Talia per latium: quae laomedontius heros
Cuncta videns: magno curarum fluctuat aestu:
Atque animum celerem nunc huc nunc diuidit illuc:
In partesque rapit varias: perque omnia versat:
Sicut aquae tremulum labris vbi lumen ahenis
Sole repercussum: aut radiantis imagine lunae:
Omnia peruolitat late loca: iamque sub auras
Erigitur: summique ferit laquearia tecti.
Nox erat: et terras animalia fessa per omnes
Alituum: pecudumque genus sopor altus habebat:
Cum pater in ripa gelidique sub aetheris axe
Aeneas tristi turbatus pectora bello
Procubuit. seramque dedit per membra quietem.
Huic deus ipse loci fluuio tyberinus amoeno
Populeas inter senior se attollere frondes
Visus: eum tenuis glauco velabat amictu
Carbasus: et crines vmbrosa tegebat harundo.
Tum sic affari: et curas his demere dictis.
O sate gente deum troianam ex hostibus vrbem
Qui reuehis nobis: aeternaque pergama seruas
Expectate solo laurenti: aruisque latinis.
Hic tibi certa domus: certi (ne absiste) penates:
Neu belli terrere minis: tumor omnis: et irae
Concessere deum.
Iamque tibi: ne vana putes haec fingere somnum:
Littoreis ingens inuenta sub ilicibus sus
Triginta capitum foetus enixa iacebit:
Alba solo recubans: albi circum vbera nati.
Hic locus vrbis erit: requies ea certa laborum:
Ex quo terdenis vrbem redeuntibus annis
Ascanius clari condet cognominis albam
Haud incerta cano: nunc qua ratione quod instat
Expedias victor paucis (aduerte) docebo.
Arcades his oris genus a pallante profectum
Qui regem euandrum comites qui signa secuti
Delegere locum: et posuere in montibus vrbem.
Pallantis proaui de nomine pallanteum.
Hi bellum assidue ducunt cum gente latina.
Hos castris adhibe socios et foedera iunge.
Ipse ego te ripis: et recto flumine ducam:
Aduersum remis superes subuectus vt amnem.
Surge age nate dea: primisque cadentibus astris
Iunoni fer rite preces: iramque minasque
Supplicibus supera votis: mihi victor honorem
Persolues: ego sum pleno quem flumine cernis.
Stringentem ripas et pinguia culta secantem
Caeruleus tybris: coelo gratissimus amnis.
Hic mihi magna domus: celsis caput vrbibus exit
Dixit: deinde lacu fluuius se condidit alto
Ima petens: nox aeneam somnusque reliquit.
Surgit: et aetheri spectans orientia solis
Lumina: rite cauis vndam de flumine palmis
Sustulit: ac tales effudit ad aethera voces.
Nymphae laurentes nymphae genus amnibus vnde est:
Tuque o thybri tuo genitor cum flumine sancto
Accipite aeneam: et tandem arcete periclis.
Quo te cunque lacus miserantem incommoda nostra
Fonte tenet: quocumque solo pulcherrimus exis:
Semper honore meo semper celebrabere donis:
Corniger hesperidum fluuius regnator aquarum:
Adsis o tandem: et propius tua numina firmes.
Sic memorat: geminasque legit de classe biremes:
Remigioque aptat: socios simul instruit armis.
Ecce autem subitum atque oculis mirabile monstrum
Candida per syluam cum foetu concolor albo
Procubuit: viridique in littore conspicitur sus.
Quam pius aeneas: tibi enim tibi maxuma iuno
Mactat: sacra ferens: et cum grege sistit ad aram.
Tybris ea fluuium quam longa est nocte tumentem
Leniit: et tacita refluens ita substitit vnda:
Mitis vt in morem stagni: placidaeque paludis
Sterneret aequor aquis: remo vt luctamen abesset.
Ergo iter incoeptum celerant rumore secundo.
Labitur vncta vadis abies: mirantur et vndae.
Miratur nemus insuetum: fulgentia longe
Scuta virum fluuio pictasque innare carinas:
Olli remigio noctemque diemque fatigant.
Et longos superant flexus: variisque teguntur
Arboribus: viridisque secant placido aequore syluas:
Sol medium coeli conscenderat igneus orbem:
Cum muros arcemque vident: ac rara domorum
Tecta procul: quae nunc romana potentia coelo
Aequauit: tum res inopes euander habebat.
Ocyus aduertunt proras: vrbique propinquant.
Forte die solemnem illo rex arcas honorem
Amphytrioniadae magno diuisque ferebat:
Ante vrbem in luco: pallas huic filius: vna
Vna omnes iuuenum primi: pauperque senatus
Tura dabant: tepidusque cruor fumabat ad aras.
