes senioris acestae
Fertur equis.
Excipiunt plausu pauidos: gaudentque tuentes
Dardanidae: veterumque agnoscunt ora parentum
Postquam omnem laeti consessum: oculosque suorum
Lustrauere in equis: signum clamore paratis
Epitides longe dedit: insonuitque flagello.
Olli discurrere pares: atque agmina terni
Diductis soluere choris: rursusque vocati
Conuertere vias: infestaque tela tulere:
Inde alias ineunt cursus: aliosque recursus:
Aduersis spatiis: alternosque orbibus orbes
Impediunt: pugnaeque cient simulachra sub armis
Et nunc terga fugae nudant: nunc spicula vertunt
Infensi: pariter facta nunc pace feruntur.
Vt quondam creta fertur labyrinthus in alta
Parietibus textum caecis iter: ancipitemque
Mille viis habuisse dolum: qua signa sequendi
Falleret indeprensus: et irremeabilis error.
Haud aliter teucrum nati vestigia cursu
Impediunt: texuntque fugas: et praelia ludo
Delphinum similes qui per maria humida nando
Carpathium libycumque secant: luduntque per vndas.
Hunc morem cursus: atque haec certamina primus
Ascanius longam muris cum cingeret albam
Rettulit: et priscos docuit celebrare latinos:
Quo puer ipse modo secum: quo troia pubes
Albani docuere suos: hinc maxima porro
Accepit roma: et patrium seruauit honorem.
Troiaque nunc pueri troianum dicitur agmen.
Hac celebrata tenus sancto certamina patri.
Hic primum fortuna fidem mutata nouauit:
Dum variis tumulo referunt solennia ludis:
Irim de coelo misit saturnia iuno.
Iliacam ad classem: ventosque aspirat eunti
Multa monens: nec dum antiquum saturata dolorem.
Illa viam celerans per mille coloribus arcum:
Nulli visa cito decurrit tramite virgo.
Conspicit ingentem concursum: et littora lustrat:
Desertosque videt portus: classemque relictam.
At procul in sola secretae troades acta
Amissum anchisen flebant: cunctaeque profundum
Pontum aspectabant flentes: heu tot vada fessis
Et tantum superesse maris: vox omnibus vna:
Vrbem orant: taedet pelagi perferre laborem.
Ergo inter medias sese haud ignara nocendi
Coniicit: et faciemque deae vestemque reponit.
Fit beroe ismarii coniunx longaeua doricli:
Cui genus: et quondam nomen natique fuissent.
Ac sic dardanidum mediam se matribus infert.
O miserae: quas non manus (inquit) achaica bello
Traxerit ad laetum patriae sub moenibus: o gens
Infoelix: cui te exitio fortuna reseruat.'
Septuma post troiae excidium iam vertitur aestas:
Cum freta cum terras omnes: tot inhospita saxa
Syderaque emensae ferimur: dum per mare magnum
Italiam sequimur fugientem: et voluimur vndis.
Hic erycis fines fraterni: atque hospes acestes
Quis prohibet muros iacere: et dare ciuibus vrbem.'
O patria et rapti nequicquam ex hoste penates
Nulla ne iam troiae dicentur moenia.' nusquam
Hectoreos amnes xanthum et simoenta videbo.'
Quin agite et mecum infaustas exurite puppes:
Nam mihi cassandrae per somnum vatis imago
Ardentes dare visa faces: hic quaerite troiam:
Hic domus est inquit nobis nunc tempus agi res.
Nec tantis mora prodigiis: en quattuor arae
Neptunno deus ipse faces: animumque ministrat.
Haec memorans prima infensum vi corripit ignem:
Sublataque procul dextra connixa choruscat:
Et iacit: arrectae mentes / stupefactaque corda
Iliadum: hic vna in multis quae maxima natu
Pirgo tot priami natorum regia nutrix.
Non beroe vobis: non haec rhoeteia matres:
Est doricli coniunx: diuini signa decoris
Ardentesque notate oculos: qui spiritus illi:
Qui vultus vocis ve sonus: vel gressus eunti:
Ipsa egomet dudum beroen digressa: reliqui
Aegram indignantem: tali quod sola careret
Munere: nec meritos anchisae inferret honores:
Haec effata.
