<Aeneid>
<Book VII>
<Plain>

Iamque rubescebat radiis mare: et aethere ab alto
Aurora in roseis fulgebat lutea bigis:
Cum venti posuere: omnisque repente resedit
Flatus: et in lento luctantur marmore tonsae:
Atque hic aeneas ingentem ex aequore lucum
Prospicit: hunc inter fluuio tiberinus amoeno
Vorticibus rapidis et multa flauus harena
In mare prorumpit: variae circumque supraque
Assuetae ripis volucres: et fluminis alueo
Aethera mulcebant cantu: lucoque volabant.
Flectere iter sociis: terraeque aduertere proras
Imperat: et laetus fluuio succedit opaco.
Nunc age qui reges erato: quae tempora rerum
Quis latio antiquo fuerit status: aduena classem
Cum primum ausoniis exercitus appulit oris
Expediam: et primae reuocabo exordia pugnae.
Tu vatem tu diua mone: dicam horrida bella
Dicam acies: actosque animis in funera reges:
Tyrrhenamque manum totamque sub arma coactam
Hesperiam: maior rerum mihi nascitur ordo:
Maius opus moueo: rex arua latinus et vrbes
Iam senior longa placidas in pace regebat.
Hunc fauno et nympha genitum laurente marica
Accipimus: fauno picus pater: isque parentem
Te saturne refert: tu sanguinis vltimus auctor.
Filius huic fato diuum: prolesque virilis
Nulla fuit: primaque oriens erepta iuuenta est:
Sola domum et tantas seruabat filia sedes
Iam matura viro iam plenis nubilis annis.
Multi illam magno e latio totaque petebant
Ausonia: petit ante alios pulcherrimus omnes
Turnus auis atauisque potens: quem regia coniunx
Adiungi generum miro properabat amore:
Sed variis portenta deum terroribus obstant.
Laurus erat tecti medio in penetralibus altis
Sacra comam: multosque metu seruata per annos.
Quam pater inuentam primas cum conderet arces
Ipse ferebatur phoebo sacrasse latinus.
Laurentisque ab ea nomen posuisse colonis.
Huius apes summum densae: mirabile dictu:
Stridore ingenti liquidum trans aethera vectae
Obsedere apicem: ex pedibus per mutua nexis
Examen subitum ramo frondente pependit.
Continuo vates externum cernimus inquit
Aduentare virum: et partes petere agmen easdem
Partibus ex iisdem: et summa dominarier arce.
Praeterea castis adolet dum altaria thaedis:
Et iuxta genitorem astat lauinia virgo.
Visa (nefas) longis comprendere crinibus ignem:
Atque omnem ornatum flamma crepitante cremari:
Regalesque accensa comas: accensa coronam
Insignem gemmis: tum fumida lumine fuluo
Inuolui: ac totis vulcanum spargere tectis.
Id vero horrendum ac visu mirabile ferri
Namque fore illustrem fama fatisque canebant
Ipsam: sed populo magnum portendere bellum.
At rex sollicitus monstris oracula fauni
Fatidici genitoris adit: lucosque sub alta
Consulit albunea: nemorum quae maxima sacro
Fonte sonat: scaeuamque exhalat opaca mephitim.
Hinc italae gentes omnisque oenotria tellus
In dubiis responsa ferunt: huc dona sacerdos
Contulit: et caesarum ouium sub nocte silenti
Pellibus incubuit stratis: somnosque petiuit.
Multa modis simulachra videt volitantia miris:
Et varias audit voces: fruiturque deorum
Colloquio: atque imis acheronta affatur auernis.
Hic et tum pater ipse petens responsa latinus
Centum lanigeras mactabat rite bidentes.
Atque harum effultus tergo stratisque iacebat
Velleribus: subita ex alto vox reddita luco est.
Ne pete connubiis natam sociare latinis
O mea progenies: thalamis neu crede paratis:
Externi veniunt generi: qui sanguine nostrum
Nomen in astra ferant: quorumque a stirpe nepotes
Omnia sub pedibus qua sol vtrumque recurrens
Aspicit oceanum: vertique regique videbunt.
Haec responsa patris fauni monitusque silenti
Nocte datos non ipse suo premit ore latinus:
Sed circum late volitans iam fama per vrbes
Ausonias tulerat: cum laomedontia pubes
Gramineo ripae religauit ab aggere classem.
Aeneas primique duces et pulcher iulus
Corpora sub ramis deponunt arboris altae:
Instituuntque dapes et adorea liba per herbas
Subiiciunt epulis (sic iuppiter ipse monebat)
Et cereale solum pomis agrestibus augent.
Consumptis hic forte aliis vt vertere morsus
Exiguam in cererem poenuria adegit edendi:
Et violare manu malisque audacibus orbem
Fatalis crusti patulis nec parcere quadris:
Heus etiam mensas consumimus inquit iulus:
Nec plura adludens: ea vox audita laborum
Prima tulit finem: primamque loquentis ab ore
Eripuit pater: ac stupefactus numine pressit.
Continuo salue fatis mihi debita tellus:
Vosque ait o fidi troiae saluete penates.
Hic domus: et patria est: genitor mihi talia namque:
(Nunc repeto) anchises: fatorum arcana reliquit:
Cum te nate fames ignota ad littora vectum
Accisis coget dapibus consumere mensas:
Tum sperare domos defessus: ibique memento
Prima locare manu: molirique aggere tecta:
Haec erat illa fames: haec nos suprema manebat
Exitiis positura modum.