Vt celsas videre rates: atque inter opacum
Allabi nemus: et tacitis incumbere remis:
Terrentur visu subito: cunctique relictis
Consurgunt mensis: audax quos rumpere pallas
Sacra vetat: raptoque volat taelo obuius ipse.
Et procul e tumulo. iuuenes quae causa subegit
Ignotas temptare vias: quo tenditis. inquit.'
Qui genus.' vnde domo.' pacem ne huc fertis an arma.'
Tum pater aeneas puppi sic fatur ab alta:
Paciferaeque manu ramum praetendit oliuae.
Troiugenas ac taela vides inimica latinis:
Quos illi bello profugos egere superbo.
Euandrum petimus: ferte haec: et dicite lectos
Dardaniae venisse viros socia arma rogantes.
Obstupuit. tanto perculsus nomine pallas.
Egredere o quicunque es ait: coramque parentem
Alloquere: ac nostris succede penatibus hospes.
Excepitque manu: dextramque amplexus inhaesit.
Progressi subeunt luco: fluuiumque relinquunt.
Tum regem aeneas dictis affatur amicis.
Optume graiugenum: cui me fortuna precari
Et vitta comptos voluit praetendere ramos:
Non equidem extimui danaum quod ductor: et arcas
Quodque a stirpe fores geminis coniunctus atridis.
Sed mea me virtus: et sancta oracula diuum
Cognatique patres: tua terris dedita phama
Coniunxere tibi: et fatis egere volentem.
Dardanus iliacae primus pater vrbis: et auctor
Electra (vt graii perhibent) atlantide cretus
Aduehitur teucros: electram maxumus atlas
Edidit: aethereos humero qui sustinet orbes.
Vobis mercurius pater est: quem candida maia
Cyllene gelido conceptum in vertice fudit:
At maiam (auditis si quicquam credimus) atlas
Idem atlas generat coeli qui sydera torquet.
Sic genus amborum scindit se sanguine ab vno.
His fretus: non legatos neque prima per artem
Temptamenta tui pepigi: meque ipse meumque
Obieci caput: et supplex ad limina veni.
Gens eadem quae te crudeli daunia bello
Insequitur: nos si pellant nihil abfore credunt
Quin omnem hesperiam penitus sua sub iuga mittant
Et mare quod supra teneant: quodque alluit infra.
Accipe: daque fidem: sunt nobis fortia bello
Pectora: sunt animi: et rebus spectata iuuentus.
Dixerat aeneas: ille os oculosque loquentis
Iamdudum et totum lustrabat lumine corpus.
Tum sic pauca refert: vt te fortissime teucrum
Accipio agnoscoque libens: vt verba parentis
Et vocem anchisae magni vultumque recordor:
Nam memini hesionae visentem regna sororis
Laomedontiaden priamum: salamina petentem
Protinus archadiae gelidos inuisere fines:
Tum mihi prima genas vestibat flore iuuenta:
Mirabarque duces teucros: mirabar et ipsum
Laomedontiaden: sed cunctis altior ibat
Anchises: mihi mens iuuenili ardebat amore
Compellare virum: et dextrae coniungere dextram
Accessi: et cupidus phoenei sub moenia duxi.
Ille mihi insignem pharetram: lyciasque sagittas
Discedens: chlamydemque auro dedit intertextam:
Frenaque bina: meus quae nunc habet aurea pallas:
Ergo et quam petitis iuncta est mihi foedere dextra:
Et lux cum primum terris se crastina reddet:
Auxilio laetos dimittam opibusque iuuabo.
Interea sacra haec quando huc venistis amici
Annua: quae differre nefas celebrate fauentes
Nobiscum: et iam nunc sociorum assuescite mensis.
Haec vbi dicta: dapes iubet et sublata reponi
Pocula: gramineoque viros locat ipse sedili.
Praecipuumque toro et villosi pelle leonis
Accipit aeneam: solioque inuitat acerno.
Tum lecti iuuenes certatim: araeque sacerdos
Viscera tosta ferunt taurorum: onerantque canistris
Dona laboratae cereris: bacchumque ministrant.
Vescitur aeneas: simul et troiana iuuentus
Perpetui tergo bouis: et lustralibus extis.
Postquam exempta fames: et amor compressus edendi:
Rex euandrus ait: non haec solennia nobis:
Has ex more dapes: hanc tanti numinis aram:
Vana superstitio veterum ve ignara deorum
Imposuit: saeuis hospes troiane periclis
Seruati facimus: meritosque nouamus honores.
Iam primum saxis suspensam hanc aspice rupem:
Disiectae procul vt moles: desertaque montis
Stat domus: et scopuli ingentem traxere ruinam.