At matres primo ancipites: oculisque malignis
Ambiguae spectare rates: miserum inter amorem
Praesentis terrae: fatisque vocantia regna:
Cum dea se paribus per coelum sustulit alis:
Ingentemque fuga secuit sub nubibus arcum.
Tum vero attonitae monstris: actaeque furore
Conclamant: rapiuntque focis penetralibus ignem:
Pars spoliant aras: frondem ac virgulta facesque
Coniiciunt: furit immissis vulcanus habenis:
Transtra per et remos: et pictas abiete puppes.
Nuncius anchisae ad tumulum: cuneosque theatri
Incensas perfert naues eumelus: et ipsi
Respiciunt atram in nymbo volitare fauillam.
Primus et ascanius cursusque vt laetus equestres
Ducebat: sic acer equo turbata petiuit
Castra: nec exanimes possunt retinere magistri.
Quis furor iste nouus: quo nunc quo tenditis inquit
Heu miserae ciues.' non hostem inimicaque castra
Argiuum: vestras spes vritis: en ego vester
Ascanius: galeam ante pedes proiecit inanem:
Qua ludo indutus belli simulachra ciebat.
Accelerat simul aeneas: simul agmina teucrum:
Ast ille diuersa metu per littora passim
Diffugiunt: syluasque: et sicubi concaua furtim
Saxa petunt. piget incepti lucisque: suosque
Mutatae agnoscunt: excussaque pectore iuno est.
Sed non iccirco flammmae: atque incendia vires
Indomitas posuere: vdo sub robore viuit
Stuppa vomens tardum fumum: lentusque carinas
Est vapor: et toto descendit corpore pestis.
Nec vires heroum infusaque flumina prosunt.
Tum pius aeneas humeris abscindere vestem:
Auxilioque vocare deos: et tendere palmas:
Iuppiter omnipotens si nondum exosus ad vnum
Troianos: si quid pietas antiqua labores
Respicit humanos: da flammmam euadere classi
Nunc pater: et tenues teucrum res eripe leto:
Vel tu quod superest infesto fulmine morti:
Si mereor dimitte: tuaque hic obrue dextra:
Vix haec ediderat: cum effusis imbribus atra
Tempestas sine more furit: tonitruque tremiscunt
Ardua terrarum et campi: ruit aethere toto
Turbidus imber aqua: densisque nigerrimus austris:
Implenturque super puppes: semusta madescunt
Robora: restinctus donec vapor omnis et omnes
Quattuor amissis seruatae a peste carinae.
At pater aeneas casu concussus acerbo:
Nunc huc ingentes: nunc illuc pectore curas
Mutabat: versans siculis ne resideret aruis:
Oblitus fatorum: italas ne capesseret oras:
Tum senior nautes: vnum tritonia pallas
Quem docuit: multaque insignem reddidit arte.
Haec responsa dabat: vel quae portenderet ira
Magna deum: vel quae fatorum posceret ordo.
Iisque hic aeneam solatus vocibus infit.
Nate dea quo fata trahunt rerrahuntque sequamur:
Quicquid erit: superanda omnis fortuna ferendo est.
Est tibi dardanius diuinae stirpis acestes:
Hunc cape consiliis socium: et coniunge volentem.
Huic trade amissis superant qui nauibus: et quos
Pertesum magni incoepti: rerumque tuarum est.
Longaeuosque senes: ac fessas aequore matres:
Et quicquid tecum inualidum: metuensque pericli est
Delige: et his habeant terris sine moenia fessi.
Vrbem appellabunt promisso nomine acestam.
Talibus incensus dictis senioris amici:
Tum vero in curas animum diducitur omnes:
Et nox atra polum bigis subuecta tenebat:
Visa dehinc coelo facies delapsa parentis
Anchisae: subito tales effundere voces.
Nate mihi vita quondam: dum vita manebat:
Chare magis: nate iliacis exercite fatis.