Quare agite et primo laeti cum lumine solis
Quae loca qui ve habeant homines: vbi moenia gentis
Vestigemus: et a portu diuersa petamus.
Nunc pateras libate ioui precibusque vocate
Anchisen genitorem: et vina reponite mensis.
Sic deinde effatus: frondenti tempora ramo
Implicat: et geniumque loci: primamque deorum
Tellurem: nymphasque: et adhuc ignota precatur
Flumina: tum noctem: noctisque orientia signa:
Ideumque iouem: phrygiamque ex ordine matrem
Inuocat: et duplices caeloque ereboque parentes:
Hic pater omnipotens ter caelo clarus ab alto
Intonuit: radiisque ardentem lucis et auro
Ipse manu quatiens ostendit ab aethere nubem.
Deditur hic subito troiana per agmina rumor
Aduenisse diem quo debita moenia condant.
Certatim instaurant epulas: atque omine magno
Crateras laeti statuunt: et vina coronant.
Postera cum prima lustrabat lampade terras
Orta dies: vrbem et finis et littora gentis
Diuersi explorant: haec fontis stagna numici
Hunc tybrim fluuium: hic fortes habitare latinos.
Tum satus anchisa delectos ordine ab omni
Centum oratores: augusta ad moenia regis
Ire iubet ramis velatos palladis omnes:
Donaque ferre viro pacemque exposcere teucris.
Haud mora festinant iussi: rapidisque feruntur
Passibus: ipse humili designat moenia fossa:
Moliturque locum: primasque in littore sedes
Castrorum in morem pinnis atque aggere cingit.
Iamque iter emensi turres ac tecta latinorum
Ardua cernebant iuuenes: muroque subibant
Ante vrbem pueri: et primaeuo flore iuuentus
Exercentur equis domitantque in puluere currus:
Aut acris tendunt arcus: aut lenta lacertis
Spicula contorquent: cursuque ictuque lacessunt.
Cum praeuectus equo longaeui regis ad aures
Nuncius ingentes ignota in veste reportat
Aduenisse viros: ille intra tecta vocari
Imperat: et solio medius consedit auito.
Tectum augustum ingens centum sublime columnis
Vrbe fuit summa: laurentis regia pici:
Horrendum syluis: et relligione parentum.
Hic sceptra accipere: et primos attollere fasces
Regibus omen erat: hoc illis curia templum:
Hae sacris sedes epulis: hic ariete caeso
Perpetuis soliti patres considere mensis.
Quin etiam veterum effigies ex ordine auorum
Antiqua ex cedro: italusque paterque sabinus
Vitisator curuam seruans sub imagine falcem.
Saturnusque senex ianique bifrontis imago
Vestibulo astabant: aliique ab origine reges:
Martia qui ob patriam pugnando vulnera passi.
Multaque praeterea sacris in postibus arma
Captiui pendent currus curuaeque secures.
Et cristae capitum: et portarum ingentia claustra.
Spiculaque: clypeique: ereptaque rostra carinis.
Ipse quirinali lituo paruaque sedebat
Succinctus trabea: laeuaque ancyle gerebat
Picus equum domitor quem capta cupidine coniunx
Aurea percussum virga: versumque venenis
Fecit auem circe: sparsitque coloribus alas.
Tali intus templo diuum patriaque latinus
Sede sedens: teucros ad sese in tecta vocauit:
Atque haec ingressis placido prior edidit ore.
Dicite dardanidae (neque enim nescimus et vrbem
Et genus: auditique aduertitis aequore cursus)
Quid petitis.' quae causa rates aut cuius egentes
Littus ad ausonium per tot vada caerula vexit.'
Siue errore viae: seu tempestatibus acti:
Qualia multa mari nautae patiuntur in alto:
Fluminis intrastis ripas portuque sedetis:
Ne fugite hospitium: ne ve ignorate latinos
Saturni gentem: haud vinclo nec legibus aequam:
Sponte sua: veterisque dei se more tenentem.
Atque equidem memini (fama est obscurior annis)
Auruncos ita ferre senes: his ortus vt agris
Dardanus idaeas phrygiae penetrauit ad vrbes:
Threiciamque samum: quae nunc samothracia fertur:
Hinc illum corithi tyrrhena a sede profectum
Aurea nunc solio stellantis regia coeli
Accipit: et numerum diuorum altaribus auget.
Dixerat: et dicta ilioneus sic voce secutus.
Rex genus egregium fauni: nec fluctibus actos
Atra subegit hyems vestris succedere terris:
Nec sydus regione viae litusue fefellit.
Consilio hanc omnes animisque volentibus vrbem
Adferimur: pulsi regnis: quae maxima quondam
Extremo veniens sol aspiciebat olympo.
Ab ioue principium generis: ioue dardana pubes
Gaudet auo rex: ipse iouis de gente suprema
Troius aeneas tua nos ad littora misit.
Quanta per idaeos scaeuis effusa mycenis
Tempestas ierit campos: quibus actus vterque
Europae atque asiae fatis concurrerit orbis
Audiit et siquem tellus extrema refuso
Summouet occeano: et siquem extenta plagarum
Quattuor in medio dirimit plaga solis iniqui:
Diluuio ex illo tot vasta per aequora vecti
Diis sedem exiguam patriis: littusque rogamus
Innocuum: et cunctis vndamque auramque patentem.