Hic spelunca fuit: vasto summota recessu
Semihominis caci facies: quam dira tenebat
Solis inaccessam radiis semperque recenti
Caede tepebat humus: foribusque affixa superbis
Ora virum tristi pendebant pallida tabo
Huic monstro vulcanus erat pater: illius atros
Ore vomens ignes: magna se mole ferebat.
Attulit et nobis aliquando optantibus aetas
Auxilium: aduentumque dei. nam maximus vltor
Tergemini nece geryonis: spoliisque superbus
Alcides aderat: taurosque hac victor agebat
Ingentes: vallemque boues: amnemque tenebant.
At furiis caci mens effera: ne quid inausum
Aut intentatum sceleris ve doli ve fuisset:
Quattuor a stabulis praestanti corpore tauros
Auertit totidem forma superante iuuencas.
Atque hos ne qua forent pedibus vestigia rectis
Cauda in speluncam tractos: versisque viarum
Indiciis: raptos saxo occultabat opaco.
Quaerentem nulla ad speluncam signa ferebant.
Interea cum iam stabulis saturata moueret
Amphitrionyades armenta: abitumque pararet:
Discessu mugire boues: atque omne querelis
Impleri nemus: et colles clemore relinqui:
Reddidit vna boum vocem: vastoque sub antro
Mugiit: et caci spem custodita fefellit.
Hic vero alcidae furiis exarserat atro
Felle dolor: rapit arma manu: nodisque grauatum
Robur: et aerii cursu petit ardua montis.
Tum primum nostri cacum videre timentem
Turbatumque oculis: fugit ilicet ocior euro:
Speluncamque petit: pedibus timor addidit alas.
Vt sese inclusit ruptisque immane catenis:
Deiecit saxum ferro quod et arte paterna
Pendebat: fultosque emuniit obiice postes.
Ecce furens animis aderat tyrinthius: omnemque
Accessum lustrans: huc ora ferebat et illuc
Dentibus infrendens: ter totum feruidus ira
Lustrat auentini montem: ter saxea tentat
Limina nequicquam: ter fessus valle resedit.
Stabat acuta silex praecisis vndique saxis
Speluncae dorso insurgens altissima visu:
Dirarum nidis domus opportuna volucrum:
Hanc vt prona iugo laeuum incumbebat in amnem
Dexter in aduersum nitens concussit: et imis
Auulsam soluit radicibus: inde repente
Inpulit: impulsu quo maximus intonat aether:
Dissultant ripae: refluitque exterritus amnis.
At specus et caci detecta apparuit ingens
Regia: et vmbrosae penitus patuere cauernae:
Non secus ac si qua penitus vi terra dehiscens
Infernas reseret sedes: et regna recludat
Pallida diis inuisa: superque immane barathrum
Cernatur: trepident immisso lumine manes.
Ergo insperata depraensum luce repente
Inclusumque cauo saxo: atque insueta rudentem
Desuper alcides telis premit: omniaque arma
Aduocat: et ramis vastisque molaribus instat:
Ille autem (neque enim fuga iam super vlla pericli est)
Faucibus ingentem fumum (mirabile dictu)
Euomit: inuoluitque domum caligine caeca:
Prospectum eripiens oculis: glomeratque sub antro
Fumiferam noctem commixtis igne tenebris.
Non tulit alcides animis: seque ipse per ignem
Praecipiti iecit saltu: qua plurimus vndam
Fumus agit: nebulaque ingens specus aestuat atra.
Hic cacum in tenebris incendia vana vomentem
Corripit in nodum complexus: et angit inherens
Elisos oculos: et siccum sanguine guttur.
Panditur extemplo foribus domus atra reuulsis
Abstractaeque boues: abiurataeque rapinae
Caelo ostenduntur: pedibusque informe cadauer
Protrahitur: nequeunt expleri corda tuendo
Terribiles oculos: vultum: villosaque setis
Pectora semiferi: atque extinctos faucibus ignes.
Ex illo celebratus honos: laetique minores
Seruauere diem: primusque potitius auctor:
Et domus herculei custos pinaria sacri.
Hanc aram luco statuit: quae maxima semper
Dicetur nobis: et erit quae maxima semper.
Quare agite: o iuuenes tantarum in munere laudum.
Cingite fronde comas: et pocula porgite dextris.
Communemque vocate deum: et date vina volentes.
Dixerat herculea bicolor cum populus vmbra
Velauitque comas: foliisque innexa pependit:
Et sacer impleuit dextram scyphus: ocyus omnes
In mensam laeti libant: diuosque precantur.
Deuexo interea propior fit vesper olympo.
Iamque sacerdotes: primusque potitius ibant
Pellibus in morem cincti: flammasque gerebant.