Imperio iouis huc venio: qui classibus ignem
Depulit: et coelo tandem miseratus ab alto est:
Consiliis pare: quae nunc pulcherrima nautes
Dat senior: lectos iuuenes fortissima corda
Defer in italiam: gens dura atque aspera cultu
Debellanda tibi latio est: ditis tamen ante
Infernas accede domos: et auerna per alta
Congressus pete nate meos: non me impia namque
Tartara habent: tristes ve vmbrae: sed amoena piorum
Concilia: elysiumque colo: huc casta sybilla
Nigrarum multo pecudum te sanguine ducet.
Tum genus omne tuum: et quae dentur moenia disces.
Iamque vale: torquet medios nox humida cursus.
Et me saeuus equis oriens afflauit anhelis.
Dixerat: et tenues fugit ceu fumus in auras.
Aeneas quo deinde ruis.' quo proripis.' inquit.
Quem fugis: aut quis te nostris complexibus arcet.'
Haec memorans cinerem: et sopitos suscitat ignes:
Pergameumque larem: et canae penetralia vestae
Farre pio: et plena supplex veneratur acerra:
Extemplo socios: primumque arcessit acestem.
Et iouis imperium: et chari praecepta parentis
Edocet: et quae nunc animo sententia constet.
Haud mora consiliis: nec iussa recusat acestes:
Transcribunt vrbi matres: populumque volentem.
Deponunt animos nil magnae laudis egentes.
Ipsi transtra nouant: flammmisque ambesa reponunt
Robora nauigiis: aptant remosque rudentesque
Exigui numero: sed bello viuida virtus.
Interea aeneas vrbem designat aratro:
Sortiturque domos: hoc ilium et haec loca troiae
Esse iubet: gaudet regno troianus acestes.
Indicitque forum: et patribus dat iura vocatis.
Tum vicina astris: erycino in vertice sedes
Fundatur veneri idaliae: tumuloque sacerdos:
Ac lucus late sacer additur anchisaeo.
Iamque dies epulata nouem gens omnis: et aris
Factus honos: placidi strauerunt aequora venti:
Creber et aspirans rursus vocat auster in altum.
Exoritur procurua ingens per littora fletus.
Complexi inter se noctemque diemque morantur:
Ipsae iam matres: ipsi quibus aspera quondam
Visa maris facies: et non tolerabile numen
Ire volunt: omnemque fugae perferre laborem:
Quos bonus aeneas dictis solatur amicis:
Et consanguineo lachrymans commendat acestae.
Tris eryci vitulos: et tempestatibus agnam
Caedere deinde iubet: soluique ex ordine funes.
Ipse caput tonsae foliis euinctus oliuae:
Stans procul in puppi pateram tenet: extaque salsos
Proiicit in fluctus: ac vina liquentia fundit.
Prosequitur surgens a puppi ventus euntes.
Certatim socii feriunt mare: et aequora verrunt.
At venus interea neptunnum exercita curis
Alloquitur: talesque effundit pectore questus.
Iunonis grauis ira: nec exaturabile pectus
Cogunt me neptunne preces descendere in omnes:
Quam nec longa dies: pietas nec mitigat vlla:
Nec iouis imperio: fatis ue infracta quiescit.
Non media de gente phrygum exedisse nefandis
Vrbem odiis satis est: poenam traxisse per omnem
Relliquias: troiae cineres atque ossa peremptae
Insequitur: causas tanti sciat illa furoris.
Ipse mihi nuper libycis (tu testis) in vndis
Quam molem subito excierit: maria omnia coelo
Miscuit aeoliis nequicquam freta procellis
In regnis hoc ausa tuis.
Proh scelus ecce etiam troianis matribus actis
Exussit foede puppes:: et classe subegit
Amissa socios ignotae linquere terrae:
Quod superest: oro liceat dare tuta per vndas
Vela tibi: liceat laurentem attingere thybrim.
Si concessa peto: si dant ea moenia parcae.
Tum saturnius haec domitor maris edidit alti.
Fas omne est cytherea meis te fidere regnis.
Vnde genus ducis: merui quoque: saepe furores
Compressi: et rabiem tantam coelique marisque.