Non erimus regno indecores: nec vestra feretur
Phama leuis: tantique abolescet gratia facti.
Nec troiam ausonios gremio excepisse pigebit.
Fata per aeneae iuro: dextramque potentem
Siue fide: seu quis bello est expertus et armis:
Multi nos populi multae (ne temne: quod vltro
Praeferimus manibus vittas ac verba precantum)
Et petiere sibi et voluere adiungere gentes.
Sed nos fata deum vestras exquirere terras
Imperiis egere suis: hinc dardanus ortus
Huc repetit: iussisque ingentibus vrget apollo
Tyrrhenum ad tybrim: et fontis vada sacra numici.
Dat tibi praeterea fortunae parua prioris
Munera: reliquias troia ex ardente receptas:
Hoc pater anchises auro libabat ad aras:
Hoc priami gestamen erat: cum iura vocatis
More daret populis: scaeptrumque sacerque tyaras:
Iliadumque labor vestes.
Talibus ilionei dictis defixa latinus
Obtutu tenet ora: soloque immobilis haeret
Intentos volvens oculos: nec purpura regem
Picta mouet: nec scaeptra mouent priameia tantum:
Quantum in connubio natae thalamoque moratur.
Et veteris fauni voluit sub pectore sortem.
Hunc illum fatis externa a sede profectum
Portendi generum: paribusque in regna vocari
Auspiciis: huic progeniem virtute futuram
Egregiam: et totum quae viribus occupet orbem.
Tandem laetus ait: dii nostra incepta secundent:
Auguriumque suum: dabitur troiane quod optas:
Mullera nec sperno: non vobis rege latino
Diuitis vber agri: troiae ve opulentia deerit.
Ipse modo aeneas nostri si tanta cupido est:
Si iungi hospitio properat: sociusque vocari:
Adueniat: vultus ne ve exhorrescat amicos:
Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni.
Vos contra regi mea nunc mandata referte.
Est mihi nata viro gentis quam iungere nostrae
Non patrio ex adyto sortes: non plurima coelo
Monstra sinunt: generos externis affore ab oris:
Hoc latio restare canunt: qui sanguine nostrum
Nomen in astra ferant: hunc illum poscere fata
Et reor: et siquid veri mens augurat: opto.
Haec effatus equos numero pater eligit omni
(Stabant tercentum nitidi in praesaepibus altis)
Omnibus extemplo teucris iubet ordine duci
Instratos ostro alipedes: pictisque tapetis:
Aurea pectoribus demissa monilia pendent.
Tecti auro fuluum mandunt sub dentibus aurum.
Absenti aeneae currum: geminosque iugales
Semine ab aethereo spirantes naribus ignem.
Illorum de gente patri quos daedala circe
Supposita de matre nothos furata creauit.
Talibus aeneadae donis dictisque latini
Sublimes in equis redeunt: pacemque reportant.
Ecce autem inachiis sese referebat ab argis
Scaeua iouis coniunx: aurasque inuecta tenebat.
Et laetum aeneam: classemque ex aethere longe
Dardaniam: siculo prospexit abusque pachynno:
Moliri iam tecta videt: iam fidere terrae:
Deseruisse rates: stetit acri fixa dolore.
Tum quassans caput haec effundit pectore dicta:
Heu stirpem inuisam: et fatis contraria nostris
Fata phrygum: num sigaeis occumbere campis:
Num capti potuere capi: num incensa cremauit
Troia viros.' medias acies mediosque per ignes
Inuenere viam: at credo mea numina tandem
Fessa iacent: odiis aut exaturata quieui.
Quinetiam patria excussos infesta per vndas
Ausa: sequi et profugis toto me opponere ponto. 
Absumptae in teucros vires coelique marisque.
Quid syrtes aut scylla mihi: quid vasta charybdis
Profuit.' optato conduntur tybridis alueo:
Securi pelagi atque mei. mars perdere gentem
Immanem lapithum valuit: concessit in iras
Ipse deum antiquam genitor calydona dianae.
Quod scelus aut lapithis tantum: aut calydone merente.'
Ast ego magna iouis coniunx nil linquere inausum
Quae potui infoelix: quae memet in omnia verti:
Vincor ab aenea: quod si mea numina non sunt
Magna satis: dubitem haud equidem implorare quod vsquam est.
Flectere si nequeo superos acheronta mouebo.
Non dabitur regnis: esto prohibere latinis.'
Atque immota manet fatis lauinia coniunx:
At trahere atque moras tantis licet addere rebus.
At licet amborum populos excindere regum.
Hac gener atque socer coeant mercede suorum.
Sanguine troiano et rutulo dotabere virgo.
Et bellona manet te pronuba: nec face tantum
Cisseis praegnans ignes enixa iugales.
Quin idem veneri partus suus: et paris alter:
Funestaeque iterum recidiua in pergama taedae.
Haec vbi dicta dedit: terras horrenda petiuit:
Luctificam alecto dirarum a sede sororum
Infernisque ciet tenebris: cui tristia bella:
Iraeque insidiaeque: et crimina noxia cordi:
Odit et ipse pater pluton: odere sorores
Tartareae monstrum: tot sese vertit in ora.
Tam scaeuae facies: tot pullulat atra colubris.