Instaurant epulas: et mensae grata secundae
Dona ferunt: cumulantque oneratis lancibus aras.
Tum salii ad cantus: incensa altaria circum
Populeis ad sunt euincti tempora ramis.
Hic iuuenum chorus: ille senum qui carmine laudes
Herculeas et facta ferunt: vt prima nouercae
Monstra manu: geminosque premens eliserit angues:
Vt bello egregias idem disiecerit vrbes
Troiamque oethaliamque: vt duros mille labores:
Rege sub eurystheo: fatis iunonis iniquae
Pertulerit: tu nubigenas inuicte bimembres
Hyleumque pholumque manu: tu cressia mactas
Prodigia: et vastum nemeae sub rupe leonem.
Te stygii tremuere lacus: te ianitor orci:
Ossa super recubans antro semesa cruento.
Nec te vllae facies: non terruit ipse typhoeus
Arduus arma tenens: non te rationis egentem
Lernaeus turba capitum circumstetit anguis:
Salue vera iouis proles decus addite diuis:
Et nos et tua dexter adi pede sacra secundo.
Talia carminibus celebrant. super omnia caci
Speluncam adiiciunt: spirantemque ignibus ipsum:
Consonat omne nemus strepitu: collesque resultant.
Exim se cuncti diuinis rebus ad vrbem
Perfectis referunt: ibat rex obsitus aeuo
Et comitem aeneam iuxta natumque tenebat
Ingrediens: varioque viam sermone leuabat.
Miratur: facilisque oculos fert omnia circum
Aeneas: capiturque locis: et singula laetus
Exquiritque: auditque virum monimenta priorum.
Tum rex euander romanae conditor arcis
Haec nemora indigenae fauni nymphaeque tenebant:
Gensque virum truncis: et duro robore nata:
Quis neque mos: neque cultus erat: nec iungere tauros
Aut componere opes norant: aut parcere parto.
Sed rami: atque asper victu venatus alebat.
Primus ab aethereo venit saturnus olympo
Arma iouis fugiens: et regnis exul ademptis.
Is genus indocile ac dispersum montibus altis
Composuit: legesque dedit: latiumque vocari
Maluit: his quoniam latuisset tutis in oris
Aureaque (vt perhibent) illo sub rege fuere
Saecula: sic placida populos in pace regebat.
Deterior donec paulatim: ac decolor aetas:
Et belli rabies: et amor successit habendi.
Tum manus ausonia: et gentes venere sicanae
Saepius et nomen posuit saturnia tellus.
Tum reges: asperque immani corpore thybris:
A quo post itali fluuium cognomine thybrim:
Diximus: amisit verum vetus albula nomen.
Me pulsum patria: pelagique extrema sequentem
Fortuna omnipotens: et ineluctabile fatum
His posuere locis: matrisque egere tremenda
Carmentis nymphae monita: et deus auctor apollo.
Vix ea dicta: dehinc progressus monstrat et aram
Et carmentalem romano nomine portam.
Quam memorant nymphae priscum carmentis honorem
Vatis fatidicae: cecinit quae prima futuros
Aeneadas magnos: et nobile pallanteum.
Hinc lucum ingentem: quem romulus acer asylum
Rettulit: et gelida monstrat sub rupe lupercal
Parrhasio dictum panos de more licaei:
Nec non et sacri monstrat nemus argileti.
Testaturque locum: et laetum docet hospitis argi:
Hinc ad tarpeiam sedem: et capitolia ducit
Aurea nunc: olim siluestribus horrida dumis.
Iam tum relligio pauidos terrebat agrestes
Dira loci: iam tum syluam saxumque tremebant.
Hoc nemus hunc inquit frondoso vertice collem
Quis deus incertum est: habitat deus: arcades ipsum
Credunt se vidisse iouem: cum saepe nigrantem
Aegida concuteret: dextra nimbosque cieret.
Haec duo praeterea disiectis oppida muris
Relliquias: veterumque vides monumenta virorum.
Hanc ianus pater: hanc saturnus condidit vrbem:
Ianiculumque huic: illi fuerat saturnia nomen.
Talibus inter se dictis ad tecta subibant
Pauperis euandri: passimque armenta videbant
Romanoque foro: et lautis mugire carinis.
Vt ventum ad sedes: haec inquit limina victor
Alcides subiit haec illum regia cepit.
Aude hospes contemnere opes: et te quoque dignum
Finge deo: rebusque veni non asper egenis.
Dixit: et angusti subter fastigia tecti
Ingentem aeneam duxit: stratisque locauit
Effultum foliis: et pelle libystidis vrsae.
Nox ruit: et fuscis tellurem amplectitur alis.
At venus haud animo nequicquam exterrita mater
Laurentumque minis: et duro mota tumultu
Vulcanum alloquitur: thalamoque haec coniugis aureo
Incipit: et dictis diuinum aspirat amorem.