Nec minor in terris: xanthum simoentaque testor:
Aeneae mihi cura tui: cum troia achilles
Exanimata sequens impingeret agmina muris:
Milia multa daret leto: gemerentque repleti
Amnes: nec reperire viam: atque euoluere posset
In mare se xanthus: pelidae tunc ego forti
Congressum aeneam: nec diis: nec viribus aequis:
Nube caua eripui: cuperem cum vertere ab imo
Structa meis manibus periurae moenia troiae.
Nunc quoque mens eadem mihi perstat: pelle timores:
Tutus quos optas portus accedet: auerni.
Vnus erit tantum amissum quem gurgite quaeres.
Vnum pro multis dabitur caput.
His vbi laeta deae permulsit pectora dictis.
Iungit equos curru genitor: spumantiaque addit
Frena feris: manibusque omnes effundit habenas.
Caeruleo per summa leuis volat aequora curru.
Subsidunt vndae: tumidumque sub axe tonanti
Sternitur aequor aquis: fugiunt vasto aethere nimbi.
Tum variae comitum facies immania cete:
Et senior glauci chorus: inousque palemon:
Tritonesque citi. phorcique exercitus omnis:
Leua tenent thetis: et melite panopeaque virgo:
Nisaee spioque: thaliaque cymodoceque.
Hic patris aeneae suspensam blanda vicissim
Gaudia pertentant mentem: iubet ocyus omnes
Attolli malos: intendi brachia velis:
Vna omnes fecere pedem: pariterque sinistros
Nunc dextros soluere sinus: vna ardua torquent
Cornua: detorquentque: ferunt sua flammina classem:
Princeps ante omnes densum palinurus agebat
Agmen: ad hunc alii cursum contendere iussi.
Iamque fere mediam caeli nox humida metam
Contigerat: placida laxabant membra quiete.
Sub remis fusi per dura sedilia nautae:
Cum leuis aetheriis delapsus somnus ab astris
Aera dimouit tenebrosum: et dispulit vmbras.
Te palinure petens: tibi somnia tristia portans
Insonti: puppique deus consedit in alta
Phorbanti similis: funditque has ore loquelas.
Iasidae palinure ferunt ipsa aequora classem:
Aequatae spirant aurae: datur hora quieti:
Pone caput: fessosque oculos furare labori.
Ipse ego paulisper pro te tua munera inibo:
Cui vix attollens palinurus lumina: fatur.
Me ne salis placidi vultum fluctusque quietos
Ignorare iubes.' mene huic confidere monstro.'
Aeneam credam: quidenim fallacibus austris:
Et coelo totiens deceptus fraude sereni.'
Talia dicta dabat: clauumque affixus: et haerens
Nusquam amittebat: oculosque sub astra tenebat.
Ecce deus ramum letaeo rore madentem:
Vique soporatum stygia: super vtraque quassat
Tempora: cunctantique natantia lumina soluit.
Vix primos inopina quies laxauerat artus.
Et super incumbens: cum puppis parte reuulsa
Cumque gubernaclo liquidas proiecit in vndas
Praecipitem: ac socios nequicquam saepe vocantem.
Ipse volans tenues se sustulit ales ad auras.
Currit iter tutum: non secius aequore classis
Promissisque patris neptunni interrita fertur.
Iamque adeo scopulos syrenum aduecta subibat
Difficiles quondam: multorumque ossibus albos.
Tunc rauca assiduo longe sale saxa sonabant:
Cum pater amisso fluitantem errare magistro
Sensit: et ipse ratem nocturnis rexit in vndis
Multa gemens: casuque animum concussus amici.
O nimium coelo et pelago confise sereno:
Nudus in ignota palinure iacebis harena.

Sic fatur lachrymans: classique immittit habenas.
Et tandem euboicis cumarum allabitur oris.
Obuertunt pelago proras: tum dente tenaci
Anchora fundabat naues: et littora curuae
Praetexunt puppes: iuuenum manus emicat ardens
Littus in hesperium: quaerit pars semina flammae
Abstrusa in venis silicis: pars densa ferarum
Tecta rapit syluas: inuentaque flumina monstrat.