Quam iuno his acuit verbis:: ac talia fatur.
Hunc mihi da proprium virgo sata nocte laborem:
Hanc operam: ne noster honos infracta ve cedat
Fama loco: neu connubiis ambire latinum
Aeneadae possint: italosque obsidere fines:
Tu potes vnanimos armare in proelia fratres:
Atque odiis versare domos: tu verbera tectis:
Funereasque inferre faces: tibi nomina mille:
Mille nocendi artes: foecundum concute pectus.
Disiice compositam pacem: sere crimina belli.
Arma velit: poscatque simul: rapiatque iuuentus.
Exin gorgoneis alecto infecta venenis:
Principio latium et laurentis tecta tyranni
Celsa petit: tacitumque obsedit limen amatae.
Quam super aduentu teucrum turnique hymenaeis
Foemineae ardentem curaeque iraeque coquebant.
Huic dea caeruleis vnum de crinibus anguem
Coniicit: inque sinum praecordia ad intima subdit.
Quo furibunda domum monstro permisceat omnem.
Ille inter vestes et leuia corpora lapsus
Voluitur attactu nullo: fallitque furentem
Vipeream inspirans animam: fit tortile collo
Aurum ingens coluber: fit longae taenia vittae:
Innectitque comas: et membris lubricus errat.
Ac dum prima lues vdo sublapsa veneno
Pertentat sensus: atque ossibus implicat ignem:
Necdum animus toto percepit pectore flammam
Mollius: et solito matrum de more locuta est.
Multa super nata lachrymans phrygiisque hymenaeis:
Exulibus ne datur ducenda lauinia teucris
O genitor: nec te miseret nataeque tuique 
Nec matris miseret: quam primo aquilone relinquet
Perfidus alta petens abducta virgine praedo.
An non sic phrygius penetrat lacedaemona pastor:
Ledaeamque helenam troianas vexit ad vrbes:
Quid tua sancta fides: quid cura antiqua tuorum
Et consanguineo totiens data dextera turno.'
Si gener externa petitur de gente latinis:
Idque sedet: faunique premunt te iussa parentis:
Omnem equidem sceptris terram quae libera nostris
Dissidet: externam reor: et sic dicere diuos:
Et turno si prima domus repetatur origo
Inachus achrisiusque patres: mediaeque mycenae.
His vbi nequicquam dictis experta latinum
Contra stare videt: penitusque in viscera lapsum
Serpentis furiale malum: totamque pererrat:
Tum vero infoelix ingentibus excita monstris
Immensam sine more furit lymphata per vrbem.
Ceu quondam torto volitans sub verbere turbo:
Quem pueri magno in gyro vacua atria circum
Intenti ludo exercent: ille actus habena
Curuatis fertur spaciis: stupet inscia turba.
Impubesque manus mirata volubile buxum:
Dant animos plagae: non cursu segnior illo
Per medias vrbes agitur: populosque feroces.
Quinetiam in syluas simulato numine bacchi
Maius adorta nephas: maioremque orsa furorem
Euolat: et natam frondosis montibus abdit:
Quo thalamum eripiat teucris: taedasque moretur.
Heu ohe bacche fremens: solum te virgine dignum
Vociferans: et enim mollis tibi sumere thyrsos:
Te lustrare choros: sacrum tibi pascere crinem.
Fama volat: furiisque accensas pectore matres
Idem omnis simul ardor agit: noua quaerere tecta:
Deseruere domos: ventis dant colla comasque:
Ast aliae tremulis vlulatibus aethera complent:
Pampineasque gerunt incinctae pellibus hastas.
Ipsa inter medias flagrantem feruida pinum
Sustinet ac natae turnique canit hymeneum.
Sanguineam torquens aciem: toruumque repente
Clamat io matres audite vbicunque latinae.
Siqua piis animis manet infoelicis amatae
Gratia: si iuris materni cura remordet:
Soluite crinales vittas: capite orgia mecum.
Talem inter syluas inter deserta ferarum
Reginam allecto stimulis agit vndique bacchi.
Postquam visa satis primos acuisse furores:
Consiliumque omnemque domum vertisse latini
Protinus: hinc fuscis tristis dea tollitur alis
Audacis rutuli ad muros: quam dicitur vrbem
Acrisioneis danae fundasse colonis:
Praecipiti delata noto: locus ardea quondam
Dictus aui: et nunc magnum manet ardea nomen:
Sed fortuna fuit: tectis hic turnus in altis
Iam mediam nigra carpebat nocte quietem.
Alecto toruam faciem: et furialia membra
Exuit: in vultus sese transformat aniles:
Et frontem obscoenam rugis arat: induit albos
Cum vitta crines: tum ramum innectit oliuae:
Fit calybe iunonis anus: templique sacerdos:
Et iuueni ante oculos his se cum vocibus offert.
Turne tot incassum fusos patiere labores.'
Et tua dardaniis transcribi scaeptra colonis.'
Rex tibi coniugium: et quaesitas sanguine dotes
Abnegat: externusque in regnum quaeritur haeres.
I nunc: ingratis offer te irrise periclis:
Tyrrhenas i sterne acies: tege pace latinos.
Haec adeo tibi me placida cum nocte iaceres.
Ipsa palam fari omnipotens saturnia iussit.