Dum bello argolici vastabant pergama reges
Debita: casurasque inimicis ignibus arces:
Non vllum auxilium miseris: non arma rogaui
Artis opisque tuae: nec te carissime coniunx
Incassum ve tuos volui exercere labores.
Quamuis et priami deberem plurima natis:
Et durum aeneae fleuissem saepe laborem.
Nunc iouis imperiis rutulorum constitit oris:
Ergo eadem supplex venio: et sanctum mihi numen
Arma rogo: genitrix nato te filia neri:
Te potuit lachrymis tithonia flectere coniunx.
Aspice qui coeant populi: quae moenia clausis
Ferrum acuant portis in me: exscidiumque meorum.
Dixerat: et niueis hinc atque hinc diua lacertis
Cunctantem amplexu molli fouet: ille repente
Accepit solitam flammam: notusque medullas
Intrauit calor: et labefacta per ossa cucurrit:
Non secus atque olim tonitru cum rupta corusco
Ignea rima micans percurrit lumine nimbos.
Sensit laeta dolis: et formae conscia coniunx:
Tum pater aeterno fatur deuinctus amore.
Quid causas petis ex alto: fiducia cessit
Quo tibi diua mei.' similis si cura fuisset:
Tum quoque fas nobis teucros armare fuisset:
Nec pater omnipotens troiam: nec fata vetabant
Stare: decemque alios priamum superesse per annos.
Et nunc si bellare paras: atque haec tibi mens est:
Quicquid in arte mea possum promittere curae:
Quod fieri ferro liquido ve potest electro:
Quantum ignes animaeque valent: absiste precando
Viribus indubitare tuis: ea verba locutus
Optatos dedit amplexus: placidumque petiuit
Coniugis infusus gremio per membra soporem:
Inde vbi prima quies medio iam noctis abacta:
Curriculo expulerat somnum: ceu foemina primum
Cui tolerare colo vitam tenuique minerua:
Impositum cinerem et sopitos suscitat ignes:
Noctem addens operi: famulasque ad lumina longo
Exercet penso: castum vt seruare cubile
Coniugis: et possit paruos educere natos:
Haud secus ignipotens nec tempore segnior illo
Mollibus e stratis opera ad fabrilia surgit.
Insula sicanium iuxta latus aeoliamque
Erigitur liparen fumantibus ardua saxis:
Quam subter specus: et cyclopum exesa caminis
Antra aetnaea tonant: validique incudibus ictus
Auditi referunt gemitum striduntque cauernis
Stricturae chalybum: et fornacibus ignis anhelat
Vulcani domus: et vulcania nomine tellus.
Hoc tunc ignipotens coelo descendit ab alto.
Ferrum exercebant vasto cyclopes in antro
Brontesque steropesque et nudus membra pyracmon.
His informatum manibus iam parte polita
Fulmen erat: toto genitor quae plurima coelo
Deiicit in terras: pars imperfecta manebat.
Tris imbris torti radios: tris nubis aquosae:
Addiderant rutili tris ignis: et alitis austri:
Fulgores nunc terrificos: sonitumque metumque
Miscebant operi: flammisque sequacibus iras:
Parte alia marti currumque rotasque volucres
Instabant: quibus ille viros: quibus excitat vrbes:
Aegidaque horrificam turbatae palladis arma.
Certatim squamis serpentum auroque polibant
Conexosque angues: ipsamque in pectore diuae
Gorgona: desecto vertentem lumina collo.
Tollite cuncta inquit: coeptosque auferte labores
Aetnaei cyclopes: et huc aduertite mentem.
Arma acri facienda viro: nunc viribus vsus
Nunc manibus rapidis: omni nunc arte magistra:
Praecipitate moras. nec plura effatus: at illi
Ocyus incubuere omnes: pariterque laborem
Sortiti: fluit aes riuis: aurique metallum:
Vulnificusque chalybs vasta fornace liquescit.
Ingentum clypeum informant: vnum omnia contra
Taela latinorum: septenosque orbibus orbes
Impediunt: alii ventosis follibus auras
Accipiunt: redduntque: alii stridentia tingunt
Aera lacu: gemit impositis incudibus antrum.
Illi inter sese multa vi brachia tollunt
In numerum: versantque tenaci forcipe massam.
Haec pater aeoliis properat dum lemnius oris
Euandrum ex humili tecto lux suscitat alma:
Et matutini volucrum sub culmine cantus.
Consurgit senior: tunicaque inducitur artus.
Et tyrrhena pedum circumdat vincula plantis
Tum lateri atque humeris tegeaeum subligat ensem:
Demissa ab laeua pantherae terga retorquens.