Quare age et armari pubem: portisque moueri
Laetus in arua para: et phrygios qui flumine pulchro
Consedere duces: pictasque exure carinas.
Caelestum vis magna iubet: rex ipse latinus
Ni dare coniugium: et dicto parere fatetur:
Sentiat: et tandem turnum experiatur in armis:
Hic iuuenis vatem irridens sic orsa vicissim
Ore refert: classis inuectas thybridis vndam
Non vt rere meas effugit nuncius aures.
Nec tantos mihi finge metus: nec regia iuno
Inmemor est nostri.
Sed te victa situ: verique effoeta senectus
O mater curis nequicquam exercet: et arma
Regum inter falsa vatem formidine ludit.
Cura tibi diuum effigies et templa tueri.
Bella viri pacemque gerant: quis bella gerenda.
Talibus alecto dictis exarsit in iras.
At iuueni oranti subitus tremor occupat artus:
Deriguere oculi: tot erinnys sibilat hydris:
Tantaque se facies aperit: tum flammea torquens
Lumina cunctantem: et quaerentem dicere plura
Reppulit: et geminos erexit crinibus angues.
Verberaque insonuit: rabidoque haec addidit ore:
En ego victa situ: quam veri effoeta senectus
Arma inter regum falsa formidine ludit
Respice ad haec: adsum dirarum ab sede sororum:
Bella manu laetumque gero.
Sic effata facem iuueni coniecit: et atro
Lumine fumantis fixit sub pectore thaedas.
Olli somnum ingens rumpit pauor: ossaque et artus
Perfundit toto ruptus de corpore sudor.
Arma amens fremit: arma toro tectisque requirit.
Scaeuit amor ferri: et scelerata insania belli.
Ira super magno veluti cum flamma sonore
Virgea suggeritur costis vndantis aheni:
Exsultantque aestu latices: furit intus aquae vis:
Fumidus atque altae spumis exuberat amnis.
Nec iam se capit vnda: volat vapor ater ad auras
Ergo iter ad regem polluta pace latinum
Indicit primis iuuenum. et iubet arma parari:
Tutari italiam: detrudere finibus hostem.
Se satis ambobus teucrisque venire latinisque.
Haec vbi dicta dedit: diuosque in vota vocauit:
Certatim sese rutuli exhortantur in arma.
Hunc decus egregium formae mouet atque iuuentae
Hunc ataui reges: hunc claris dextera factis.
Dum turnus rutulos animis audacibus implet.
Alecto in teucros stygiis se concitat alis
Arte noua speculata locum: quo littore pulcher
Insidiis cursuque feras agitabat iulus.
Hic subitam canibus rabiem cocytia virgo
Obiicit: et noto nares contingit odore:
Vt ceruum ardentes agerent: quae prima malorum
Causa fuit: belloque animos: accendit agrestes.
Ceruus erat forma praestanti: et cornibus ingens.
Tyrrhidae pueri quem matris ab vbere raptum
Nutribant: tyrrheusque pater cui regia parent
Armenta: et late custodia credita campi.
Assuetum imperiis: soror omni siluia cura
Mollibus intexens ornabat cornua sertis:
Pectebatque ferum: puroque in fonte lauabat:
Ille manum patiens: mensaeque assuetus herili
Errabat syluis: rursusque ad limina nota
Ipse domum sera quamuis se nocte ferebat
Hunc procul errantem rabidae venantis iuli
Commouere canes: fluuio cum forte secundo
Deflueret: ripaque aestus viridante leuaret.
Ipse etiam eximiae laudis succensus amore
Ascanius curuo direxit spicula cornu.
Nec dextrae erranti deus abfuit: actaque multo
Perque vterum sonitu perque ilia venit arundo:
Saucius at quadrupes nota intra tecta refugit:
Successitque gemens stabulis: questuque cruentus:
Atque imploranti similis tectum omne repleuit.
Siluia prima soror palmis percussa lacertos
Auxilium vocat: et duros conclamat agrestes.
Olli (pestis enim tacitis latet aspera syluis)
Improuisi adsunt: hic torre armatus obusto.
Stipitis hic grauidi nodis. quod cuique repertum est
Rimanti taelum ira facit: vocat agmina tyrrheus
Quadrifidam quercum cuneis vt forte coactis
Scindebat: rapta spirans immane securi:
At scaeua e speculis tempus dea nacta nocendi.
Ardua tecta petit stabuli: et de culmine summo
Pastorale canit signum: cornuque recuruo
Tartaream intendit vocem: qua protinus omne
Contremuit nemus: et syluae intonuere profundae:
Audiit et triuiae longe lacus: audiit amnis:
Sulphurea nar albus aqua: fontesque velini:
Et trepidae matres pressere ad pectora natos.
Tum vero ad vocem celeres: qua buccina signum
Dira dedit: raptis concurrunt vndique taelis
Indomiti agricolae: nec non et troia pubes
Ascanio auxilium castris effudit apertis.
Direxere acies: non iam certamine agresti
Stipitibus duris agitur sudibusue praeustis:
Sed ferro ancipiti decernunt: atraque late
Horrescit strictis seges ensibus: aeraque fulgent
Sole lacessita: et lucem sub lumine iactant.
Fluctus vti primo coepit cum albescere vento
Paulatim sese tollit mare: et altius vndas
Erigit: inde imo consurgit ad aethera fundo.