Necnon et gemini custodes limine ab alto
Praecedunt: gressumque canes comitantur herilem.
Hospitis aeneae sedem et secreta petebat
Sermonum memor et promissi muneris heros.
Nec minus aeneas se matutinus agebat:
Filius huic pallas: olli comes ibat achates:
Congressi iungunt dextras: mediisque residunt
Aedibus: et licito tandem sermone fruuntur.
Rex prior haec.
Maxime teucrorum ductor: quo sospite nunquam
Res equidem troiae victas aut regna fatebor:
Nobis ad belli auxilium pro nomine tanto
Exiguae vires: hinc tusco claudimur amni:
Hinc rutulus premit: et murum circumsonat armis
Sed tibi ego ingentes populos: opulentaque regnis
Iungere castra paro: quam fors inopina salutem
Ostentas: fatis huc te poscentibus affers.
Haud procul hinc saxo colitur fundata vetusto
Vrbis agillinae sedes: vbi lydia quondam
Gens bello praeclara iugis insedit hetruscis.
Hanc multos florentem annos: rex deinde superbo
Imperio: et scaeuis tenuit mezentius armis.
Quid memorem infandas caedes quid facta tyranni
Effera.' dii capiti ipsius: generique reseruent.
Mortua quinetiam iungebat corpora viuis:
Componens manibusque manus: atque oribus ora:
Tormenti genus: et sanie taboque fluentes
Complexu in misero longa sic morte necabat.
At fessi tandem ciues infanda furentem
Armati circumsistunt: ipsumque domumque
Obtruncant socios: ignem ad fastigia iactant.
Ille inter caedes rutulorum elapsus in agros
Confugere: et turni defendier hospitis armis.
Ergo omnis furiis surrexit hetruria iustis.
Regem ad supplicium praesenti marte reposcunt.
His ego te aenea ductorem milibus addam
Toto namque fremunt condensae littore puppes.
Signaque ferre iubent: retinet longaeuus aruspex
Fata canens: o moeoniae delecta iuuentus:
Flos veterum virtusque virum: quos iustus in hostem
Fert dolor: et merita accendit mezentius ira:
Nulli fas italo tantam subiungere gentem.
Externos optate duces: tum hetrusca resedit
Hoc acies campo monitis exterrita diuum.
Ipse oratores ad me regnique coronam
Cum scaeptro misit: mandatque insignia tarcon.
Succedam castris: tyrrhenaque regna capessam:
Sed mihi tarda gelu saeclisque effoeta senectus
Inuidet imperium: seraeque ad fortia vires.
Gnatum exhortarer: ni mixtus matre sabella
Hinc partem patriae traheret: tu cuius et annis
Et generi fatum indulget: quem numina poscunt
Ingredere o teucrum: atque italum fortissime ductor.
Hunc tibi praeterea spes: et solacia nostri
Pallanta adiungam: sub te tolerare magistro
Militiam et graue martis opus: tua cernere facta
Assuescat: primis et te miretur ab annis:
Arcadas huic equites bis centum robora pubis
Lecta dabo: totidemque suo tibi nomine palas.
Vix ea fatus erat: defixique ora tenebant
Aeneas anchisiades: et fidus achates:
Multaque dura suo tristi cum corde putabant:
Ni signum caelo cytherea dedisset aperto.
Namque improuiso vibratus ab aethere fulgor
Cum sonitu venit: et ruere omnia visa repente:
Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor.
Suscipiunt: iterum: atque iterum fragor intonat ingens:
Arma inter nubem caeli regione serena
Per sudum rutilare vident: et pulsa tonare.
Obstipuere animis alii: sed troius haeros
Agnouit sonitum: et diuae promissa parentis.
Tum memorat: ne vero hospes ne quaere profecto
Quem casum portenta ferant: ego poscor olympo.
Hoc signum cecinit missuram diua creatrix
Si bellum ingrueret: vulcaniaque arma per auras
Laturam auxilio.
Heu quantae miseris caedes laurentibus instant:
Quas poenas mihi turne dabis: quam multa sub vndas
Scuta virum galeasque et fortia corpora volues
Tybri pater: poscant acies et foedera rumpant.
Haec vbi dicta dedit: solio se tollit ab alto.
Et primum herculeis sopitas ignibus aras
Suscitat: hesternumque larem: paruosque penates
Laetus adit. mactant lectas de more bidentes
Euander pariter: pariter troiana iuuentus:
Post hinc ad nauis graditur: sociosque reuisit:
Quorum de numero: qui sese in bella: sequantur
Praestantes virtute legit: pars caetera prona
Fertur aqua: segnisque secundo defluit amni
Nuncia ventura ascanio rerumque patrisque.