Hic iuuenis primam ante aciem stridente sagitta
Natorum tyrrhei fuerat qui maximus almon
Sternitur: haesit enim sub gutture vulnus: et vdae
Vocis iter tenuemque inclusit sanguine vitam.
Corpora multa virum circa seniorque galesus.
Dum paci medium se offert iustissimus vnus
Qui fuit: ausoniisque olim ditissimus aruis:
Quinque greges illi balantum quina redibant
Armenta: et terram centum vertebat aratris.
Atque ea per campos aequo dum marte geruntur:
Promissi dea facta potens: vbi sanguine bellum
Imbuit: et primae commisit funera pugnae:
Deserit hesperiam: et coeli conuexa per auras
Iunonem victrix affatur voce superba.
En perfecta tibi bello discordia tristi.'
Dic in amicitiam coeant: et foedera iungant.'
Quando quidem ausonio respersi sanguine teucros
Hoc etiam his addam tua si mihi certa voluntas:
Finitimas in bella feram rumoribus vrbes:
Accendamque animos insani martis amore:
Vndique vt auxilio veniant: spargam arma per agros.
Tum contra iuno. terrorum et fraudis abunde est.
Stant belli causae: pugnatur cominus armis.
Quae fors prima dedit: sanguis nouus imbuit arma.
Talia connubia et tales celebrent hymenaeos
Egregium veneris genus: et rex ipse latinus.
Te super aethereas errare licentius auras
Haud pater ipse velit summi regnator olympi.
Cede locis: ego si qua super fortuna laborum est:
Ipsa regam: tales dederat saturnia voces.
Illa autem attollit stridentes anguibus alas.
Cocytique petit sedem supera ardua linquens.
Est locus italiae medio sub montibus altis
Nobilis: et fama multis memoratus in oris.
Ansancti valles densis hunc frondibus atrum
Vrget vtrinque latus nemoris: medioque fragosus
Dat sonitum saxis: et torto vertice torrens.
Hic specus horrendum: et scaeui spiracula dytis
Monstrantur: ruptoque ingens acheronte vorago
Pestiferas aperit fauces: quis condita erynnis
Inuisum numen terras coelumque leuabat.
Nec minus interea extremam saturnia bello
Imponit regina manum: ruit omnis in vrbem
Pastorum ex acie numerus: caesosque reportant
Almonem puerum: foedatique ora galesi.
Implorantque deos: obtestanturque latinum.
Turnus adest: medioque in crimine caedis et igni
Terrorem ingeminat: teucros in regna vocari:
Stirpem admisceri phrygiam: se limine pelli.
Tum quorum attonitae baccho nemora auia matres
Insultant thyasis (neque enim leue nomen amatae)
Vndique collecti coeunt: martemque fatigant.
Ilicet infandum cuncti contra omina bellum
Contra fata deum peruerso numine poscunt.
Certatim regis circumstant tecta latini.
Ille velut pelagi rupes immota resistit.
Vt pelagi rupes magno veniente fragore:
Quae sese multis circumlatrantibus vndis
Mole tenet: scopuli nequicquam: et spumea circum
Saxa fremunt: laterique illisa refunditur alga.
Verum vbi nulla datur caecum exuperare potestas
Consilium: et scaeuae nutu iunonis eunt res:
Multa deos aurasque pater testatus inanes.
Frangimur heu fatis inquit: ferimurque procella:
Ipsi has sacrilego pendetis sanguine poenas
O miseri: te turne nefas: te triste manebit
Supplicium: votisque deos venerabere seris
Nam mihi parta quies omnisque in limine portus.
Funere foelici spolior: nec plura locutus:
Sepsit se tectis: rerumque reliquit habenas.
Mos erat hesperio in latio: quem protinus vrbes
Albanae coluere sacrum: nunc maxima rerum
Roma colit: cum prima mouent in proelia martem:
Siue getis inferre manu lachrymabile bellum.
Hyrcanisque arabis ve parant: seu tendere ad indos
Auroramque sequi: parthosque reposcere signa.
Sunt geminae belli portae (sic nomine dicunt)
Relligione sacrae: et scaeui formidine martis.
Centum aerei claudunt vectes: aeternaque ferri
Robora nec custos absistit limine ianus.
Has vbi certa sedet patribus sententia pugnae:
Ipse quirinali trabea: cinctuque gabino
Insignis reserat stridentia limina consul:
Ipse vocat pugnas: sequitur tum caetera pubes:
Aereaque assensu conspirant cornua rauco.
Hoc et tum aeneadis indicere bella latinus
More iubebatur tristisque recludere portas:
Abstinuit tactu pater: aduersusque refugit
Foeda ministeria: et coecis se condidit vmbris.
Tum regina deum coelo delapsa morantes
Impulit ipsa manu portas: et cardine verso
Belli ferratos rumpit saturnia postes.
Ardet inexcita ausonia: atque immobilis ante.
Pars pedes ire parat campis: pars arduus altis
Puluerulentus equis furit: omnes arma requirunt.
Pars leuis clypeos et spicula lucida tergent
Aruina pingui: subiguntque in cote secures.
Signaque ferre iuuat: sonitusque audire tubarum.
Quinque adeo magnae positis incudibus vrbes
Tela nouant: atina potens: tiburque superbum:
Ardea: crustumerique: et turrigerae antemnae:
Tegmina tuta cauant capitum: flectuntque salignas
Vmbonum crates: alii thoracas ahenos
Aut leuis ocreas lento ducunt argento.
Vomeris huc: et falcis honos: huc omnis aratri
Cessit amor: recoquunt patrios fornacibus enses.
Classica iamque sonant: id bello tessera signum:
Hic galeam tectis trepidus rapit: ille frementis
Ad iuga cogit equos clypeumque auroque trilicem
Loricam induitur: findoque accingitur ense.
Pandite nunc helicona deae: cantusque mouete
Qui bello exciti reges: quae quemque secutae
Complerint campos acies: quibus itala tantum
Floruerit terra alma viris: quibus arserit armis:
Et meministis enim diuae: et memorare potestis.
Ad nos vix tenuis famae perlabitur aura:
Primus init bellum tyrrhenis asper ab oris
Contemptor diuum mezentius: agminaque armat:
Filius hunc iuxta lausus: quo pulchrior alter
Non fuit excepto laurentis corpore turni.
Lausus equum domitor: debellatorque ferarum
Ducit agilina nequicquam ex vrbe secutos
Mille viros: dignus patriis qui laetior esset
Imperiis: et cui pater haud mezentius esset:
Post hos insignem palma per gramina currum
Victoresque ostentat equos satus hercule pulchro
Pulcher auentinus: clypeoque insigne paternum
Centum angues: cinctamque gerit serpentibus hydram.
Collis auentini sylua quem rhea sacerdos
Furtiuum partu sub luminis edidit oras
Mixta deo mulier: postquam laurentia victor
Geryonae extincto tyrinthius attigit arua:
Tyrrhenoque boues in flumine lauit hiberas:
Pyla manu scaeuosque gerunt in bella dolones:
Et tereti pugnant mucrone: veruque sabello.
Ipse pedes tegumen torquens immane leonis
Terribili impexum seta: cum dentibus albis
Indutus capiti: sic regia tecta subibat
Horridus: herculeoque humeros innexus amictu.
Tum gemini fratres tyburtia moenia linquunt.
Fratris tyburti dictam cognomine gentem:
Catillusque acerque coras argiua iuuentus
Et primam ante aciem densa inter taela feruntur.
Ceu duo nubiginae cum vertice montis ab alto
Descendunt centauri: homolen: otrynque niualem
Linquentes cursu rapido: dat euntibus ingens
Sylua locum: et magno cedunt virgulta fragore:
Nec praenestinae fundator defuit vrbis:
Vulcano genitum pecora inter agrestia regem:
Inuentumque focis: omnis quem credidit aetas
Caeculus: hunc late legio comitatur agrestis.
Quique altum praeneste viri: quique arua gabinae
Iunonis: gelidumque anienem: et roscida riuis
Hernica saxa colunt: quos diues anagnia pascit:
Quos amasene pater: non illis omnibus arma:
Nec clypei: currus ve sonant: pars maxima glandes
Liuentis plumbi spargit: pars spicula gestat
Bina manu: fuluosque lupi de pelle galeros
Tegmen habent capiti: vestigia nuda sinistri
Instituere pedis: crudus tegit altera pero.
At mesapus equum domitor neptunnia proles:
Quem neque fas igni cuiquam nec sternere ferro.
Iam pridem resides populos: desuetaque bello
Agmina in arma vocat subito: ferrumque retractat:
Hi fesceninas acies: aequosque faliscos:
Hi soractis habent arces: flauiniaque arua:
Et ciminicum monte lacum: lucosque capenos.
Ibant aequati numero: regemque canebant.
Ceu quondam niuei liquida inter nubila cygni:
Cum sese e pastu referunt: et longa canoros
Dant per colla modos: sonat amnis: et asia loge
Pulsa palus.
Nec quisquam aeratas acies ex agmine tanto
Misceri putet: aeriam sed gorgite ab alto
Vrgeri volucrum raucarum ad littora nubem.
Ecce sabinorum prisco de sanguine magnum
Agmen agens clausus: magnique ipse agminis instar:
Claudia nunc a quo diffunditur et tribus et gens
Per latium: postquam in partem data roma sabinis.
Vna ingens amiterna cohors: priscique quirites:
Ereti manus omnis: oliuiferaeque mitiscae:
Qui nomentum vrbem qui rosea rura velini:
Qui tetricae horrentis rupes: montemque seuerum:
Casperiamque colunt: forulosque: et flumen hymellae:
Qui tybrim fabarimque bibunt: quos frigida misit
Nursia: et ortynae classes: populique latini:
Quosque secans infaustum interluit allia nomen.
Quam multi lybico voluuntur marmore fluctus:
Scaeuus vbi orion hibernis conditur vndis
Vel quum sole nouo densae torrentur aristae:
Aut hermi campo: aut lyciae flauentibus aruis.
Scuta sonant: pulsuque pedum conterrita tellus:
Hinc agamemnonius troiani nominis hostis
Curru iungit halesus equos: turnoque feroces
Mille rapit populos: vertunt foelicia baccho
Massica qui rastris: et quos de collibus altis
Aurunci misere patres: sidicinaque iuxta.
Aequora: quique cales linquunt: amnisque vadosi
Accola vulturni pariterque saticulus asper.
Oscorumque manus: teretes sunt aclides illis
Tela: sed haec lento mos est aptare flagello.
Laeuas cetra tegit: falcati cominus enses.