Dantur equi teucris tyrrhena petentibus arua.
Ducunt exortem aeneae: quem fulua leonis
Pellis obit totum praefulgens vnguibus aureis.
Fama volat paruam subito vulgata per vrbem
Ocyus ire equites tyrrheni ad littora regis.
Vota metu duplicant matres: propiusque periclo
It timor: et maior martis iam apparet imago.
Tum pater euandrus dextram complexus euntis
Haeret inexpletum lachrymans: ac talia fatur
O mihi praeteritos referat si iuppiter annos:
Qualis eram cum primam aciem praeneste sub ipsa
Straui: scutorumque incendi victor aceruos:
Et regem hac herilum dextra sub tartara misi.
Nascenti cui tris animas feronia mater
(Horrendum dictu) dederat: terna arma mouenda:
Ter laeto sternendus erat: cui tunc tamen omnes
Abstulit haec animas dextra: et totidem exuit armis
Non ego nunc dulci amplexu diuellerer vsquam
Gnate tuo: neque finitimo mezentius vnquam
Huic capiti insultans tot ferro scaeua dedisset
Funera: tam multis viduasset ciuibus vrbem.
At vos o superi: et diuum tu maxume rector
Iuppiter arcadii quaeso miserescite regis:
Et patrias audite preces: si numina vestra
Incolumem pallanta mihi: si fata reseruant
Si visurus eum viuo: et venturus in vnum:
Vitam oro: patior quemuis durare laborem.
Sin aliquem infandum casum fortuna minaris:
Nunc nunc o liceat crudelem abrumpere vitam:
Dum curae ambiguae: dum spes incerta futuri:
Dum te chare puer mea sola et sera voluptas
Complexu teneo: grauior ne nuncius aures
Vulneret. haec genitor digressu dicta supremo
Fundebat: famuli collapsum in tecta ferebant.
Iamque adeo exierat portis equitatus apertis
Aeneas inter primos: et fidus achates.
Inde alii troiae proceres: ipse agmine pallas
In medio: chlamyde: et pictis conspectus in armis.
Qualis vbi oceani perfusus lucifer vnda:
Quem venus ante alios astrorum diligit ignes.
Extulit os sacrum caelo: tenebrasque resoluit.
Stant pauidae in muris matres: oculisque sequuntur
Pulueream nubem: et fulgentes aere cateruas.
Olli per dumos qua proxima meta viarum
Armati tendunt: it clamor: et agmine facto
Quadrupedante putrem sonitu quatit vngula campum
Est ingens gelidum lucus prope caeritis amnem:
Relligione patrum late sacer: vndique colles
Inclusere caui: et nigra nemus abiete cingunt.
Syluano fama est veteres sacrasse pelasgos
Aruorum pecorisque deo: lucumque diemque:
Qui primi fines aliquando habuere latinos:
Haud procul hinc tarco et tyrrheni tuta tenebant
Castra locis: celsoque omnis de colle videri
Iam poterat legio: et latis tendebat in aruis.
Huc pater aeneas: et bello lecta iuuentus
Succedunt: fessique et equos et corpora curant.
At venus aethereos inter dea candida nimbos
Dona ferens aderat: natumque in valle reducta
Vt procul egelido secretum flumine vidit:
Talibus affata est dictis: seque obtulit vltro:
En perfecta mei promissa coniugis arte
Munera: ne mox aut laurentes nate superbos:
Aut acrem dubites in proelia poscere turnum:
Dixit: et amplexus nati cytherea petiuit.
Arma sub aduersa posuit radiantia quercu.
Ille deae donis: et tanto laetus honore
Expleri nequit: atque oculos per singula voluit.
Miraturque: interque manus et brachia versat
Terribilem cristis galeam: flammasque vomentem.
Fatiferumque ensem: loricam ex aere rigentem:
Sanguineam ingentem: qualis cum caerula nubes
Solis inardescit radiis: longaeque refulget.
Tum laeuis ocreas electro auroque recocto.
Hastamque et clypei non enarrabile textum.
Illic res italas: romanorumque triumphos
Haud vatum ignarus: venturique inscius aeui
Fecerat ignipotens: illic genus omne futurae
Stirpis ab ascanio: pugnataque in ordine bella
Fecerat: et viridi foetam mauortis in antro
Procubuisse lupam: geminos huic vbera circum
Ludere pendentes pueros: et lambere matrem
Impauidos: illam tereti ceruice reflexam
Mulcere alternos: et corpora fingere lingua.
Nec procul hinc romam: et raptas sine more sabinas
Consessu caueae magnis circensibus actis
Addiderat: subitoque nouum consurgere bellum
Romulidis: tacioque seni curibusque seueris
Post iidem inter se posito certamine reges
Armati iouis ante aram: paterasque tenentes
Stabant: et caesa iungebant foedera porca.