Nec tu carminibus nostris indictus abibis
Oebale: quem generasse telon sebetride nympha
Fertur: theleboum capreas cum regna teneret.
Iam senior patriis sed non et filius aruis
Contentus late: iam tum ditione premebat
Sarrastes populos et quae rigat aequora sarnus:
Quique rufas batulumque tenent: atque arua celemnae:
Et quos maliferae despectant moenia bellae:
Teutonico ritu soliti torquere cateias:
Tegmina quis capitum raptus de subere cortex
Aerataeque micant peltae: micat aereus ensis.
Et te montosae misere in proelia nursae
Vfens insignem fama: et foelicibus armis:
Horrida praecipue cui gens: assuetaque multo
Venatu nemorum duris aequicola glebis:
Armati terram exercent: semperque recentes
Conuectare iuuat praedas: et viuere rapto.
Quin et marrubia venit de gente sacerdos
Fronde super galeam: et foelici comptus oliua.
Archippi regis missu fortissimus vmbro:
Vipereo generi: et grauiter spirantibus hydris
Spargere qui somnos cantuque manuque solebat:
Mulcebatque iras: et morsus arte leuabat:
Sed non dardaniae medicari cuspidis ictum
Eualuit: neque eum iuuere in vulnera cantus
Somniferi: et marsis quaesitae in montibus herbae.
Te nemus angitiae: vitrea te fucinus vnda:
Te liquidi fleuere lacus.
Ibat et hippolyti proles pulcherrima bello
Virbius: insignem quem mater aricia misit:
Eductum egeriae lucis hymetia circum
Littora: pinguis vbi: et placabilis ara dianae.
Namque ferunt fama hippolytum postquam arte nouercae
Occiderit: patriasque explerit sanguine poenas.
Turbatis distractus equis: ad sydera rursus
Aetherea: et superas raeli venisse sub auras
Paeoniis reuocatum herbis: et amore dianae.
Tum pater omnipotens aliquem indignatus ab vmbris
Mortalem infernis ad lumina surgere vitae
Ipse repertorem medicinae talis: et artis
Fulmine phoebigenam stygias detrusit in vndas.
At triuia hippolytum secretis arma recondit
Sedibus: et nymphae aegeriae: nemorique relegat.
Solus vbi in syluis italis ignobilis aeuum
Exigeret: versoque vbi nomine virbius esset:
Vnde etiam templo: triuiae: lucisque sacratis
Cornipedes arcentur equi: quod littore currum:
Et iuuenem monstris pauidi effudere marinis.
Filius ardentes haud secius aequore campi
Exercebat equos: curruque in bella ruebat.
Ipse inter primos praestanti corpore turnus
Vertitur arma tenens: et toto vertice supra est:
Cui triplici crinita iuba galea alta chimeram
Sustinet: aetneos efflantem faucibus ignes.
Tam magis illa fremens et tristibus effera flammis:
Quam magis effuso crudescunt sanguine pugnae.
At leuem clypeum sublatis cornibus io
Auro insignibat: iam setis obsita iam bos
Argumentum ingens: et custos virginis argus:
Caelataque amnem fundens pater inachus vrna.
Insequitur nimbus peditum: clypeataque totis
Agmina densantur campis: argiuaque pubes:
Auruncaeque manus: rutuli: veteresque sicani:
Et sacranae acies: et picti scuta labici.
Qui saltus tyberine tuos: sacrumque numici
Littus arant: rutulosque exercent vomere colles:
Circaeumque iugum: quis iuppiter anxurus aruis
Praesidet: et viridi gaudens feronia luco.
Qua saturae iacet atra palus: gelidusque per imas
Quaerit iter valles: atque in mare conditur vfens.
Hos super aduenit volsca de gente camilla
Agmen agens equitum: et florentis aere cateruas
Bellatrix: non illa colo: calathis ve mineruae
Foemineas assueta manus: sed proelia virgo
Dura pati: cursuque pedum praeuertere ventos.
Illa vel intactae segetis per summa volaret
Gramina: nec teneras cursu laesisset aristas:
Vel mare per medium fluctu suspensa tumenti
Ferret iter: celeres nec tingeret aequore plantas.
Illam omnis tectis agrisque effusa iuuentus
Turbaque miratur matrum: et prospectat euntem
Attonitis inhians animis: vt regius ostro
Velet honos leues humeros: vt fibula crinem
Auro internectat: lyciam vt gerat ipsa pharetram:
Et pastoralem praefixa cuspide myrtum.

Vt belli signum laurentis turnus ab arce
Extulit: et rauco strepuerunt cornua cantu:
Vtque acres concussit equos: vtque impulit arma.
Extemplo turbati animi: simul omne tumultu
Coniurat trepido latium: saeuitque iuuentus
Effera: ductores primi messapus: et vfens:
Contemptorque deum mezentius: vndique cogunt
Auxilia: et latos vastant cultoribus agros.
Mittitur et magni venulus diomedis ad vrbem
Qui petat auxilium: et latio consistere teucros:
Aduectum aeneam classi: victosque penates
Inferre: et fatis regem se dicere posci:
Edoceat: multasque viro se adiungere gentes
Dardanio: et late latio increbescere nomen:
Quid struat his coeptis: quem si fortuna sequatur:
Euentum pugnae cupiat manifestius ipsi
Quam turno regi: aut regi apparere latino.