Haud procul inde citae maettum in diuersa quadrigae
Distulerant: at tu dictis albane maneres.
Raptabatque viri mendacis viscera tullus
Per syluas: et sparsi rorabant sanguine vepres.
Nec non tarquinium eiectum porsenna iubebat
Accipere: ingentique vrbem obsidione premebat.
Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant.
Illum indignanti similem. similemque minanti
Aspiceres: pontem auderet quod vellere cocles:
Et fluuium vinclis innaret chloelia ruptis.
In summo custos tarpeiae manlius arcis
Stabat pro templo et capitolia celsa tenebat.
Romuleoque recens horrebat regia culmo:
Atque hic auratis volitans argenteus anser
Porticibus gallos in limine adesse canebat:
Galli per dumos aderant arcemque tenebant
Defensi tenebris: et dono noctis opacae.
Aurea caesaries illis: atque aurea vestis
Virgatis lucent sagulis: tum lactea colla
Auro innectuntur: duo quisque alpina coruscant
Gaesa manu: scutis protecti corpora longis.
Hic exultantes salios: nudosque lupercos.
Lanigerosque apices: et lapsa ancilia caelo
Extuderat: castae ducebant sacra per vrbem
Pilentis matres in mollibus: hinc procul addit
Tartareas etiam sedes alta ostia ditis:
Et scelerum poenas: et te catilina minaci
Pendentem scopulo: furiarumque ora trementem:
Secretosque pios: his dantem iura catonem.
Haec inter tumidi late maris ibat imago
Aurea sed fluctu spumabant caerula cano:
Et circum argento clari delphines in orbem
Aequora verrebant caudis: aestumque secabant.
In medio classes aeratas: actia bella
Cernere erat: totumque instructo marte videres
Feruere leucaten: auroque effulgere fluctus:
Hinc augustus agens italos in proelia caesar
Cum patribus: populoque penatibus et magnis diis
Stans celsa in puppi: geminas cui tempora flammas
Laeta vomunt: patriumque aperitur vertice sidus
Parte alia ventis et diis agrippa secundis
Arduus agmen agens: cui belli insigne superbum
Tempora nauali fulgent rostrata corona.
Hinc ope barbarica: variisque antonius armis
Victor ab aurorae populis: et littore rubro.
Aegyptum viresque orientis: et vltima secum
Bactra vehit: sequiturque (nefas) aegyptia coniunx:
Vna omnes ruere: ac totum spumare reductis
Conuulsum remis rostris stridentibus aequor
Alta petunt. pelago credas innare reuulsas
Cycladas: aut montes concurrere montibus altos:
Tanta mole viri turritis puppibus instant.
Stuppea flamma manu: telisque volatile ferrum
Spargitur: arua noua neptunnia caede rubescunt.
Regina in mediis patrio vocat agmina sistro.
Nec dum etiam geminos a tergo respicit angues
Omnigenumque deum monstra et latrator anubis
Contra neptunnum et venerem contraque mineruam
Tela tenent: scaeuit medio in certamine mauors
Caelatus ferro: tristesque ex aethere dirae:
Et scissa gaudens vadit discordia palla:
Quam consanguineo sequitur bellona flagello.
Actius haec cernens arcum intendebat apollo
Desuper: omnis eo terrore aegyptus et indi:
Omnis arabs: omnes vertebant terga sabaei.
Ipsa videbatur ventis regina vocatis
Vela dare: et laxos iam iamque inmittere funes:
Illam inter caedes pallentem morte futura
Fecerat ignipotens: vndis et iapige ferri.
Contra autem magno moerentem corpore nilum
Pandentemque sinus: et tota veste vocantem
Caeruleum in gremium: latebrosaque flumina victos.
At caesar triplici inuectus romana triumpho
Moenia diis italis votum inmortale sacrabat
Maxima tercentum totam delubra per vrbem
Laetitia: ludisque viae: plausuque fremebant.
Omnibus in templis matrum chorus omnibus aris.
Ante aras terram caesi strauere iuuenci.
Ipse sedens niueo candentis limine phoebi
Dona recognoscit populorum: aptatque superbis
Postibus: incedunt victae longo ordine gentes:
Quam variae linguis: habitu tam vestis et armis.
Hic numadum genus: et discinctos mulcifer aphros
Hinc lelegas: carasque sagittiferosque gelonos
Finxerat: euphrates ibat iam mollior vndis.
Extremique hominum morini: rhenusque bicornis:
Indomitique daci: et pontem indignatus araxes.
Talia per clypeum vulcani dona parentis
Miratur: rerumque ignarus imagine gaudet.
Attollens humero famamque: et fata nepotum.